Komputerow\u0105 Cywilizacj\u0119 Sida Meiera uwa\u017cam za najlepsz\u0105 komputerow\u0105 gr\u0119 wszechczas\u00f3w. To jedna z tych, do kt\u00f3rych mo\u017cna wraca\u0107 po latach i cieszy\u0107 si\u0119 niezmiennie fascynuj\u0105c\u0105 rozgrywk\u0105. Z podobnym zapa\u0142em przyst\u0105pi\u0142am do rozgrywki na planszy i okaza\u0142o si\u0119, \u017ce plansz\u00f3wka jest zadziwiaj\u0105co podobna do komputer\u00f3wki…<\/p>\n
Elementy gry<\/strong><\/p>\n Do tej pory gra\u0142am ju\u017c w kilka gier planszowych opartych na grach komputerowych – wszystkie by\u0142y naprawd\u0119 dobre, jednak \u017cadna nie by\u0142a szczeg\u00f3lnie wierna orygina\u0142owi – Age of Mythology wsp\u00f3ln\u0105 ma praktycznie tylko nazw\u0119, WarCraft grafik\u0119 i kilka innych element\u00f3w, DOOM g\u0142\u00f3wnie grafik\u0119 itp. Natomiast Cywilizacja jest wyj\u0105tkowo wierna.<\/p>\n Celem gry jest poprowadzenie swojej cywilizacji do zwyci\u0119stwa, a\u00a0wi\u0119c przetrwanie do ko\u0144ca rozgrywki i zgromadzenie maksymalnie du\u017cej liczby punkt\u00f3w zwyci\u0119stwa. Zaczna si\u0119 z 2 ma\u0142ymi wioskami, kt\u00f3re po kolei ustawiamy na planszy w wybranym miejscu, szcz\u0105tkow\u0105 armi\u0105 i 2 osadnikami, kt\u00f3rzy mog\u0105 wznie\u015b\u0107 kolejne wioski. Z biegiem czasu nasza cywilizacja<\/p>\n zasiedla nowe tereny Plansza<\/strong><\/p>\n Plansza jest pot\u0119\u017cna, najwi\u0119ksza jak\u0105 widzia\u0142am w plansz\u00f3wce, mierzy 117cm x 95cm, tak wi\u0119c nie ka\u017cdy st\u00f3\u0142 sobie z ni\u0105 poradzi. Przedstawia co\u015b w rodzaju zmodyfikowanych kontynent\u00f3w ziemskich. Ka\u017cdy z tych kontynent\u00f3w podzielony jest na terytoria, przyk\u0142adowo Australia ma 3, Po\u0142udniowa Ameryka 9 itd.\u00a0Miejsca jest do\u015b\u0107 zar\u00f3wno na wszystkie 6 cywilizacji (maksymalna liczba graczy) jak i na powa\u017cne armie – terytoria s\u0105 do\u015b\u0107 du\u017ce.<\/p>\n Wizualnie plansza przedstawia si\u0119 naprawd\u0119 dobrze – gigantyczna, barwna i przejrzysta. Co prawda granice terytori\u00f3w momentami pozostawiaj\u0105 troch\u0119 do \u017cyczenia (s\u0105 ma\u0142o wyra\u017ane), ale to drobiazg. Wa\u017cne jest to, i\u017c z\u00a0ka\u017cd\u0105 gr\u0105 znaczenie r\u00f3\u017cnych terytori\u00f3w mo\u017ce by\u0107 inne. Wszystko to dzi\u0119ki losowo rozk\u0142adanym (zakrytym) zasobom, kt\u00f3re s\u0105 w ca\u0142ej grze praktycznie najwa\u017cniejsze (niestety, ale o tym za chwil\u0119).<\/p>\n Zasoby i miasta<\/strong><\/p>\n Na pocz\u0105tku gry na ka\u017cdym terytorium k\u0142adzie si\u0119 jeden \u017ceton, kt\u00f3ry po wej\u015bciu na niego osadnikiem mo\u017cna ods\u0142oni\u0107 i sprawdzi\u0107 co zawiera. Mo\u017cemy, podobnie jak w komputer\u00f3wce, napotka\u0107 now\u0105 technologi\u0119, dosta\u0107 pieni\u0105dze, spotka\u0107 barbarzy\u0144c\u00f3w a nawet plag\u0119, jednak wszystko to mniejszo\u015b\u0107. \u017betony zawieraj\u0105 przede wszystkim\u00a0surowce (8 rodzaj\u00f3w), kt\u00f3re s\u0105 kluczowe w\u00a0rozgrywce. Miasto postawione na obszarze zawieraj\u0105cym surowiec ma wy\u017csz\u0105 produktywno\u015b\u0107 (daje nam wi\u0119cej pieni\u0119dzy)\u00a0i przy odpowiednim surowcu (winogrona lub diamenty) mo\u017ce by\u0107 zawsze szcz\u0119\u015bliwe. Tak, miasta mog\u0105 by\u0107 szcz\u0119\u015bliwe lub nie. Niezadwolone miasto daje nam mniej pieni\u0119dzy, ale jak postawimy w nim jak\u0105\u015b \u015bwi\u0105tyni\u0119 czy katedr\u0119, od razu sytuacja si\u0119\u00a0polepsza.<\/p>\n Poniewa\u017c podstawowym\u00a0\u017ar\u00f3d\u0142em przychod\u00f3w ka\u017cdego z graczy s\u0105 jego miasta, pojawia si\u0119 pierwszy problem – pierwsze miasta, kt\u00f3re gracz zbuduje, s\u0105 podstwowe dla dalszego rozwoju, wi\u0119c musz\u0105 mie\u0107 surowce, inaczej gra b\u0142yskwicznie staje si\u0119 nier\u00f3wna. Poniewa\u017c pierwsze miasta stawia si\u0119 nie wiedz\u0105c, na co si\u0119 trafi, mo\u017ce si\u0119 okaza\u0107, \u017ce jedna cywilizacja trafi\u0142a doskonale, a inny gracz mo\u017ce ju\u017c praktyczne po\u017cegna\u0107 si\u0119 z gr\u0105. Jest to powa\u017cny minus tej gry, na szcz\u0119\u015bcie do naprawienia. Jedna z dodatkowych zasad proponuje granie w otwarte surowce (wszystkie \u017cetony s\u0105 od razu ods\u0142oni\u0119te) natomiast my, aby zachowa\u0107 przyjemno\u015b\u0107 odkrywania nowych teren\u00f3w, wprowadzili\u015bmy w\u0142asn\u0105 zasad\u0119: ka\u017cdy z graczy dostaje po jednym najlepszym surowcu\u00a0i mo\u017ce w momencie zbudowania miasta wymieni\u0107 \u017ceton. Dzi\u0119ki temu mamy zagwarantowane, \u017ce ka\u017cdy z graczy dysponuje przynajmniej jednym bardzo dobrym miastem.<\/p>\n Miasta, pocz\u0105tkowo b\u0119d\u0105ce na poziomie 1, mo\u017cna z biegiem czasu rozwja\u0107 a\u017c do poziomu 4. To oraz “szcz\u0119\u015bliwo\u015b\u0107” miasta s\u0105 rozwi\u0105zane w doskona\u0142y spos\u00f3b – ka\u017cde miasto reprezentowane jest przez plastikowy pionek k\u0142adziony na planszy oraz kwadratowy kartonik. Na ka\u017cdym z bok\u00f3w kartonika mamy jeden z 4 poziom\u00f3w i informacj\u0119 ile pieni\u0119dzy daje dane miasto na danym poziomie. Po jednej stronie\u00a0mamy te informacje w sytuacji, gdy miasto jest szcz\u0119\u015bliwe, a z drugiej – gdy jest niezadowolone. \u015awietny, przejrzysty i bardzo funkcjonalny system.<\/p>\n Technologie<\/strong><\/p>\n Technologie s\u0105 w Cywilizacji kluczem do rozwoju. To one pozwalaj\u0105 na budowanie coraz to nowych budowli zwi\u0119kszaj\u0105cych produktywno\u015b\u0107 miast, pozwalaj\u0105 na produkcj\u0119 coraz lepszych jednostek wojskowych i daj\u0105 cuda \u015bwiata, kt\u00f3re nie raz s\u0105 znacz\u0105cym wsparciem dla cywilizacji, kt\u00f3ra je posiada.<\/p>\n Technologie wynajduje si\u0119 po prostu je kupuj\u0105c. Ka\u017cda ma sw\u00f3j koszt i gracz, kt\u00f3ry uzbiera pieni\u0105dze, mo\u017ce kupi\u0107 dost\u0119pn\u0105 technologi\u0119. Istotne jest to, \u017ce zakup technologii przez jednego gracza sprawia, \u017ce staje si\u0119 ona dost\u0119pna dla ka\u017cdego, ale… je\u015bli gracz A kupi Matematyk\u0119 (mo\u017cna produkowa\u0107 katapluty) gracz B musi mu p\u0142aci\u0107 za ka\u017cd\u0105 wybudowan\u0105 katapult\u0119. Tak wi\u0119c inwestycja w technologie nieraz jest op\u0142acalnym przedsi\u0119wzi\u0119ciem (zw\u0142aszcza gdy tocz\u0105 si\u0119 konflity zbrojne).<\/p>\n W pude\u0142ku z gr\u0105 znajdziemy drzewko technologii (troch\u0119 mniejsze ni\u017c w wersji komputerowej). Wida\u0107 na nim kt\u00f3re technologie\u00a0s\u0105 dost\u0119pne kiedy i wykupienie kt\u00f3rej\u00a0otwiera dost\u0119p do nast\u0119pnych.\u00a0Ca\u0142emu temu elementowi nie mo\u017cna nic zarzuci\u0107. Jest on raczej zbalansowany, przemy\u015blany i stanowi bardzo miodny sk\u0142adnik gry.<\/p>\n Armie i walka<\/strong><\/p>\n Z jednej strony przemy\u015blane, z drugiej momentami wywo\u0142uj\u0105 ci\u0119\u017ck\u0105 irytacj\u0119…<\/p>\n Poniewa\u017c rozwijamy technologie, wraz z\u00a0 nimi zmieniaj\u0105 si\u0119 te\u017c armie. Tw\u00f3rcy gry zdecydowali si\u0119 wykona\u0107 pionki dok\u0142adnie reprezentuj\u0105ce dane jednostki. Tak wi\u0119c znajdziemy cz\u0142owieczka z mieczem i tarcz\u0105, rycerza na koniu, katapult\u0119, armaty, \u017caglowce, samoloty, czo\u0142gi, marines, \u0142odzie podwodne i wiele innych. Dostarcza to niesamowitej frajdy zw\u0142aszcza, \u017ce jednostki s\u0105 naprawd\u0119 staranie wykonane. Istotne jest to, \u017ce wszystkie… s\u0105 w tym samym kolorze. Tw\u00f3rcy zastosowali ciekawy system oznaczania jednostek: w sze\u015bciu kolorach mamy miasta (w 4 wielko\u015bciach), osadnik\u00f3w oraz flagowych. Kupuj\u0105c armi\u0119 stawiamy obok niej naszego flagowego, kt\u00f3ry wskazuje, do kogo jednostki nale\u017c\u0105. System ten jest ca\u0142kowicie wystarczaj\u0105cy i dobrze pokazuje, co si\u0119 dzieje na planszy – wbrew pozorom nic si\u0119 nie miesza, a z pewno\u015bci\u0105 takie rozwi\u0105zanie pozwoli\u0142o nie zwi\u0119ksza\u0107 ceny gry (oraz jej znacz\u0105cej ju\u017c wagi).<\/p>\n Interesuj\u0105ce jest to, \u017ce dzi\u0119ki zmianie technologii na planszy mo\u017cemy mie\u0107 armie zar\u00f3wno z czas\u00f3w \u015bredniowiecza jak i wsp\u00f3\u0142czesne. Oczywi\u015bcie wsp\u00f3\u0142czesne s\u0105 znacznie silniejsze i maj\u0105 wi\u0119ksze szanse na wygran\u0105, ale… w\u0142a\u015bnie. Mimo wszystko marines mog\u0105 przegra\u0107 z konnic\u0105 z czas\u00f3w staro\u017cytnych.<\/p>\n Mechanika walki zosta\u0142a przeniesiona prosto z komputer\u00f3wki co nie wysz\u0142o grze na dobre. Oznacza to, \u017ce ka\u017cd\u0105 bitw\u0119 rozstrzyga si\u0119 pojedynkami. Przy niez\u0142ych rzutach armia sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 z 3 jednostek mo\u017ce wybi\u0107 armi\u0119 sk\u0142adaj\u0105c\u0105 si\u0119 z np. 8 jednostek i to wcale nie s\u0142abszych. Mechanika\u00a0w\u00a0\u017caden spos\u00f3b nie uwzgl\u0119dnia przewagi liczebnej armii, co\u00a0w czasie gry jest doprawdy frustruj\u0105ce. Co prawda mamy zasad\u0119 “papier, kamie\u0144 no\u017cyce”, czyli piechota jest dobra na artyleri\u0119, artyleria na konnic\u0119, konnica na piechot\u0119, ale modyfikatory nie s\u0105 wielkie. Przy rzucie 2k6 modyfikator +2 czasem nie robi r\u00f3\u017cnicy.\u00a0Co\u015b takiego nie jest zdrowe dla gry planszowej.<\/p>\n Elastyczno\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n Cywilizacja nie jest gr\u0105 zwart\u0105, tak jak np. San Marco czy Gra o Tron. Tutaj modyfikacja jednego elementu nie poci\u0105ga za sob\u0105 konieczno\u015bci zmiany wszystkich innych, co dramatycznie odbija si\u0119 na balansie gry. Nie podoba Ci si\u0119 walka? Zmie\u0144 j\u0105. My przerwali\u015bmy nasz\u0105 rozgrywk\u0119 i tak d\u0142ugo wymy\u015blali\u015bmy nowe zasady walki, a\u017c uda\u0142o nam si\u0119 stworzy\u0107 takie, kt\u00f3re dobrze uwzgl\u0119dniaj\u0105 przewag\u0119 liczebn\u0105, plusy i s\u0142abo\u015bci danych rodzaj\u00f3w wojsk oraz obron\u0119 w mie\u015bcie. Podobnie post\u0105pili\u015bmy z zasobami oraz zasadam gry na 2 graczy. Co prawda mo\u017ce tylko nam zasady walki nie odpowiada\u0142y, ale wa\u017cne jest to, i\u017c gra w swej mechanice daje mo\u017cliwo\u015b\u0107 zmian.<\/p>\n Gra na dw\u00f3ch graczy<\/strong><\/p>\n Technicznie rzecz bior\u0105c w Cywilizacj\u0119 mo\u017cna gra\u0107 we 2 osoby. Jednak pierwszym problemem jest podzia\u0142 terytori\u00f3w – je\u015bli ja zajm\u0119 Ameryki, m\u00f3j przeciwnik we\u017amie Euroazj\u0119, kt\u00f3ra ma wi\u0119cej terytori\u00f3w a przez to daje wi\u0119cej r\u00f3\u017cnorodnych surowc\u00f3w. Rozwi\u0105zaniem jest granie na pangei, czyli wykluczamy z gry Ameryki i gramy tylko w Euroazji. Inny problem rodz\u0105\u00a0technologie, kt\u00f3re s\u0105 powa\u017cnym prze\u0142omem wojskowym. W sytuacji, gdy ja mam tylko piechot\u0119, a m\u00f3j przeciwnik ma ju\u017c kawaleri\u0119, mog\u0119\u00a0by\u0107 natychmiast\u00a0zmieciona z powierzchni planszy (w ko\u0144cu jestem jedynym przeciwnikiem i nikt mi nie pomo\u017ce). Je\u015bli do tego do\u0142o\u017cy\u0107 brak handlu (przy 2 graczach raczej nie b\u0119dziemy wymienia\u0107 si\u0119 zasobami) gra robi si\u0119 p\u0142ytsza i trudno jest wyr\u00f3wna\u0107 szanse obu graczy.<\/p>\n Na szcz\u0119\u015bcie te problemy s\u0105 tylko przy 2 graczach, ka\u017cdy nast\u0119pny towarzysz rozgrywki dodaje jej balansu i miodno\u015bci. Reasumuj\u0105c –\u00a0w Cywilizacj\u0119, tak jak w wiele innych plansz\u00f3wek, najlepiej gra\u0107 w komplecie, czyli 5-6 os\u00f3b.<\/p>\n Czas gry<\/strong> Nie mog\u0119 nie wspomnie\u0107 jeszcze o jednym istotnym elemencie gry, mianowicie o turach. Je\u015bli tylko nie mamy do czynienia z jak\u0105\u015b d\u0142u\u017csz\u0105 walk\u0105, gracze nie nudz\u0105 si\u0119 w oczekiwaniu na swoj\u0105 kolejk\u0119 – wszystko to dzieki jednoczesnemu (prawie) rozgrywaniu tur. Najpierw wszyscy po kolei wykonuj\u0105 ruch, p\u00f3\u017aniej podliczaj\u0105 i otrzymuj\u0105 pieni\u0105dze, nast\u0119pnie je wydaj\u0105. I od nowa. Ostatnio bardzo sobie upodoba\u0142am taki styl rozgrywki i jego obecno\u015b\u0107 w Cywilizacji jest du\u017c\u0105 zalet\u0105.<\/p>\n Czy warto?<\/strong> Mimo wszystko jednak ca\u0142o\u015b\u0107 dostarcza sporej przyjemno\u015bci grania i, podobnie jakt o jest z komputer\u00f3wk\u0105, ma si\u0119 ochot\u0119 do niej wraca\u0107 i wraca\u0107 i wraca\u0107… “A mo\u017ce tym razem p\u00f3jdzie mi lepiej? A gdyby tak…” No i po nas. Ca\u0142\u0105 sobot\u0119 sp\u0119dzimy przy Cywilizacji. Od razu powiem – poszukajcie sto\u0142u, gdy\u017c granie przez ca\u0142y weekend na pod\u0142odze fatalnie odbija si\u0119 na kolanach, \u0142okciach i… w\u0142a\u015bciwie ca\u0142ym ciele.\u00a0Solidne zapasy \u017cywno\u015bciowe te\u017c s\u0105 wskazane.<\/p>\n
\nwynajduje nowe technologie
\nwznosi budowle w miastach
\nbuduje armie i toczy wojny z innymi cywilizacjami
\nhandluje z nimi
\ni og\u00f3lnie ro\u015bnie w si\u0142\u0119, a przynajniej stara si\u0119 rosn\u0105\u0107. Jak wida\u0107 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 element\u00f3w rozgrywki jest powalaj\u0105ca, dzi\u0119ki czemu gra jest naprawd\u0119 wci\u0105gaj\u0105ca i ma du\u017ce “replayability”, czyli ch\u0119\u0107 powt\u00f3rzenia rozgrywki snuje si\u0119 za nami zaraz po zako\u0144czeniu gry.<\/p>\n
\n<\/strong>
\nW Cywlizacj\u0119 komputerow\u0105 mo\u017cna gra\u0107 tydzie\u0144. Na szcz\u0119\u015bcie plansz\u00f3wk\u0119 mo\u017cna zako\u0144czy\u0107 za pierwszym posiedzeniem, cho\u0107 wyj\u0105tkowo d\u0142ugim. Teoretycznie rozgrywka mo\u017ce trwa\u0107 4-6 godzin, przy czym my (w 6 os\u00f3b) grali\u015bmy 12. Osobi\u015bcie zaliczam to do plus\u00f3w gry.<\/p>\n
\n<\/strong>
\nTrudne pytanie. Z jednej strony jest to gra dla wymagaj\u0105cych graczy, poszukuj\u0105cych czego\u015b r\u00f3\u017cnorodnego, pomieszania ekonomii ze strategi\u0105, z drugiej strony najbardziej wymagaj\u0105cy gracze b\u0119d\u0105 mieli czasami co\u015b do zarzucenia. Co prawda, jak ju\u017c pisa\u0142am, mo\u017cna swodobnie wprowadza\u0107 modyfikacje w grze, jednak kupuj\u0105c takie wielkie pud\u0142o cz\u0142owiek oczekuje, \u017ce ca\u0142o\u015b\u0107 b\u0119dzie dopieszczona do ostatniego elementu. I w\u0142a\u015bciwie to jest… jednak niekt\u00f3rym mo\u017ce nie le\u017ce\u0107.<\/p>\n