…wielka wojna w Europie w nowoczesnych warunkach by\u0142aby katastrof\u0105 dla kt\u00f3rej trudno szuka\u0107 precedensu w wojnach poprzednich… Zamiast kilkuset tysi\u0119cy ludzi, na wojnie spotka\u0142yby si\u0119 teraz miliony, a nowoczesna bro\u0144 zwielokrotni\u0142aby pot\u0119g\u0119 zniszczenia – Sir Edward Grey, Sekretarz Spraw Zagranicznych Wielkiej Brytanii w latach 1892-1895 i 1905-1916.<\/p>\n
Dok\u0105d prowadz\u0105 te \u015bcie\u017cki?<\/strong><\/p>\n \u015acie\u017cki Chwa\u0142y<\/strong> to polska edycja cenionej i nagradzanej na Zachodzie gry “Paths of Glory”. Przenosi nas ona w czasy Wielkiej Wojny (jak zwyk\u0142o si\u0119 nazywa\u0107 konflikt zbrojny w latach 1914-1918), oddaj\u0105c w nasze niepowo\u0142ane r\u0119ce dow\u00f3dztwo nad niezliczonymi zast\u0119pami \u017co\u0142nierzy. Ka\u017cde posuni\u0119cie naszego palca mo\u017ce oznacza\u0107 by\u0107 albo nie by\u0107 ca\u0142ych armii, ka\u017cda decyzja mo\u017ce przes\u0105dza\u0107 o losach narod\u00f3w.<\/p>\n Rozgrywka odbywa si\u0119 na poziomie strategicznym, wi\u0119c nie dowodzimy oddzia\u0142ami w pojedynczych potyczkach. Z przyj\u0119tej perspektywy dzia\u0142ania batalion\u00f3w, brygad, czy nawet dywizji to detal znikaj\u0105cy w obrazie zmagaj\u0105cych si\u0119 ze sob\u0105 armii. Najmniejsz\u0105 jednostk\u0105, kt\u00f3rej b\u0119dziemy wydawa\u0107 rozkazy, jest korpus, czyli zgrupowanie o liczebno\u015bci oko\u0142o 50 tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy. Taka skala wcale jednak nie dziwi wzi\u0105wszy pod uwag\u0119 fakt, \u017ce przyjdzie nam operowa\u0107 praktycznie w ca\u0142ym historycznym teatrze Wielkiej Wojny – od Bretanii i Kana\u0142u La Manche, po Kaukaz, Egipt i P\u00f3\u0142wysep Arabski.<\/p>\n “\u015acie\u017cki” s\u0105 gr\u0105 dla dw\u00f3ch graczy. Ma to niekiedy swoje niew\u0105tpliwe plusy – szczeg\u00f3lnie, gdy trudno jest zebra\u0107 wi\u0119ksz\u0105 liczb\u0119 ch\u0119tnych. Z drugiej strony, ograniczenie to mo\u017cna przekroczy\u0107 graj\u0105c w dru\u017cynach, np. po dwie osoby w uk\u0142adzie: wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cy dow\u00f3dcy wojsk niemieckich i austriackich oraz oddzielni dow\u00f3dcy Aliant\u00f3w na wschodzie i na zachodzie Europy.<\/p>\n Mechanizm gry oparty zosta\u0142 na specjalnych kartach strategicznych. To one, obok wykorzystywanej w trakcie walki kostki (k6), wprowadzaj\u0105 do rozgrywki element losowy. Ka\u017cda ze zmagaj\u0105cych si\u0119 ze sob\u0105 stron – czyli Pa\u0144stwa Centralne i Ententa (zwana w grze Aliantami) posiada w\u0142asn\u0105 tali\u0119, podzielon\u0105 na trzy poziomy kart: karty mobilizacji, karty wojny ograniczonej i karty wojny totalnej. Odpowiadaj\u0105 one stopniom zaanga\u017cowania pa\u0144stw w konflikt, st\u0105d wykorzystanie kart z kolejnych poziom\u00f3w uzale\u017cnione jest od rozwoju wydarze\u0144 na frontach.<\/p>\n Chocia\u017c, jak wspomnia\u0142em, karty dobiera si\u0119 losowo, z przetasowenaj talii, nie sprawia to, \u017ce dzia\u0142ania graczy podporz\u0105dkowane zostaj\u0105 \u015blepemu losowi. Ka\u017cd\u0105 z kart mo\u017cna bowiem wykorzysta\u0107 na jeden z czterech (sic!) sposob\u00f3w – co sprawia, \u017ce na przebieg gry podstawowy wp\u0142yw ma mimo wszystko element decyzyjny. Roztropne wykorzystanie nawet ograniczonych zasob\u00f3w jest wa\u017cniejsze ni\u017c wylosowanie najsilniejszych kart. Przypadkowo\u015b\u0107 rozgrywki ograniczona jest r\u00f3wnie\u017c tym, \u017ce karty poddawane s\u0105 ci\u0105g\u0142ej rotacji (z wyj\u0105tkiem wydarze\u0144 specjalnych wracaj\u0105 one co pewien czas do talii), co kompensuje po pewnym czasie pocz\u0105tkowy brak szcz\u0119\u015bcia w ich losowaniu.<\/p>\n Jakie mo\u017cliwo\u015bci daj\u0105 nam karty strategiczne? Po pierwsze, je\u015bli zdecydujemy si\u0119 na ruch operacyjny, lub atak, okre\u015blaj\u0105 ile jednostek mo\u017cemy do tego celu aktywowa\u0107. Po drugie, je\u015bli zdecydujemy si\u0119 wykorzysta\u0107 je w celu dokonania uzupe\u0142nie\u0144 naszych wojsk, wskazuj\u0105 w jakiej sile b\u0119d\u0105 to uzupe\u0142nienia. Po trzecie, mo\u017cemy przy ich pomocy dokona\u0107 strategicznego przerzucenia wojsk w ramach w\u0142asnego terytorium. Ostatni spos\u00f3b u\u017cycia, dotyczy specjalnych wydarze\u0144 opisanych na kartach. Odpowiadaj\u0105 one zdarzeniom faktycznym (prawdopodobnie to przede wszystkim ten aspekt gry maj\u0105 na my\u015bli polscy wydawcy, pisz\u0105c o jej walorach edukacyjnych) i maj\u0105 bardzo du\u017cy wp\u0142yw na przebieg wojny.<\/p>\n Jednym z podstawowych dylemat\u00f3w, przed kt\u00f3rymi staje w “\u015acie\u017ckach Chwa\u0142y” gracz, jest wi\u0119c wyb\u00f3r wykluczaj\u0105cych si\u0119 wzajemnie sposob\u00f3w wykorzystania karty. Czy podj\u0105\u0107 dzia\u0142anie na danym froncie? A mo\u017ce wys\u0142a\u0107 jednostki na inny? Czy raczej odbudowa\u0107 potencja\u0142 swoich armii? Albo w ko\u0144cu – postara\u0107 si\u0119 o przyst\u0105pienie do wojny nowego sojusznika? Wyboru nie u\u0142atwia fakt, \u017ce warto\u015b\u0107 karty we wszystkich aspektach jest podobna – czym korzystnejsze wydarzenie chcemy zagra\u0107, tym z wi\u0119kszej liczby akcji lub posi\u0142k\u00f3w rezygnujemy.<\/p>\n Szcz\u0119k or\u0119\u017ca papierowych armii<\/strong><\/p>\n 316 \u017ceton\u00f3w, z kt\u00f3rych wi\u0119kszo\u015b\u0107 symbolizuje korpusy i armie, nie jest – wbrew pozorom – liczb\u0105 wyj\u0105tkowo du\u017c\u0105. Rozpoczynaj\u0105c, mamy ich na planszy oko\u0142o 100, a intensywno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 wojennych nie pozwala na szybkie wystawianie kolejnych. W praktyce, w ci\u0105gu etapu wykonuje si\u0119 ruchy 10-20 zgrupowaniami (maksymalna, mo\u017cliwa do osi\u0105gni\u0119cia w ci\u0105gu jednego etapu liczba punkt\u00f3w operacyjnych to 29), a i to raczej przy\u00a0 ofensywnej strategii. Skoro ju\u017c o tym mowa – je\u015bli b\u0119dziemy dzia\u0142a\u0107 bardzo ekspansywnie, szybko zabraknie nam \u017ceton\u00f3w do oznaczania zaj\u0119tych p\u00f3l (z problemem tym mo\u017cna sobie poradzi\u0107 u\u017cywaj\u0105c np. monet).<\/p>\n Plansza o rozmiarach 86 na 56 cm (zajmuje ca\u0142e biurko), kt\u00f3rej t\u0142em jest fizyczna mapa Europy i Bliskiego Wschodu, wykonana jest w systemie point-to-point. Oznacza to, \u017ce wojska mog\u0105 porusza\u0107 si\u0119 jedynie pomi\u0119dzy wybranymi lokacjami, a na dodatek tylko po wskazanych “\u015bcie\u017ckach” (co sprawia, \u017ce czasem nie da si\u0119 bezpo\u015brednio ruszy\u0107 na znajduj\u0105ce si\u0119 tu\u017c obok pole). Uproszczenie to sprzyja w gruncie rzeczy grywalno\u015bci (nawet je\u015bli kosztem tego uproszczenia Bia\u0142ystok znalaz\u0142 si\u0119 nieco na wsch\u00f3d od Brze\u015bcia i Grodna ;-)), poniewa\u017c rozpatrzenie nawet tych kilku-kilkunastu mo\u017cliwych ruch\u00f3w potrafi zaj\u0105\u0107 graczom d\u0142ugie godziny. Skala i mo\u017cliwo\u015bci dane nam przez “\u015acie\u017cki Chwa\u0142y” s\u0105 zatem dosy\u0107 rozs\u0105dnie dopasowane do czasowych mo\u017cliwo\u015bci prowadzenia takiej rozgrywki. A\u017c strach pomy\u015ble\u0107, ile w przeciwnym razie to by trwa\u0142o! :-0<\/p>\n Kwestie zasad-nicze<\/strong><\/p>\n Gra nie daje nam pe\u0142nej swobody je\u015bli chodzi o kreowanie alternatywnego biegu wydarze\u0144. Z g\u00f3ry wiadomo, po kt\u00f3rej stronie opowie si\u0119 dane pa\u0144stwo, je\u015bli w ko\u0144cu przyst\u0105pi do wojny. Dla niekt\u00f3rych graczy mo\u017ce to by\u0107 wada, ograniczaj\u0105ca ruchy i strategiczn\u0105 inwencj\u0119. Jak pisz\u0105 sami autorzy, zdecydowali si\u0119 na to rozwi\u0105zanie w celu zbalansowania si\u0142, uniemo\u017cliwiaj\u0105c powstanie druzgoc\u0105cej ich dysproporcji. Inne uzasadnienie, jakie mo\u017ce przyj\u015b\u0107 do g\u0142owy, to takie, \u017ce gra ma typowo strategiczny charakter, niewiele w niej dyplomacji, polityki brak tym bardziej. Rozbudowuj\u0105c gr\u0119 o te aspekty otrzymaliby\u015bmy prawdopodobnie zasady ponad miar\u0119 skomplikowane, a gra przesta\u0142aby odtwarza\u0107 wydarzenia Pierwszej Wojny, staj\u0105c si\u0119 symulacj\u0105 Jakiej\u015b Wojny. Zreszt\u0105 – ka\u017cdy wystarczaj\u0105co uparty pasjonat gier planszowych i tak b\u0119dzie w stanie dokona\u0107 odpowiednich alteracji nawet najbardziej z\u0142o\u017conych regu\u0142.<\/p>\n Skoro ju\u017c mowa o zasadach… Mimo, i\u017c producent okre\u015bli\u0142 z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 gry jako “\u015brednio-ni\u017csz\u0105”, to trzeba powiedzie\u0107, \u017ce pierwsza rozgrywka mo\u017ce wywo\u0142a\u0107 u mniej do\u015bwiadczonych strateg\u00f3w poczucie lekkiej konfuzji. Wi\u0119c pomimo tego, \u017ce “\u015acie\u017cki Chwa\u0142y” z pewno\u015bci\u0105 nie nale\u017c\u0105 do najbardziej skomplikowanych gier strategicznych, liczba szczeg\u00f3\u0142owych zasad mo\u017ce pocz\u0105tkowo odrobin\u0119 przera\u017ca\u0107. Dopiero w trakcie gry okazuje si\u0119, \u017ce np. szczeg\u00f3\u0142owe regulacje dotycz\u0105ce posuni\u0119\u0107 MEF (a propos – ciekawe dlaczego polski wydawca, t\u0142umacz\u0105c pozosta\u0142e nazwy wojsk, t\u0105 pozostawi\u0142 w wersji oryginalnej) i dzia\u0142a\u0144 na Bliskim Wschodzie nie odgrywaj\u0105 tak wielkiej roli, by sprawia\u0142y wi\u0119ksze problemy. Najwa\u017cniejsze jest chyba jednak to, \u017ce do gry do\u0142\u0105czone s\u0105 dwie tekturowe karty z tabelami i wyj\u0105tkami od zasad og\u00f3lnych. Ich obecno\u015b\u0107 znacznie u\u0142atwia prowadzenie rozgrywki i uwalnia od ci\u0105g\u0142ego przegl\u0105dania instrukcji.<\/p>\n Do faktu, i\u017c zapoznaj\u0105c si\u0119 z zasadami mamy momentami\u00a0problemy z poj\u0119ciem ich dok\u0142adnego sensu, przyczynia si\u0119 chyba po trosze jako\u015b\u0107 spolszczenia “\u015acie\u017cek”. Pr\u00f3cz drobnych przeocze\u0144 na planszy i \u017cetonach, kt\u00f3re nie maj\u0105 wi\u0119kszego wp\u0142ywu na gr\u0119, mo\u017cna mie\u0107 niestety szereg zastrze\u017ce\u0144 do t\u0142umaczenia instrukcji. By rozwia\u0107 wszelkie swoje w\u0105tpliwo\u015bci dotycz\u0105ce poszczeg\u00f3lnych regu\u0142, zada\u0142em sobie trud przebrni\u0119cia zar\u00f3wno przez polsk\u0105, jak i angielsk\u0105 wersj\u0119 zasad (obie dost\u0119pne s\u0105 w internecie, polska na , angielska na stronie GMT). Na tej podstawie jestem w stanie postawi\u0107 polskiemu t\u0142umaczeniu dwa podstawowe zarzuty. Po pierwsze, jak g\u0142osi znane porzekad\u0142o: t\u0142umaczenia s\u0105 jak kobiety – wierne nie s\u0105 pi\u0119kne, pi\u0119kne nie s\u0105 wierne. Dos\u0142owno\u015b\u0107 i starania o ca\u0142kowit\u0105 zgodno\u015b\u0107 ze struktur\u0105 oryginalnej instrukcji prowadzi momentami do pewnych niezr\u0119czno\u015bci translatorskich – zdania maj\u0105ce ustalony, jasny sens w angielskim, w polskim staj\u0105 si\u0119 czasami niejednoznaczne (za przyk\u0142ad mo\u017cna poda\u0107 punkt 12.4.3, w kt\u00f3rym stoi, i\u017c “gracze musz\u0105 ponie\u015b\u0107 tak du\u017co strat, jak to tylko jest mo\u017cliwe…”). Po drugie, w polskiej wersji cz\u0119\u015bciowo zrezygnowano z systemu skr\u00f3t\u00f3w zastosowanych w wersji oryginalnej. Mimo pozornej komplikacji, pozwala\u0142 on \u0142atwo zorientowa\u0107 si\u0119, o co konkretnie chodzi. Na szcz\u0119\u015bcie wady instrukcji nie wa\u017c\u0105 specjalnie na og\u00f3lnej ocenie gry – ostatecznie b\u00f3lu zapoznawania si\u0119 z ni\u0105 musimy dozna\u0107 tylko raz.<\/p>\n Wykonanie pozosta\u0142ych element\u00f3w gry oceni\u0142bym wysoko. Pude\u0142ko jest solidne, karty r\u00f3wnie\u017c. Ich opraw\u0119 graficzn\u0105, podobnie jak instrukcji, stanowi\u0105 przewa\u017cnie zdj\u0119cia z czas\u00f3w Wojny. R\u00f3wnie\u017c \u017cetonom nie mo\u017cna nic zarzuci\u0107, a faktem godnym podkre\u015blenia jest to, \u017ce producent nie zapomnia\u0142 o do\u0142\u0105czniu foliowych torebeczek, co zapobiega ich mieszaniu i\u00a0 gubieniu (jak ka\u017cdy wie – stanowi to irytuj\u0105c\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 element\u00f3w tego typu gier). Drobna rzecz, a cieszy. Jedynym mankamentem, o kt\u00f3rym warto tu wspomnie\u0107, jest plansza na mi\u0119kkim papierze. Jej trwa\u0142o\u015b\u0107, w typowych dla rozgrywania gier strategicznych, polowych warunkach, mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 niska (ale przyznam szczerze, \u017ce osobi\u015bcie nie podda\u0142em jej jeszcze rzetelnym testom “t\u0142ustych-paluch\u00f3w” i “wylanej-coli”) ;-). Dla wzi\u0119tych genera\u0142\u00f3w, kt\u00f3rych od cz\u0119stego prowadzenia dzia\u0142a\u0144 wojennych nie powstrzymuje nawet niesprzyjaj\u0105ce otoczenie, doradzane jest zalaminowanie mapy.<\/p>\n Do boju!<\/strong><\/p>\n W odr\u00f3\u017cnieniu od wydarze\u0144 historycznych, kiedy na obu frontach przez d\u0142ugi czas panowa\u0142 impas, a dobrze okopane armie nie potrafi\u0142y przechyli\u0107 na kt\u00f3r\u0105kolwiek ze stron szali zwyci\u0119stwa, w “\u015acie\u017ckach Chwa\u0142y” wszystko mo\u017ce potoczy\u0107 si\u0119 nadspodziewanie szybko. Stanie si\u0119 tak w szczeg\u00f3lno\u015bci w\u00f3wczas, gdy gracz dowodz\u0105cy Pa\u0144stwami Centralnymi zastosuje si\u0119 do planu Schlieffena i zasady XIX-wiecznego genera\u0142a Clausewitza (wyroczni niemieckiej my\u015bli militarnej), m\u00f3wi\u0105cej \u017ce “szybkie zwyci\u0119stwo mo\u017ce by\u0107 osi\u0105gni\u0119te jedynie poprzez ofensywnie dzia\u0142anie na rzecz rozstrzygni\u0119cia wojny w jednej,\u00a0 decyduj\u0105cej bitwie”. Mo\u017cliwo\u015b\u0107 budowania okop\u00f3w pojawia si\u0119 dopiero w trakcie rozgrywki (po zagraniu odpowiedniej karty), wi\u0119c zanim to nast\u0105pi, na mapie mog\u0105 zaj\u015b\u0107 znacz\u0105ce zmiany.<\/p>\n Ofensywna strategia poci\u0105ga jednak za sob\u0105 pewne ryzyko. Armia wbijaj\u0105ca si\u0119 klinem w terytorium przeciwnika mo\u017ce zosta\u0107 \u0142atwo odci\u0119ta od zaopatrzenia, nawet przez cz\u0119\u015bciowo rozbity korpus. Pozbawiona po\u0142\u0105czenia z w\u0142asnym terytorium jednostka, traci wszelkie zdolno\u015bci operacyjne poza mo\u017cliwo\u015bci\u0105 obrony. Co wi\u0119cej, gdy do ko\u0144ca sz\u00f3stej rundy danego etapu nie uda si\u0119 przyj\u015b\u0107 tej jednostce z odsiecz\u0105, zostaje ona na sta\u0142e usuni\u0119ta z gry (armie zniszczone w bitwie mog\u0105 zosta\u0107 odtworzone). Wszystko to sprawia, \u017ce manewry maj\u0105ce na celu otoczenie wojsk przeciwnika i odci\u0119cie ich od linii zaopatrzeniowych staj\u0105 si\u0119 jednym z priorytetowych cel\u00f3w. Nie rozporz\u0105dzaj\u0105c wielk\u0105 si\u0142\u0105, ale starannie planuj\u0105c swoje posuni\u0119cia mo\u017cna w kr\u00f3tkim czasie pozbawi\u0107 przeciwnika jego doborowych jednostek. W mojej ostatniej grze, w ci\u0105gu jednego etapu pozbawili\u015bmy\u015bmy si\u0119 z moim oponentem po czterech armii! (On otoczy\u0142 mnie rosyjskimi armiami w Galicji, a ja jego francuskie oddzia\u0142y zamkni\u0119te w twierdzach na granicy Lotaryngii).\u00a0 Tym samym kwestia dominacji na ka\u017cdym z front\u00f3w rozstrzygn\u0119\u0142a si\u0119 bardzo szybko.<\/p>\n Mimo tego, \u017ce na wynik bitew wp\u0142ywaj\u0105 kaprysy kostki, element losowy ma w gruncie rzeczy dosy\u0107 marginalne znaczenie. Po pierwsze dlatego, \u017ce ma\u0142e zgrupowania s\u0105 praktycznie pozbawione szans w konfrontacji z du\u017cymi, w kt\u00f3rych sk\u0142ad wchodz\u0105 armie. [By uzyska\u0107 minimalne, niezerowe prawdopodobie\u0144stwo zadania strat przyzwoitej armii (za takie mo\u017cna uzna\u0107 niemieckie, angielskie i w mniejszym stopniu francuskie) potrzeba a\u017c 5 korpus\u00f3w! Wyj\u0105tek stanowi\u0105 korpusy niemieckie, o podw\u00f3jnej sile] Po drugie, jak to opisa\u0142em wy\u017cej, wi\u0119ksze znaczenie od bezpo\u015brednich zmaga\u0144 ma inwencja taktyczna. Podobnie jak w szachach, musimy stara\u0107 si\u0119 przewidywa\u0107 ruchy przeciwnika, dostrzega\u0107 czyhaj\u0105ce niebezpiecze\u0144stwa… tak by nie okaza\u0142o si\u0119, \u017ce o wyniku wojny zadecyduje samotny, zab\u0142\u0105kany na naszym terytorium serbski korpus (uk\u0142on w stron\u0119 PiKa, kt\u00f3ry brawurowym ruchem wykaza\u0142, \u017ce dla Niemc\u00f3w “kein Essen” = “kein Krieg” ;-)).<\/p>\n Kolejny element, kt\u00f3ry mo\u017ce zadecydowa\u0107 o losach wojny, to czas, w jakim za spraw\u0105 Rewolucji Pa\u017adziernikowej ze zmaga\u0144 wycofa si\u0119 Rosja (zale\u017cy to przede wszystkim od rozwoju sytuacji na froncie wschodnim), a w\u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 do nich Stany Zjednoczone. Jednak oba wydarzenia maj\u0105 miejsce w p\u00f3\u017aniejszych etapach gry, kiedy obie strony zaanga\u017cowane s\u0105 w konflikt na poziomie wojny totalnej. Ich znaczenie staje si\u0119 zatem wi\u0119ksze w\u00f3wczas, gdy na mapie utrzymuje si\u0119 przez d\u0142ugi czas status quo, a wojna utkn\u0119\u0142a w martwym punkcie.<\/p>\n Podsumowanie<\/strong><\/p>\n By\u0107 mo\u017ce moj\u0105 ocen\u0119 wypacza lekko fascynacja histori\u0105 XIX i XX wieku, lecz dla mnie gra w “\u015acie\u017cki Chwa\u0142y” dostarcza niesamowitych wra\u017ce\u0144. O drobnych mankamentach zapomina si\u0119 zaraz po rozpocz\u0119ciu rozgrywki, kt\u00f3ra w spos\u00f3b nieunikniony wci\u0105ga na wiele godzin. W zale\u017cno\u015bci od stopnia opanowania zasad i szybko\u015bci podejmowania decyzji ka\u017cdy etap mo\u017ce trwa\u0107 od 30 do 150 minut (najd\u0142u\u017cszy jaki gra\u0142em), a zwa\u017cywszy, \u017ce gra przewidziana jest na maksymalnie 20 etap\u00f3w… zarezerwowanie sobie nawet ca\u0142ej doby na rozegranie wojny mo\u017ce nie wystarczy\u0107!<\/p>\n I to by by\u0142o na razie tyle. Pisz\u0119 “na razie”, poniewa\u017c gr\u0119 mam od niedawna i po kilku kolejnych potyczkach postaram si\u0119 podzieli\u0107 kolejnymi wra\u017ceniami i spostrze\u017ceniami. A p\u00f3ki co, przebieram nerwowo nogami, by zn\u00f3w wskoczy\u0107 w kamasze Hindenburga albo Joffre…<\/p>\n