Na dobr\u0105 gr\u0119 planszow\u0105 – moim, ale zapewne nie tylko, zdaniem – sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 trzy elementy: interesuj\u0105ca mechanika i dopracowana strona estetyczna, powi\u0105zane frapuj\u0105cym tematem. Samurai Rainera Knizii spe\u0142nia te warunki w stu procentach.<\/p>\n
Gracze, wcielaj\u0105c si\u0119 w role japo\u0144skich feudalnych pan\u00f3w –\u00a0daimi\u00f3w –\u00a0rywalizuj\u0105 o wzgl\u0119dy trzech podstawowych si\u0142 \u015bredniowiecznej Japonii: szlachty, duchowie\u0144stwa i ch\u0142opstwa. Wygrywa ten, kt\u00f3ry zapewni sobie poparcie co najmniej jednej kasty, nie zapominaj\u0105c przy tym o dwu pozosta\u0142ych.<\/p>\n
Tym, co rzuca si\u0119 w oczy po otwarciu sporego pude\u0142ka, jest wizualna elegancja gry. Plansza i du\u017ce, sze\u015bciok\u0105tne \u017cetony wykonane s\u0105 z grubego kartonu, a ich minimalistyczna, wysmakowana grafika kojarzy si\u0119 z dalekowschodnimi drzeworytami i rysunkami tuszem. Najwspanialsze s\u0105 jednak pionki reprezentuj\u0105ce trzy kasty: wysokie kapelusze szlachcic\u00f3w, figurki Buddy mnich\u00f3w i ry\u017cowe pola rolnik\u00f3w. Wykonane s\u0105 z czarnego, matowo b\u0142yszcz\u0105cego pleksiglasu, przypominaj\u0105cego lak\u0119 (to kolejny element japo\u0144skiej stylizacji), i zapewniam, \u017ce bardzo trudno jest przesta\u0107 obraca\u0107 je w d\u0142oniach: jak na swoj\u0105 wielko\u015b\u0107, wa\u017c\u0105 ca\u0142kiem sporo, no i ten d\u017awi\u0119k\u2026 Zrozumie mnie ka\u017cdy, kto mia\u0142 do czynienia z dobrym zestawem do Go.<\/p>\n
Plansza to stylizowana mapa Japonii, sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 z czterech \u0142\u0105czonych jak puzzle kawa\u0142k\u00f3w. Celem tego nie jest tylko \u0142atwo\u015b\u0107 przechowywania: wielko\u015b\u0107 pola gry zale\u017cy od liczby graczy, przy dwu lub trzech niekt\u00f3re kawa\u0142ki mapy pozostaj\u0105 zatem w pude\u0142ku. Dzi\u0119ki temu zawsze gra si\u0119 na ca\u0142ej planszy; rozwi\u0105zanie genialne w swej prostocie, a przy tym tutaj nie wydaje si\u0119 arbitralne: Japonia to archipelag, pomini\u0119cie kilku wysp wygl\u0105da naturalnie. Japo\u0144ska tematyka zintegrowana jest z mechanik\u0105 w jeszcze jeden spos\u00f3b: wyspy s\u0105 dosy\u0107 w\u0105skie i “ciasne”, jeden dobrze po\u0142o\u017cony \u017ceton wp\u0142ywa\u0107 mo\u017ce wi\u0119c na wiele pionk\u00f3w.<\/p>\n
Przejd\u017amy zatem do przebiegu gry. Zaczyna si\u0119 od rozdzielenia \u017ceton\u00f3w mi\u0119dzy graczy. Ka\u017cdy dostaje r\u00f3\u017cni\u0105cy si\u0119 kolorem od pozosta\u0142ych zestaw 20 \u017ceton\u00f3w, z kt\u00f3rych na pocz\u0105tek wybiera (lub losuje) 5, reszt\u0119 za\u015b odwraca koszulkami do g\u00f3ry i miesza. Wybrane \u017cetony umieszcza si\u0119 za zas\u0142onkami, na\u015bladuj\u0105cymi, a jak\u017ce, japo\u0144skie papierowe parawany.<\/p>\n
Drug\u0105 faz\u0105 gry jest rozstawianie pionk\u00f3w. Gracze na zmian\u0119 stawiaj\u0105 jeden pionek dowolnego rodzaju na wybrane miasto, a po zape\u0142nieniu wszystkich miast – na wiosk\u0119. W mie\u015bcie postawi\u0107 mo\u017cna dwa (w stolicy, Edo, trzy) r\u00f3\u017cne pionki, w wiosce jeden. Rozmieszczenie pion\u00f3w na planszy nie jest bardzo istotn\u0105 spraw\u0105, czasem mo\u017ce jednak mie\u0107 znaczenie – przyk\u0142adowo, je\u015bli nasz pocz\u0105tkowy zestaw wybrali\u015bmy z my\u015bl\u0105 o zdobyciu kilku “wysokich kapeluszy”, dobrze by\u0142oby zgrupowa\u0107 te pionki blisko siebie.<\/p>\n
Gdy wszystkie (cudne, cudne) pionki znajd\u0105 si\u0119 ju\u017c na planszy, rozpoczyna si\u0119 w\u0142a\u015bciwa rozgrywka. W swojej turze gracz k\u0142adzie na planszy jeden lub kilka \u017ceton\u00f3w zza swego parawanu, po czym dobiera odpowiedni\u0105 ilo\u015b\u0107 ze stosiku. Na ka\u017cdym \u017cetonie (z jednym wyj\u0105tkiem, o kt\u00f3rym za chwil\u0119) s\u0105 dwa oznaczenia: rysunek i cyfra. \u017beton z kapeluszem, Budd\u0105 lub polem ry\u017cowym wp\u0142ywa wy\u0142\u0105cznie na s\u0105siednie pionki odpowiedniej kasty, ten z samurajem za\u015b na wszystkie s\u0105siaduj\u0105ce, bez wzgl\u0119du na ich rodzaj.<\/p>\n
Cyfra okre\u015bla si\u0142\u0119 wp\u0142ywu. W swojej turze gracz mo\u017ce u\u017cy\u0107 tylko jednego \u017cetonu powy\u017cszych rodzaj\u00f3w, ale opr\u00f3cz (lub zamiast) niego – r\u00f3wnie\u017c dowoln\u0105 liczb\u0119 \u017ceton\u00f3w “darmowych”. S\u0105 to: je\u017adziec (w angielskiej wersji zasad nazywany roninem, czyli samurajem bez pana) i okr\u0119t. Obydwa dzia\u0142aj\u0105 podobnie jak samuraj, wp\u0142ywaj\u0105c na ka\u017cdy rodzaj pionk\u00f3w, tyle tylko, \u017ce okr\u0119t stawiany jest, a jak\u017ce, na heksy morskie (za wyj\u0105tkiem Edo, ka\u017cde miasto i wioska granicz\u0105 z co najmniej jednym takim polem). W grze wyst\u0119puj\u0105 jeszcze dwa \u017cetony specjalne: “darmowy” \u017ceton zamiany pionk\u00f3w i normalny zamiany \u017ceton\u00f3w. Ten pierwszy, zagrywany bez uk\u0142adania na planszy, umo\u017cliwia zamian\u0119 dwu pionk\u00f3w miejscami – bez wzgl\u0119du na dziel\u0105c\u0105 je odleg\u0142o\u015b\u0107 czy wod\u0119, ale z zachowaniem zasady, \u017ce w mie\u015bcie musz\u0105 znajdowa\u0107 si\u0119 r\u00f3\u017cne pionki. \u017beton zamiany \u017ceton\u00f3w uk\u0142ada si\u0119 na planszy w miejsce ju\u017c po\u0142o\u017conego (w\u0142asnego i nie “darmowego”), kt\u00f3ry nast\u0119pnie od razu zagrywa si\u0119 w innym, dowolnym miejscu. \u017beton zamiany \u017ceton\u00f3w ma si\u0142\u0119 wp\u0142ywu r\u00f3wn\u0105 0. U\u017cyte umiej\u0119tnie \u017cetony specjalne potrafi\u0105 naprawd\u0119 napsu\u0107 krwi pewnemu ju\u017c “przechwytu” przeciwnikowi…<\/p>\n
No w\u0142a\u015bnie, jak taki przechwyt pionka wygl\u0105da? Kiedy wszystkie l\u0105dowe heksy wok\u00f3\u0142 miasta czy wioski zostan\u0105 zaj\u0119te, dla ka\u017cdego pionka osobno sumuje si\u0119 si\u0142\u0119 wp\u0142ywu s\u0105siaduj\u0105cych z nim \u017ceton\u00f3w poszczeg\u00f3lnych graczy, a zdobywa go ten, kt\u00f3rego suma jest najwy\u017csza. Zwyci\u0119ski gracz umieszcza zdobyty pionek za swoim ekranem (w ocenie sytuacji potrzebna jest zatem niez\u0142a pami\u0119\u0107). W przypadku remisu pionek odk\u0142adany jest obok planszy. \u017betony pozostaj\u0105 na planszy, nawet gdy wszystkie s\u0105siaduj\u0105ce z nimi wioski i miasta zosta\u0142y ju\u017c opr\u00f3\u017cnione.<\/p>\n
Brzmi to banalnie wr\u0119cz prosto, ale trzeba sobie u\u015bwiadomi\u0107, \u017ce gracze dysponuj\u0105 ograniczonymi \u015brodkami (pi\u0119\u0107 losowo dobranych \u017ceton\u00f3w) i wiedz\u0105 (zw\u0142aszcza w \u015brodkowej fazie gry nie wiadomo, jakimi \u017cetonami dysponuje akurat przeciwnik), a jeden ruch mo\u017ce decydowa\u0107 o losie kilku pionk\u00f3w.<\/p>\n
Gra ko\u0144czy si\u0119, gdy z planszy znikn\u0105 wszystkie pionki jednego rodzaju lub gdy w wyniku remisu od\u0142o\u017cony zostanie na bok czwarty pionek (dowolnego typu). Zwyci\u0119zca wy\u0142aniany jest w bardzo elegancki, “Kniziowy” spos\u00f3b: wygrywa ten, kto zdoby\u0142 najwi\u0119cej pionk\u00f3w w wi\u0119cej ni\u017c jednej kategorii, albo – przy braku takiej osoby – ten, kto, posiadaj\u0105c wi\u0119kszo\u015b\u0107 w jednej kategorii, zdoby\u0142 najwi\u0119cej pionk\u00f3w pozosta\u0142ych dwu rodzaj\u00f3w, albo, gdy te liczby s\u0105 r\u00f3wne, najwi\u0119cej pionk\u00f3w w og\u00f3le. Gdy i te liczby s\u0105 r\u00f3wne, mamy zwyci\u0119zc\u00f3w ex aequo. Gracze, kt\u00f3rzy nie zdobyli wi\u0119kszo\u015bci w \u017cadnej kategorii (remisy si\u0119 nie licz\u0105), nie mog\u0105 by\u0107 zwyci\u0119zcami – chyba, \u017ce nikt nie zdoby\u0142 wi\u0119kszo\u015bci, kiedy to decyduje og\u00f3lna liczna zdobytych pionk\u00f3w. Ca\u0142y ten system promuje r\u00f3wne rozk\u0142adanie si\u0142 w walce o poparcie poszczeg\u00f3lnych kast – taki nacisk na harmoni\u0119 to kolejny dalekowschodni akcent.<\/p>\n
Jak zapewne wida\u0107 z powy\u017cszego opisu, Samurai jest w istocie abstrakcyjn\u0105 gr\u0105 logiczn\u0105, ale moim zdaniem temat nie jest tu sztucznie doklejony (co bywa czasem zarzucane niekt\u00f3rym grom Knizii) – abstrakcyjna mechanika i minimalistyczna grafika harmonijnie z nim, nomen omen, wsp\u00f3\u0142graj\u0105. Zasady gry s\u0105 proste, ale daj\u0105 olbrzymie mo\u017cliwo\u015bci decyzyjne, czynnik losowy, obecny w mechanizmie dobierania \u017ceton\u00f3w, tylko dodaje emocji, a strona estetyczna powala na kolana (cudne, cudne pionki!). Co wi\u0119cej, Samurai doskonale si\u0119 skaluje, cho\u0107 liczba graczy niew\u0105tpliwie wp\u0142ywa na charakter gry – w dwie osoby rozgrywka jest bardzo taktyczna i strategiczna, przy niemal pe\u0142nej informacji, w trzy – staje si\u0119 trudniejsza, gdy\u017c wzrasta ilo\u015b\u0107 informacji do przetworzenia (trzeba cho\u0107by pami\u0119ta\u0107, kto zdoby\u0142 ile pionk\u00f3w danego rodzaju), za\u015b przy czterech graczach wa\u017cna staje si\u0119 intuicja, sytuacja na planszy zmieni\u0107 si\u0119 mo\u017ce bowiem gwa\u0142townie i nieoczekiwanie (sporo mo\u017ce te\u017c wtedy namiesza\u0107 kto\u015b wyra\u017anie s\u0142abszy od reszty). Samurai, w zale\u017cno\u015bci od stylu gry, mo\u017ce by\u0107 rozrywk\u0105 \u0142atw\u0105 i przyjemn\u0105, albo tylko przyjemn\u0105, za to daj\u0105c\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 wykazania si\u0119 strategom – a przy tym w wiecz\u00f3r mo\u017cna popr\u00f3bowa\u0107 i jednego, i drugiego po kilka razy, rozgrywka trwa bowiem przeci\u0119tnie od 20 minut przy dwu graczach do 45 przy czterech.<\/p>\n
Hm\u2026 Gra doskona\u0142a?<\/p>\n