„Jako przyw\u00f3dca religijny Mahomet zawdzi\u0119cza\u0142 sukces przede wszystkim gruntownemu zrozumieniu charakter\u00f3w swoich ziomk\u00f3w. […] W dodatku by\u0142 niepospolicie zr\u0119cznym politykiem. Dzi\u0119ki zespoleniu tych przymiot\u00f3w w ci\u0105gu dziesi\u0119ciu lat zbudowa\u0142 od podstaw pa\u0144stwo, kt\u00f3re mog\u0142o pokusi\u0107 si\u0119 o podb\u00f3j \u015bwiata. […] W roku swej \u015bmierci, 632, by\u0142 nie tylko absolutnym panem Arabii, ale przyw\u00f3dc\u0105 armii, kt\u00f3ra przekracza\u0142a granice pa\u0144stw s\u0105siednich. […] Si\u0142a islamu le\u017ca\u0142a bowiem w jego prostocie. Istnia\u0142 jeden B\u00f3g w niebie, jeden przyw\u00f3dca wiernych na ziemi i jedno prawo, Koran, wedle kt\u00f3rego \u00f3w przyw\u00f3dca mia\u0142 obowi\u0105zek rz\u0105dzi\u0107. W przeciwie\u0144stwie do chrze\u015bcija\u0144stwa, kt\u00f3re g\u0142osi\u0142o pok\u00f3j, ale nigdy go nie osi\u0105gn\u0119\u0142o, islam bez skrupu\u0142\u00f3w wyst\u0105pi\u0142 z mieczem.”<\/p>\n
„Dzieje wypraw krzy\u017cowych” Steven Runciman<\/p>\n
Gra planszowa Byzantium<\/STRONG> przenosi nas w okres od 632 do 1453 roku. Czasy panowania i upadku cesarstwa wschodniego. A jednocze\u015bnie gwa\u0142towny wzrost pa\u0144stwa arabskiego. Wszystko rozpoczyna si\u0119 gdy Bizancjum jest wyczerpane zwyci\u0119sk\u0105 wojn\u0105 z Persj\u0105. Arabia wprost przeciwnie. Zreformowana i umocniona przez Mahometa d\u0105\u017cy do rozszerzenia swoich wp\u0142yw\u00f3w. Jednak zako\u0144czenie tego fragmentu historii zale\u017cy od graczy. Mo\u017ce sko\u0144czy\u0107 si\u0119 zdobyciem Konstantynopola, zgodnie z prawd\u0105. Mo\u017ce zupe\u0142nie inaczej – wzmocnieniem Bizancjum. Co b\u0119dzie bardziej na r\u0119k\u0119 uczestnikom w czasie rozgrywki. <\/p>\n Byzantium<\/STRONG> to te\u017c jedna z najnowszych pozycji stworzonych przez Martina Wallace’a. Premiera mia\u0142a miejsce w 2005 roku, a wydawc\u0105 jest firma Warfrog. Autor gry to do\u015bwiadczony i uznany tw\u00f3rca. Jeden z najwa\u017cniejszych projektant\u00f3w na rynku. S\u0142aw\u0119 przynios\u0142y mu takie pozycje jak: Age of Steam, Conquest of the Empire, Princes of the Renaissance, Runebound, Railroad Tycoon czy Struggle of Empires. Chyba ka\u017cdy s\u0142ysza\u0142 cho\u0107 o jednym z nich. <\/p>\n Martin Wallace to bardzo oryginalny tw\u00f3rca, \u0142ami\u0105cy wiele stereotyp\u00f3w, kt\u00f3re wytworzy\u0142y gry zaliczane do Eurogier. Po pierwsze jest to autor cz\u0119sto podejmuj\u0105cy w swoich pozycjach temat wojny, konfliktu, polityki. Jednocze\u015bnie jego tytu\u0142y odbiegaj\u0105 od popularnych gier wojennych. Mechanika, umiarkowany stopie\u0144 skomplikowania cz\u0119sto bardziej zbli\u017caj\u0105 je do plansz\u00f3wek z tzw. german-style. Po drugie nie boi si\u0119 tworzy\u0107 pozycji o d\u0142u\u017cszym czasie rozgrywki. Dochodz\u0105cym przewa\u017cnie do dw\u00f3ch, trzech godzin. Typowi niemieccy projektanci dostaj\u0105 g\u0119siej sk\u00f3rki s\u0142ysz\u0105c tak spory czas pojedynczej partii. Wreszcie po trzecie opracowuje w swoich grach wyj\u0105tkow\u0105 mechanik\u0119 rozgrywki, w kt\u00f3rych element losowy \u015bwietnie wsp\u00f3\u0142gra z elementem decyzyjnym. Podsumowuj\u0105c tworzy tytu\u0142y oryginalne, kt\u00f3re trudno zaliczy\u0107 jednoznacznie do jakiego\u015b gatunku. Le\u017c\u0105 gdzie\u015b na pograniczu mi\u0119dzy Eurogrami a grami wojennymi. Dzi\u0119ki czemu s\u0105 tak niekonwencjonalne i interesuj\u0105ce. <\/p>\n Byzantium<\/STRONG> przeznaczone jest dla nieco starszych wiekowo os\u00f3b. Najlepiej jakby mia\u0142y powy\u017cszej 13 lat. Czas rozgrywki wynosi przewa\u017cnie od dw\u00f3ch do trzech godzin. Wymagana liczba uczestnik\u00f3w to minimalnie dwie, maksymalnie cztery osoby. <\/p>\n Urok surowo\u015bci<\/STRONG> Oprawa graficzna gry utrzymana jest w motywach \u00f3wczesnego Bizancjum. Na pude\u0142ku, instrukcji i planszy wyst\u0119puj\u0105 rysunki wzoruj\u0105ce si\u0119 na ikonach. P\u0142askie postacie, cz\u0119sto ukazane z profilu. Kolorystyka jest nieco md\u0142a, odbiega od wielu innych plansz\u00f3wek. Konkurencyjne tytu\u0142y, w por\u00f3wnaniu do opisywanej pozycji, pora\u017caj\u0105 barwami, umieszczonymi szczeg\u00f3\u0142ami, pi\u0119knem wykonania. Jednak musz\u0119 przyzna\u0107, \u017ce i tak podoba mi si\u0119 surowo\u015b\u0107 Bizancjum. Pasuje do przedstawianego klimatu, czas\u00f3w, w kt\u00f3rych toczy si\u0119 akcja gry. <\/p>\n Pierwsze co napotykamy po otwarciu pude\u0142ka to czarna jak noc, gruba instrukcja. W rzeczywisto\u015bci nie ma co si\u0119 przera\u017ca\u0107 liczb\u0105 stron, bowiem znajduj\u0105 si\u0119 w niej trzy t\u0142umaczenia regu\u0142: wersja angielska, niemiecka i francuska. Pojedyncza rozpiska mechaniki zajmuje oko\u0142o 7 stron. Zasad jest znacznie wi\u0119cej ni\u017c w lekkich Eurograch, nie mniej daleko im do stereotypowych gier wojennych. Przy pierwszym czytaniu musimy nieco otworzy\u0107 umys\u0142, bo nie s\u0105 trywialne. Nie mniej znaj\u0105c ju\u017c regu\u0142y, t\u0142umaczenie innym nie jest wymagaj\u0105ce. Mechanika jest do\u015b\u0107 logiczna i mo\u017cna si\u0119 w niej po\u0142apa\u0107. Zapomina si\u0119 czasami tylko o kilku niuansach.<\/p>\n Kolejny ci\u0119\u017cki element w pude\u0142ku to cztery plansze graczy. Ka\u017cda z nich podzielona jest na kilka cz\u0119\u015bci. G\u00f3rny fragment przeznaczony jest na okre\u015blanie si\u0142y armii bizantyjskiej. \u015arodkowy na wskazywanie warto\u015bci bojowej wojsk arabskich. Na samym dole jest skarbiec bizantyjski, arabski i pole dla zasob\u00f3w, kt\u00f3re b\u0119dziemy mogli wykorzystywa\u0107 w czasie rozgrywki. <\/p>\n Dalej mamy, sk\u0142adan\u0105 na cztery, g\u0142\u00f3wn\u0105 plansz\u0119 gry. Przedstawia ona tereny \u00f3wczesnego Bizancjum, Persji i kalifatu arabskiego. Generalnie nieco przesuni\u0119te tereny Bliskiego Wschodu. Pomi\u0119dzy miastami wyst\u0119puj\u0105 po\u0142\u0105czenia point to point. Na mapie znajduj\u0105 si\u0119 te\u017c elementy wykorzystywane w rozgrywce. Dwa tory punkt\u00f3w: jeden dla Arab\u00f3w, drugi dla Bizancjum. Poza tym sporo p\u00f3l do zaznaczanie czy skorzystali\u015bmy z konkretnej akcji. Warto doda\u0107, \u017ce s\u0105 sympatycznie wykonane. W postaci kamiennych, pop\u0119kanych blok\u00f3w. Og\u00f3lnie trafny layout.<\/p>\n I jak pisa\u0142em powy\u017cej mn\u00f3stwo drewnianych element\u00f3w. Bia\u0142e, okr\u0105g\u0142e znaczniki do wskazywania wielko\u015bci miast arabskich. Fioletowe pe\u0142ni\u0105ce t\u0105 sam\u0105 rol\u0119, ale dla miast bizantyjskich. Ma\u0142e i du\u017ce sze\u015bciany, w czterech r\u00f3\u017cnych kolorach, dla poszczeg\u00f3lnych graczy. Elementy o pomara\u0144czowej barwie dla neutralnych Bu\u0142gar\u00f3w. Jest jeszcze sze\u015b\u0107 kostek K6 i plastikowe monety. Te ostatnie prezentuj\u0105 si\u0119 najs\u0142abiej. \u017badnych wzork\u00f3w, rysunk\u00f3w. Okr\u0105g\u0142y, cienki, ordynarny kawa\u0142ek plastiku.<\/p>\n Zanim zagraj\u0105 rogi<\/STRONG> S\u0105 dwa mechanizmy zako\u0144czenia gry i wy\u0142onienia zwyci\u0119zcy. Pierwszy polega na wykonaniu wszystkich trzech tur gry. Wtedy dla ka\u017cdego gracza sprawdzane s\u0105 obie jego punktacje. Ile zdoby\u0142 dla Arab\u00f3w i ile dla Bizancjum. Je\u017celi \u017cadne z nich nie jest mniejsze od po\u0142owy drugiego to obie warto\u015bci si\u0119 sumuje i otrzymujemy ostateczny wynik punktowy. W przeciwnym wypadku bierze si\u0119 pod uwag\u0119 tylko wi\u0119kszy rezultat. St\u0105d ju\u017c wida\u0107, \u017ce pomimo i\u017c mamy dowolno\u015b\u0107 w kierowaniu si\u0142ami arabskimi i bizantyjskimi to musimy stara\u0107 si\u0119 utrzymywa\u0107 r\u00f3wnowag\u0119. I jednymi i drugimi robi\u0107 post\u0119py. Drugi scenariusz zwyci\u0119stwa polega na zdobyciu Konstantynopola Arabami. Wtedy pod uwag\u0119 wszyscy gracze bior\u0105 tylko tor punktacji Arab\u00f3w. Oczywi\u015bcie zwyci\u0119zc\u0105 zostaje osoba o najwi\u0119kszym wyniku.<\/p>\n Rozgrywka rozpoczyna si\u0119 od rozdaniu graczom ich w\u0142asnej planszy. Nast\u0119pnie wybieraj\u0105 sobie kolor i dostaj\u0105 w nim ma\u0142e i du\u017ce drewniane kostki. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich wprowadzona zostaje od razu na pozycje startowe na planszy. Do tego wszyscy otrzymuj\u0105 pewn\u0105 pocz\u0105tkow\u0105 warto\u015b\u0107 bezant\u00f3w (waluta gry), cz\u0119\u015b\u0107 w skarbcu bizantyjskim, cz\u0119\u015b\u0107 w arabskim. Umieszczamy te\u017c bia\u0142e i fioletowe kostki na miastach, na g\u0142\u00f3wnej planszy. W ilo\u015bci od jednej do trzech. Wysoko\u015b\u0107 drewnianych element\u00f3w na danej miejscowo\u015bci okre\u015bla zarazem mo\u017cliwo\u015bci obronne osady i wielko\u015b\u0107 dochodu jak\u0105 mo\u017cna z niego czerpa\u0107.<\/p>\n Poznaj\u0105 ci\u0119 po tym jak zarz\u0105dzasz…<\/STRONG> Zanim przejd\u0119 do przybli\u017cenia akcji jakie mog\u0105 wykonywa\u0107 gracze par\u0119 s\u0142\u00f3w o samej mechanice. Byzantium<\/STRONG> to zr\u0119czne po\u0142\u0105czenie plansz\u00f3wki opartej o zarz\u0105dzaniu zasobami i gry wojennej. Ma\u0142e kostki, kt\u00f3re otrzyma\u0142 ka\u017cdy z graczy, reprezentuj\u0105 abstrakcyjne surowce. Pewna ich ilo\u015b\u0107 umieszczana jest w tzw. Puli Kostek, reszta w tzw. Puli Strat. Aby zrealizowa\u0107 wi\u0119kszo\u015b\u0107 akcji, np. powi\u0119kszy\u0107 si\u0142\u0119 bojow\u0105 wojsk, musimy przenie\u015b\u0107 kostki z kt\u00f3rej\u015b z pul w docelowe miejsce. Z Puli Kostek przenosimy zasoby zupe\u0142nie za darmo. Z Puli Strat musimy zap\u0142aci\u0107 trzy bezanty za jeden surowiec. Przy czym zawsze finansujemy wydatek z odpowiedniego skarbca. Je\u017celi akcja pomaga Arabom p\u0142acimy z arabskiego bud\u017cetu, je\u017celi Bizancjum koszty musi ponie\u015b\u0107 skarbiec bizantyjski. I na tym og\u00f3lnie polega ca\u0142a mechanika. Na odpowiednim zarz\u0105dzaniu zasobami.<\/p>\n Teraz pokr\u00f3tce jakimi akcjami dysponuj\u0105 gracze do wyboru:<\/p>\n Przej\u0119cie kontroli nad miastem. Odbywa si\u0119 to w pocz\u0105tkowym etapie rozgrywki i dotyczy tylko miast arabskich lub bizantyjskich nie posiadaj\u0105cych w\u0142a\u015bcicieli. Od tej pory miasto nale\u017cy do nas. Krew na pustyni<\/STRONG> Jak wspomina\u0142em na planszy gracza wyst\u0119puje cz\u0119\u015b\u0107 przeznaczona do odznaczania si\u0142y bojowej armii arabskiej i bizantyjskiej. Ka\u017cda z nich podzielona jest na cztery kawa\u0142ki. Pierwsze pole dotyczy oddzia\u0142\u00f3w elitarnych naszej armii, kolejne regularnych, trzecie garnizon\u00f3w, czwarte to tabory. Za pomoc\u0105 przesuwania zasob\u00f3w okre\u015blamy warto\u015b\u0107 bojow\u0105 poszczeg\u00f3lnych element\u00f3w. <\/p>\n Generalnie ka\u017cdy z graczy mo\u017ce mie\u0107 maksymalnie dwie armie, reprezentowane przez dwa pionki. Jeden wskazuje wojska cesarstwa, drugie kalifatu. W sk\u0142ad ka\u017cdej armii wchodz\u0105 wojska elitarne i regularne oraz tabory. Przy czym te ostatnie to tak naprawd\u0119 punkty ruchu. Je\u017celi spadaj\u0105 do zera wojska nie mog\u0105 si\u0119 porusza\u0107. Garnizon natomiast reprezentuje si\u0142y jakie b\u0119d\u0105 broni\u0107 naszych miast, je\u017celi przeciwnik uderzy na nasz\u0105 osad\u0119, a nie stacjonuje tam nasza armia.<\/p>\n Mechanika bitwy opracowana jest zmy\u015blnie, a jednocze\u015bnie prosto. W przypadku potyczki dw\u00f3ch armii gracze sprawdzaj\u0105 stan swoich oddzia\u0142\u00f3w elitarnych i regularnych. Za ka\u017cdy zas\u00f3b jaki le\u017cy na wojskach regularnych gracz mo\u017ce rzuca\u0107 jedn\u0105 kostk\u0105, przy czym nie mo\u017ce ich u\u017cy\u0107 wi\u0119cej ni\u017c trzy. Do tego jeszcze za ka\u017cdy surowiec le\u017c\u0105cy na jednostkach elitarnych dostaje kostk\u0119 ekstra. Tutaj nie ma ograniczenia na g\u00f3rn\u0105 liczb\u0119 kostek. P\u00f3\u017aniej nast\u0119puj\u0105 rzuty. Je\u017celi na \u015bciankach wyst\u0105pi czw\u00f3rka lub wi\u0119cej przeciwnik ponosi jedn\u0105 strat\u0119. Na koniec sprawdza si\u0119 si\u0142\u0119 wojsk po walce. Atakuj\u0105cy wygrywa je\u017celi pozosta\u0142a mu wi\u0119ksza armia ni\u017c defensorowi. W przeciwnym wypadku triumfatorem jest obro\u0144ca. Je\u017celi nie by\u0142o armii wroga na mie\u015bcie musimy stoczy\u0107 bitw\u0119 z jego garnizonem. Odbywa si\u0119 to na tej samej zasadzie jak powy\u017cej, z wyj\u0105tkiem tego, \u017ce wojska elitarne nie bior\u0105 w niej udzia\u0142u. Nie walcz\u0105 z plebsem. Na koniec jeszcze trzeba przeprowadzi\u0107 obl\u0119\u017cenie. Straty poniesione w wyniku tego uderzenia uzale\u017cnione s\u0105 od wielko\u015bci samego miasta. Je\u017celi atakuj\u0105cy wszystko wygra, zmniejsza wielko\u015b\u0107 osady (w wyniku wojennych zniszcze\u0144) i przejmuje nad ni\u0105 kontrol\u0119.<\/p>\n Podsumowuj\u0105c same bitwy s\u0105 dynamiczne, nie ma niepotrzebnych przestoj\u00f3w. Dobrze mie\u0107 jak\u0105\u015b my\u015bl przewodni\u0105, og\u00f3ln\u0105 strategi\u0119, nie gra\u0107 na \u017cywio\u0142, bo to w Byzantium<\/STRONG> rzadko zdaje egzamin. Je\u017celi \u017ale rozplanujemy nasze ataki, mo\u017cemy sami si\u0119 przyblokowa\u0107. Tzn. chcieliby\u015bmy uderzy\u0107 Arabami w konkretnym kierunku, na przyk\u0142ad na Konstantynopol, ale niestety na drodze s\u0105 nasze, w\u0142asne miasta bizantyjskie. Wtedy nie mo\u017cemy przez nie przej\u015b\u0107. Dobrze mie\u0107 te\u017c kilka osad w bezpiecznych strefach, z daleka od frontu. Tak, \u017ceby produkowa\u0142y nam doch\u00f3d i nie by\u0142y nara\u017cone na ataki przeciwnik\u00f3w.<\/p>\n Ciekawym zjawiskiem jest te\u017c przydatno\u015b\u0107 wybijania swojej armii przed samym ko\u0144cem tury. Poniewa\u017c b\u0119dziemy musieli zap\u0142aci\u0107 jej \u017co\u0142d, wi\u0119c najlepiej jest zdoby\u0107 wa\u017cne dla nas osady i przy okazji ponie\u015b\u0107 spore straty. Wtedy mniej mamy do p\u0142acenia. A now\u0105 armi\u0119 mo\u017cna w miar\u0119 szybko odbudowa\u0107 w kolejnej turze. Uda\u0142o si\u0119 uzyska\u0107 te\u017c bardzo fajny efekt wizualny, dotycz\u0105cy bitew. W rejonach gdzie by\u0142 pok\u00f3j, na planszy ro\u015bnie g\u0119sta, wysoka zabudowa. Tam gdzie pracowano ogniem i mieczem, miejscowo\u015bci s\u0105 ma\u0142e i przerzedzone.<\/p>\n M\u0105dro\u015b\u0107 p\u0142ynie z do\u015bwiadczenia<\/STRONG><\/p>\n Jest kilka takich moment\u00f3w gdy decyzje graczy maj\u0105 bardzo du\u017ce znaczenie. Pocz\u0105tek, gdy ustawiamy w\u0142asne wp\u0142ywy na neutralnych miastach. Dobrze jest stworzy\u0107 sp\u00f3jne, \u0142atwe w obronie terytorium. Unika\u0107 otoczenia przez zbyt du\u017c\u0105 liczb\u0119 przeciwnik\u00f3w. Druga wa\u017cna chwila to podbijanie perskich miast przez wojska arabskie lub bizantyjskie. Niewielki koszt, a mo\u017cna zdoby\u0107 du\u017co atrakcyjnych terytori\u00f3w. Wszystkie nast\u0119pne kroki to pilnowanie swoich zdobyczy, ewentualnie zdobywanie nowych przez odbieranie ich przeciwnikom. Byzantium<\/STRONG> preferuje strategi\u0119 agresywn\u0105. Punkty zwyci\u0119stwa mo\u017cna zdoby\u0107 przede wszystkim na dwa sposoby: przez zdobycie miasta i budowanie ko\u015bcio\u0142\u00f3w\/meczetu. A \u017ce to ostatnie mo\u017cna zrobi\u0107 tylko raz na tur\u0119 to gracze b\u0119d\u0105 sk\u0142aniali si\u0119 raczej do licznych atak\u00f3w na wrogie osady. Nale\u017cy wspomnie\u0107, \u017ce na koniec gry otrzymuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c punkty za liczb\u0119 i wielko\u015b\u0107 posiadanych miejscowo\u015bci.<\/p>\n Kluczem do zwyci\u0119stwa w Byzantium<\/STRONG> jest poprawne zarz\u0105dzaniem surowcami. Co z tego, \u017ce mamy wielk\u0105 armi\u0119, jak zapomnieli\u015bmy dostarczy\u0107 jej tabor\u00f3w. Wtedy wojska musz\u0105 bezmy\u015blnie sta\u0107 na mie\u015bcie i nie mog\u0105 wzi\u0105\u0107 udzia\u0142u w atakach. Niezwykle wa\u017cne jest szybkie skorzystanie z wojen domowych. Gdy te wyczerpi\u0105 si\u0119 mamy pewno\u015b\u0107, \u017ce inni gracze nie uderz\u0105 na nas tymi samymi nacjami. To potrafi rozwia\u0107 wiele dylemat\u00f3w na reszt\u0119 tury. I skupi\u0107 si\u0119 tylko na atakach mi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi pa\u0144stwami. <\/p>\n Byzantium<\/STRONG> jest do\u015b\u0107 bezlitosne. Nie znosi pomy\u0142ek, szybko i surowo ka\u017ce za b\u0142\u0119dy. Gracze, kt\u00f3rzy przeprowadz\u0105 zbyt du\u017co potkni\u0119\u0107 mog\u0105 si\u0119 po\u017cegna\u0107 z walk\u0105 o zwyci\u0119stwo. Nawet gdy jest to dopiero pierwsza tura. Przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 cho\u0107by rozstawienie swoich wp\u0142yw\u00f3w w pocz\u0105tkowych miastach. Je\u017celi nie zrobimy tego z g\u0142ow\u0105 to mo\u017cemy znale\u017a\u0107 si\u0119 w \u015brodku cyklonu, otoczeni przez przeciwnik\u00f3w. Oni w dalszej cz\u0119\u015bci gry b\u0119d\u0105 skupia\u0107 si\u0119, \u017ceby dokona\u0107 na nas rozbioru. Nudzi\u0107 si\u0119 nie b\u0119dziemy – to na pewno. Ale o wygranej mo\u017cemy zapomnie\u0107.<\/p>\n Z powy\u017cszej regu\u0142y wychodzi te\u017c druga s\u0142abo\u015b\u0107 plansz\u00f3wki. Rundy graczy nie s\u0105 b\u0142yskawiczne. Pomimo, \u017ce teoretycznie powinny si\u0119 odbywa\u0107 szybko, uczestnicy boj\u0105 si\u0119 konsekwencji b\u0142\u0119dnych decyzji. I wol\u0105 d\u0142u\u017cej pomy\u015ble\u0107. Szukaj\u0105c rozwi\u0105zania optymalnego. A wtedy siada dynamizm rozgrywki. <\/p>\n Byzantium<\/STRONG> ca\u0142kiem dobrze si\u0119 skaluje, cho\u0107 rozgrywka wygl\u0105da nieco inaczej. W dwie osoby wykorzystywany jest najcz\u0119\u015bciej tylko niewielki kawa\u0142ek planszy. Tam dochodzi do najwi\u0119kszej liczby bitew, pozosta\u0142e terytoria s\u0105 nie niepokojone. W trzech i czterech uczestnik\u00f3w rozgrywka obejmuje spore fragmenty planszy. Cho\u0107 wszystko te\u017c zale\u017cy od decyzji, plan\u00f3w i posuni\u0119\u0107 poszczeg\u00f3lnych graczy.<\/p>\n Warto doda\u0107, \u017ce wersja, kt\u00f3r\u0105 sprowadzi\u0142em z Niemiec, jest niezale\u017cna j\u0119zykowa. Na planszy i elementach nie ma \u017cadnego s\u0142owa. A instrukcja jest w trzech j\u0119zykach, w tym co najwa\u017cniejsze – po angielsku. <\/p>\n Z lotu ptaka<\/STRONG><\/p>\n Byzantium<\/STRONG> to na pewno nie jest gra dla wszystkich. Wi\u0119ksza liczba zasad ni\u017c to bywa w przeci\u0119tnych Eurograch, elementy wojenne, spory wysi\u0142ek umys\u0142owy mo\u017ce odstraszy\u0107 pewn\u0105 grup\u0119 os\u00f3b. Ludzi, kt\u00f3rzy preferuj\u0105 gry lekkie, kr\u00f3tkie i dynamiczne. <\/p>\n Z drugiej strony na pewno gra powinna przypa\u015b\u0107 do gustu mi\u0142o\u015bnikom gier wojennych. Ale nie tylko im. Fani Eurogier, kt\u00f3rzy nie maj\u0105 czasu na kilkudniowe hardcorowe gry wojenne, czytanie kilkudziesi\u0119ciostronicowych instrukcji, a jednak chcieliby przenie\u015b\u0107 si\u0119 w ciekawy fragment historyczny, porywalizowa\u0107 z innymi mo\u017cnymi rodzinami na polu zarz\u0105dzania i wojny, znajd\u0105 w Byzantium<\/STRONG> odskoczni\u0119 od typowych gier. Je\u017celi tylko lubisz szuka\u0107 optymalnych rozwi\u0105za\u0144, nie boisz si\u0119 podejmowa\u0107 trudne decyzje, budowa\u0107 d\u0142ugofalowe strategie to niniejsza plansz\u00f3wka b\u0119dzie dobrym wyborem. Ja j\u0105 polecam, bo sprawi\u0142a mi sporo przyjemno\u015bci i wymusi\u0142a prac\u0119 szarych kom\u00f3rek na pe\u0142nych obrotach. <\/p>\n Zalety:<\/strong><\/p>\n ciekawa mechanika, element losowy \u015bwietnie wsp\u00f3\u0142gra z elementem decyzyjnym Wady:<\/strong><\/p>\n rozgrywka cz\u0119sto dochodzi do trzech godzin w przypadku czterech graczy
\n<\/STRONG>
\nPude\u0142ko do Byzantium<\/STRONG> przypomina wielko\u015bci\u0105 te od Caylusa. Cho\u0107 nie jest tak g\u0142\u0119bokie. Niech jednak kto\u015b spr\u00f3buje je podnie\u015b\u0107. Od razu zaskakuje spory ci\u0119\u017car. Wr\u0119cz nietypowy dla plansz\u00f3wek. I nic dziwnego. W \u015brodku jest ca\u0142e mn\u00f3stwo drewnianych element\u00f3w. Do tego jeszcze plansze wykonane s\u0105 z grubego kartonu i te\u017c swoje wa\u017c\u0105. <\/p>\n
\n<\/STRONG>
\nPocz\u0105tkowo mo\u017ce si\u0119 zdawa\u0107, ze ka\u017cdy z graczy przejmuje kontrol\u0119 nad jednym z pa\u0144stw. Jeden nad Bizancjum, drugi nad Arabami itd., ale nic bardziej mylnego. Martin Wallace wpad\u0142 na nieszablonowy pomys\u0142. Ka\u017cdy z uczestnik\u00f3w wciela si\u0119 w mo\u017cne rodziny z Bliskiego Wschodu. Jego celem jest rozszerzanie swoich wp\u0142yw\u00f3w i zdobywanie punkt\u00f3w zwyci\u0119stwa. Natomiast czy b\u0119dzie to robi\u0142 za pomoc\u0105 Arab\u00f3w czy Bizancjum, nie ma znaczenia. Wojska poszczeg\u00f3lnych nacji s\u0105 dla niego \u015brodkiem do uzyskania supremacji w regionie.<\/p>\n
\n<\/STRONG>
\nTura dzieli si\u0119 na dwie fazy. Pierwsza to poszczeg\u00f3lne akcje graczy. Ka\u017cdy z uczestnik\u00f3w wykonuje je naprzemiennie. Nie ma g\u00f3rnej granicy na ich liczb\u0119. Raz b\u0119dzie ich wi\u0119cej, drugi raz mniej. Cho\u0107 wiele konkretnych akcji ma sw\u00f3j limit na ich u\u017cywanie w obr\u0119bie tury. Najcz\u0119\u015bciej tura ma sw\u00f3j koniec gdy sko\u0144cz\u0105 si\u0119 graczom zasoby lub got\u00f3wka. Pasuj\u0105 wtedy i mo\u017cna przej\u015b\u0107 do drugiej fazy. W niej odbywa si\u0119 najpierw podliczenie zysk\u00f3w z miast, kt\u00f3re s\u0105 pod wp\u0142ywami danego gracza. Pojawia si\u0119 wi\u0119c nowa got\u00f3wka w skarbcu arabskim i bizantyjskim. P\u00f3\u017aniej podlicza si\u0119 \u017co\u0142d jaki trzeba wyda\u0107 na op\u0142acenie armii. I odejmuje si\u0119 go od posiadanych funduszy. W tym momencie ko\u0144czy si\u0119 tura i mo\u017cna przej\u015b\u0107 do nast\u0119pnej.<\/p>\n
\nZwi\u0119kszenie si\u0142y bojowej armii. Przenosimy zasoby i tym samym zwi\u0119kszamy wielko\u015b\u0107 i mobilno\u015b\u0107, kt\u00f3rego\u015b z oddzia\u0142\u00f3w
\nWojna domowa. Dzi\u0119ki temu mo\u017cna zaatakowa\u0107 wojskami bizantyjskimi inne bizantyjskie, a arabskimi inne arabskie.
\nPowi\u0119kszenie miasta. Osady mo\u017cna zwi\u0119ksza\u0107, aby przynosi\u0142y wi\u0119cej dochodu i by\u0142y trudniejsze do zaj\u0119cia przez przeciwnika.
\nAtak Bu\u0142gar\u00f3w. Cz\u0119\u015b\u0107 bizantyjskich miast jest zagro\u017cona ze strony hord bu\u0142garskich. Mo\u017cna wykorzysta\u0107 je, aby innemu graczowi zabra\u0107 miasto, a samemu zdoby\u0107 punkty zwyci\u0119stwa.
\nImperator. Do danego gracza do\u0142\u0105cza si\u0119 elitarna gwardia cesarska.
\nKalif. Do danego gracza do\u0142\u0105cza si\u0119 elitarna gwardia Kalifa.
\nFlota bizantyjska. Gracz, kt\u00f3ry j\u0105 przejmie mo\u017ce szybciej porusza\u0107 si\u0119 po Morzu \u015ar\u00f3dziemnym armi\u0105 bizantyjsk\u0105 i do tego atakowa\u0107 wojska arabskie poruszaj\u0105ce si\u0119 po morskim akwenie.
\nFlota Arabska. Przy\u015bpiesza poruszanie si\u0119 po wodzie armii arabskiej.
\nFortyfikacje. Pozwala postawi\u0107 w miastach umocnienia, dzi\u0119ki czemu s\u0105 trudniejsze w zdobyciu.
\nPodatki. Mo\u017cna zamieni\u0107 kostki surowc\u00f3w na pieni\u0105dze.
\nBudowa ko\u015bcio\u0142a\/meczetu. Kupujemy punkty zwyci\u0119stwa albo dla Bizancjum, albo dla Arab\u00f3w.
\nRuch armii i\/lub atak. M\u00f3wi samo za siebie.
\nSpasowanie. Dany gracz, ko\u0144czy ca\u0142\u0105 tur\u0119.<\/p>\n
\n<\/STRONG>
\nNajtrudniejsze pocz\u0105tkowo do opanowania dla graczy to my\u015blenie w kategoriach mo\u017cnych rodzin, a nie nacji. Podczas rozgrywki rywalizuje jedna familia przeciw drugiej (jeden kolor uczestnika versus drugi). Tym samym trzeba przestrzega\u0107 dw\u00f3ch najwa\u017cniejszych regu\u0142. Gracz nigdy nie mo\u017ce zaatakowa\u0107 w\u0142asnych miast i w\u0142asnych armii. St\u0105d wojskami Bizancjum nie mo\u017cna atakowa\u0107 swoich arabskich osad. I analogicznie. Arabska armia nie mo\u017ce uderzy\u0107 na wojska bizantyjskie, je\u017celi oba s\u0105 kontrolowane przez t\u0105 sam\u0105 osob\u0119. Druga regu\u0142a m\u00f3wi, \u017ce wojska bizantyjskie nie atakuj\u0105 innych bizantyjskich, a arabskie arabskich. W ko\u0144cu s\u0105 po tej samej stronie. Od tego jest co prawda wyj\u0105tek – zagranie akcji wojna domowa. Nie mniej ich ilo\u015b\u0107 jest ograniczona, wi\u0119c kto pierwszy ich u\u017cyje ten mo\u017ce odnie\u015b\u0107 wi\u0119ksz\u0105 korzy\u015b\u0107. P\u00f3\u017aniej b\u0119dzie to ju\u017c zabronione. Najcz\u0119\u015bciej oczywi\u015bcie dochodzi do walk pomi\u0119dzy bizantyjskimi wojskami jednego gracza, a arabskimi drugiego. I vice-versa. Takie konflikty mo\u017cna przeprowadza\u0107 bez \u017cadnych ogranicze\u0144.<\/p>\n
\noryginalny pomys\u0142 na kierowanie nie nacjami, a mo\u017cnymi rodzinami. I interesuj\u0105ce konsekwencje takiego podej\u015bcia w czasie rozgrywki.
\njedna z nielicznych pozycji, kt\u00f3ra mo\u017ce by\u0107 prawdziwym spoiwem pomi\u0119dzy fanami skomplikowanych gier wojennych, a mi\u0142o\u015bnikami Eurogier.<\/p>\n
\nposzczeg\u00f3lne rundy graczy nie s\u0105 dynamiczne. Cz\u0119sto trzeba przemy\u015ble\u0107 sytuacje, szukaj\u0105c optymalnego rozwi\u0105zania.
\ngra nie wybacza b\u0142\u0119d\u00f3w. Par\u0119 pomy\u0142ek i mo\u017cna si\u0119 po\u017cegna\u0107 ze zwyci\u0119stwem.<\/p>\n