“Najwy\u017cszy czas sko\u0144czy\u0107 z t\u0105 arabsk\u0105 zaraz\u0105. Pora przep\u0119dzi\u0107 czcicieli Mahometa raz na zawsze z Europy i odzyska\u0107 Hiszpani\u0119 dla wiary chrze\u015bcija\u0144skiej.” Takie s\u0142owa z pewno\u015bci\u0105 mo\u017cna by\u0142o us\u0142ysze\u0107 na salonach Hiszpanii w XII wieku. Powoli ko\u0144czy\u0142a si\u0119 trwaj\u0105ca od setek lat Rekonkwista – d\u0142uga walka o odzyskanie Hiszpanii spod panowania Arab\u00f3w i przezwyci\u0119\u017cenie skutk\u00f3w arabskiej inwazji z 711 roku. Zaczyna\u0142a si\u0119 za to walka o uzykanie wp\u0142yw\u00f3w i podporz\u0105dkowanie sobie P\u00f3\u0142wyspu Iberyjskiego w\u015br\u00f3d hiszpa\u0144skiej arystokracji. Panuj\u0105cy kr\u00f3l m\u00f3g\u0142 by\u0107 w tej walce zar\u00f3wno przeszkod\u0105, jak i narz\u0119dziem.<\/p>\n
W takiej w\u0142a\u015bnie scenerii toczy si\u0119 akcja jednej z najwy\u017cej cenionych gier planszowych na rynku – El Grande. Gra mie\u015bci si\u0119 w znaczych rozmiar\u00f3w pude\u0142ku, wi\u0119kszym ni\u017c Hazienda, Attika czy Amun-Re. Autorami gry s\u0105 Wolfgang Krammer (6nimmt!, Hazienda, Tikal, Torres, Pueblo) i Richard Ulrich (Princes of Florence). Gra jest przeznaczona dla 2-5 graczy w wieku przynajmniej 12 lat. Pojedyncza, pe\u0142na rozgrywka ma wszelkie szanse zako\u0144czy\u0107 si\u0119 po dw\u00f3ch godzinach. Jako\u015b\u0107 komponent\u00f3w stoi moim zdaniem na bardzo dobrym poziomie. Plansza El Grande jest jedn\u0105 z najbardziej klimatycznych znanych mi plansz w\u015br\u00f3d eurogier (cho\u0107 osi\u0105gni\u0119to to dosy\u0107 prostymi \u015brodkami). W grze wyst\u0119puj\u0105 karty akcji, kt\u00f3re zawieraj\u0105 sporo tekstu bardzo wa\u017cnego dla gry. Ten tekst jest wprawdzie ilustrowany sugestywnymi obrazkami, jednak kart jest sporo i nie wszystkie wchodz\u0105 do g\u0142owy po pierwszej rozgrywce. Ponadto nazwy region\u00f3w hiszpa\u0144skich zosta\u0142y niepotrzebnie przedstawione po niemiecku, a wi\u0119c na planszy mamy Baskenland, Katalonien czy Galicien.<\/p>\n
Dworska etykieta<\/strong><\/p>\n Gracze rozpoczynaj\u0105 rozgrywk\u0119 maj\u0105c do dyspozycji swojego arystokrat\u0119, czyli Grande, reprezentowanego przez sporych rozmiar\u00f3w drewnian\u0105 kostk\u0119 w kolorze gracza. Na dworze owego arystokraty znajduje si\u0119 pocz\u0105tkowo siedmiu Caballeros – szlachcic\u00f3w ni\u017cszej rangi, ludzi od czarnej roboty, kt\u00f3rymi Grande mo\u017ce dysponowa\u0107 w celu zyskania wp\u0142yw\u00f3w w regionach Hiszpanii. Dwudziestu trzech Caballeros pozostaje w gotowo\u015bci na prowincji i mog\u0105 by\u0107 w ka\u017cdej chwili wezwani do dworu. Kr\u00f3l jest reprezentowany przez jeden z najbardziej malowniczych rekwizyt\u00f3w, jakie widzia\u0142em w grach planszowych, zar\u00f3wno ze wzgl\u0119du na monstrualne rozmiary, jak i kszta\u0142t. <\/p>\n Ponadto gracze otrzymuj\u0105 do r\u0119ki trzyna\u015bcie kart s\u0142u\u017c\u0105cych do licytowania oraz okr\u0105g\u0142e tarcze z nazwami wszystkich region\u00f3w oraz strza\u0142k\u0105 pozwalaj\u0105c\u0105 wybra\u0107 jeden z nich w tajemnicy przed pozosta\u0142ymi graczami. Karty licytacyjne s\u0142u\u017c\u0105 do walki o karty akcji. W ka\u017cdej rundzie (a jest ich dziewi\u0119\u0107) odkrywane jest pi\u0119\u0107 kart akcji z pi\u0119ciu stos\u00f3w. Ka\u017cdy stos zawiera karty o nieco innym charakterze. Ka\u017cda karta akcji pozwala wprowadzi\u0107 kilku Caballeros (w stosie pierwszym – jednego, w stosie pi\u0105tym – pi\u0119ciu) z dworu na plansz\u0119 oraz wykona\u0107 akcj\u0119 specjaln\u0105. Karty, kt\u00f3rymi licytujemy pozwalaj\u0105 w wyniku licytacji wezwa\u0107 Caballeros z prowincji na dw\u00f3r (im ni\u017csza warto\u015b\u0107 karty tym wi\u0119cej Caballeros mo\u017cemy wezwa\u0107).<\/p>\n Gra zaczyna si\u0119 od rozstawienia planszy i umieszczenia na niej Castillo – wysokiej, czarnej wie\u017cy. Nast\u0119pnie losowany jest region kr\u00f3lewski i pocz\u0105tkowe regiony “domowe” graczy, w kt\u00f3rych stawiaj\u0105 oni swoich Grande. Odkrywane jest pi\u0119\u0107 kart akcji i gracze licytuj\u0105 o kolejno\u015b\u0107 rozgrywania swojej tury w tej rundzie. Ka\u017cdy gracz ma jedn\u0105 i tylko jedn\u0105 okazj\u0119 zagrania karty licytacyjnej w danej rundzie. Nie musi przebija\u0107 innych ofert, ale nie mo\u017ce zagra\u0107 karty z numerem, kt\u00f3ry zosta\u0142 ju\u017c zagrany. Zaczyna gracz, kt\u00f3ry w poprzedniej rundzie wy\u0142o\u017cy\u0142 kart\u0119 z najni\u017cszym numerem. Po zako\u0144czeniu licytacji gracz z najwi\u0119ksz\u0105 kart\u0105 licytacyjn\u0105 rozgrywa swoj\u0105 rund\u0119, a po nim kolejno pozostali licytuj\u0105cy. Runda gracza sk\u0142ada si\u0119 z trzech akcji – sprowadzenia z prowincji do dworu liczby Caballeros przedstawionej na zagranej karcie licytacyjnej, wybrania karty akcji spo\u015br\u00f3d dost\u0119pnych na stole i wykorzystania wybranej karty akcji. Karta akcji pozwala na dwie czynno\u015bci – wprowadzenie Caballeros z dworu na plansz\u0119 i wykonanie akcji specjalnej. Te czynno\u015bci mo\u017cna wykona\u0107 w kolejno\u015bci wybranej przez gracza. W ten spos\u00f3b jest rozgrywanych dziewi\u0119\u0107 rund, przy czym co trzy rundy odbywa si\u0119 punktacja wszystkich region\u00f3w na mapie (co ma przedstawia\u0107 odpowiednio zako\u0144czenie XII, XIII i XIV wieku).<\/p>\n Ka\u017cdy region ma okre\u015blon\u0105 warto\u015b\u0107 w punktach zwyci\u0119stwa. W zale\u017cno\u015bci od regionu, przyznaje si\u0119 od czterech do siedmiu punkt\u00f3w dla najsilniejszego gracza, od dw\u00f3ch do czterech dla drugiego i od zera do dw\u00f3ch punkt\u00f3w dla trzeciego. O sile gracza w danym regionie stanowi oczywi\u015bcie liczba jego Caballeros, kt\u00f3rzy tam przebywaj\u0105. <\/p>\n Aby obraz gry by\u0142 pe\u0142ny nale\u017cy doda\u0107 informacj\u0119 o pewnych niuansach decyduj\u0105cych o jej obliczu. Talia licytacyjna graczy musi starczy\u0107 na ca\u0142\u0105 gr\u0119 – liczba opcji z czasem wyra\u017anie si\u0119 zaw\u0119\u017ca. Od tego jak gracze licytowali w pierwszych rundach, zale\u017cy jakie maj\u0105 mo\u017clwo\u015bci w kolejnych. Dodatkowo karty licytacyjne o wysokich numerach (umo\u017cliwiaj\u0105ce wykonanie swojej rundy na pocz\u0105tku, a wi\u0119c wyb\u00f3r najlepszych kart akcji) pozwalaj\u0105 na sprowadzenie ma\u0142ej liczby Caballeros z prowincji do dworu. Na plansz\u0119 mog\u0105 wkracza\u0107 wy\u0142\u0105cznie Caballeros z dworu – o ile ich tam mamy… Kolejny niuans, to podzia\u0142 kart akcji na pi\u0119\u0107 stos\u00f3w o r\u00f3\u017cnym charakterze. <\/p>\n Stos pierwszy pozwala na manipulowanie Caballeros na planszy – przesuwanie swoich i obcych Caballeros mi\u0119dzy regionami. Stos drugi pozwala odsy\u0142a\u0107 na prowicj\u0119 Caballeros przeciwnik\u00f3w z ich dworu lub wr\u0119cz z planszy. Zawiera tak\u017ce dwie karty Veto, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 zablokowa\u0107 ca\u0142\u0105 lub cz\u0119\u015b\u0107 akcji specjalnej przeciwnika. Jest tam te\u017c karta pozwalaj\u0105ca na nadprogramowe punktowanie wybranego regionu.<\/p>\n Stos trzeci zawiera karty pozwalaj\u0105ce na przeprowadzenie dodatkowego punktowania okre\u015blonych region\u00f3w. Stos czwarty to zbi\u00f3r r\u00f3\u017cnych kart modyfikuj\u0105cych cechy region\u00f3w i strategiczne rozstawienie pion\u00f3w na planszy. Wreszcie stos pi\u0105ty to tylko jedna karta – pozwala ona na przemieszczenie kr\u00f3la do innego regionu.<\/p>\n Dlaczego gracze mieliby przemieszcza\u0107 swoich Grande oraz kr\u00f3la? Dla punkt\u00f3w zwyci\u0119stwa oczywi\u015bcie. Posiadanie przewagi w swoim domowym regionie (tam gdzie przebywa nasz Grande) daje graczowi dodatkowe dwa punkty zwyci\u0119stwa. Podobna premia nale\u017cy si\u0119 graczowi, kt\u00f3ry wygrywa w regionie kr\u00f3la. Jednak kr\u00f3l posiada jeszcze dodatkow\u0105, niezwykle istotn\u0105 cech\u0119 – wymaga \u015bwi\u0119tego spokoju. Region, w kt\u00f3rym przebywa kr\u00f3l nie mo\u017ce by\u0107 w \u017caden spos\u00f3b modyfikowany. Nie wolno tam dostawia\u0107 ani usuwa\u0107 stamt\u0105d Caballeros, nie wolno zmienia\u0107 jego warto\u015bci, nie mo\u017ce tam wkroczy\u0107 nowy Grande. Ponadto nowi Caballeros mog\u0105 by\u0107 wprowadzani do gry wy\u0142\u0105cznie w prowincjach s\u0105siaduj\u0105cych z prowincj\u0105 kr\u00f3la.<\/p>\n Ostatnim istotnym smaczkiem w grze jest Castillo – wysoka czarna wie\u017ca stoj\u0105ca na wyspie na Morzu \u015ar\u00f3dziemnym. Reprezentuje ona zadania w zamorskich koloniach, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 zlecone naszym Caballeros. Jest to pe\u0142noprawny region – ma okre\u015blon\u0105 warto\u015b\u0107 i jest punktowany tak jak inne regiony. Odr\u00f3\u017cnia si\u0119 od innych tym, \u017ce nie widzimy ilu Caballeros maj\u0105 poszczeg\u00f3lni gracze w Castillo – wrzucamy ich do wie\u017cy og\u0142aszaj\u0105c przedtem ich liczb\u0119. Ponadto Castillo jest punktowany na pocz\u0105tku rundy punktacyjnej. Przed odkryciem liczby Caballeros w Castillo ka\u017cdy gracz wybiera na swojej tarczy z regionami ten region, do kt\u00f3rego chce wys\u0142a\u0107 Caballeros z kolonii. Nast\u0119pnie Castillo jest punktowany a Caballeros s\u0105 przesy\u0142ani do wybranych wcze\u015bniej region\u00f3w i odbywa si\u0119 punktacja pozosta\u0142ych region\u00f3w. Tak wi\u0119c zgromadzenie sporych si\u0142 w Castillo mo\u017ce da\u0107 nam punkty dwa razy – raz przy punktowaniu Castillo a drugi raz w regionie, do kt\u00f3rego wy\u015blemy naszych Caballeros. Wa\u017cne jest te\u017c pami\u0119tanie ilu Caballeros maj\u0105 w Castillo poszczeg\u00f3lni gracze.<\/p>\n Wra\u017cenia z gry<\/strong><\/p>\n El Grande to gra stosunkowo ci\u0119\u017cka. Czynnik losowy niemal nie wyst\u0119puje, mo\u017cna w niesko\u0144czono\u015b\u0107 obmy\u015bla\u0107 strategie i zagrania taktyczne staraj\u0105c si\u0119 odgadn\u0105\u0107 plany przeciwnik\u00f3w. Bardzo wa\u017cne jest gospodarowanie posiadanymi zasobami (karty licytacji i Caballeros na dworze) i rozk\u0142adanie si\u0142 na ca\u0142\u0105 rozgrywk\u0119. Jednak trudno tworzy\u0107 powa\u017cne dalekosi\u0119\u017cne plany, poniewa\u017c w grze jest sporo kart akcji, kt\u00f3re zmieniaj\u0105 diametralnie sytuacj\u0119 na planszy (cho\u0107by wprowadzenie pi\u0119ciu Caballeros i przestawienie kr\u00f3la). Mo\u017ce to prowadzi\u0107 do wra\u017cenia chaosu. W grze jest mn\u00f3stwo bezpo\u015bredniej interakcji mi\u0119dzy graczami. Rozgrywka trwa do\u015b\u0107 d\u0142ugo i jest nad czym my\u015ble\u0107. Te wszystkie elementy ka\u017c\u0105 umie\u015bci\u0107 El Grande w jednym szeregu z takimi grami jak Power Grid czy Goa. <\/p>\n Gra najlepiej sprawdza si\u0119 przy du\u017cej liczbie graczy. Wprawdzie informacja na pude\u0142ku m\u00f3wi, \u017ce w El Grande mo\u017cna gra\u0107 zar\u00f3wno przy dw\u00f3ch, jak i przy pi\u0119ciu graczach, jednak gra w dwie osoby traci wiele uroku. W El Grande przy dw\u00f3ch graczach traci sens walka o drugie punktowane miejsce w regionie i wiele niuans\u00f3w taktycznych nie ma ju\u017c w grze miejsca. Zaradzi\u0107 temu mo\u017cna stosuj\u0105c bardzo dobry wariant dost\u0119pny na BGG, w kt\u00f3rym ka\u017cdy gracz gra dwoma kolorami. Jednak nie ka\u017cdy lubi gra\u0107 w dwie osoby przy u\u017cyciu czterech kolor\u00f3w.<\/p>\n Poniewa\u017c w grze jest wiele sposob\u00f3w aby zaszkodzi\u0107 innym graczom i jednocze\u015bnie wyra\u017anie wida\u0107 kto z graczy prowadzi, mo\u017cna si\u0119 domy\u015ble\u0107, \u017ce cz\u0119sto dochodzi do atakowania graczy prowadz\u0105cych przez wszystkich pozosta\u0142ych. Je\u017celi te ataki b\u0119d\u0105 zbyt dotkliwe, gracz kt\u00f3ry nieopatrznie wysun\u0105\u0142 si\u0119 na prowadzenie mo\u017ce w ten spos\u00f3b zosta\u0107 pozbawiony szans na zwyci\u0119stwo. Z drugiej strony gracz, kt\u00f3ry ju\u017c nie odgrywa w walce o prymat \u017cadnej roli nadal ma r\u00f3wnie dobre mo\u017cliwo\u015bci zaszkodzenia innym. Mo\u017ce wi\u0119c si\u0119 w ten spos\u00f3b odgrywa\u0107 na przeciwnikach, r\u00f3wnie\u017c cz\u0119\u015bciowo decyduj\u0105c kto wygra dan\u0105 gr\u0119. Ta cecha gry sprawia, \u017ce El Grande mo\u017ce prowadzi\u0107 do spi\u0119\u0107 i k\u0142\u00f3tni w grupie graczy i lepiej tej gry nie wyci\u0105ga\u0107 na st\u00f3\u0142 w grupach maj\u0105cych sk\u0142onno\u015bci do d\u0142ugiego pami\u0119tania doznanych krzywd i odgrywania si\u0119 za nie.<\/p>\n Je\u015bli El Grande trafi do grupy, kt\u00f3ra umie sobie poradzi\u0107 z powy\u017cszymi trudno\u015bciami, dostarczy wysokiej klasy rozgrywki. Mimo \u017ce gra by\u0142a opublikowana dziesi\u0119\u0107 lat temu (i zdoby\u0142a nagrod\u0119 Spiel des Jahres), nadal nie ust\u0119puje nowoczesnym produkcjom. W grupach lubi\u0105cych wymagaj\u0105ce gry, z du\u017c\u0105 ilo\u015bci\u0105 bezpo\u015bredniej interakcji El Grande zapewne b\u0119dzie hitem. W grupach wol\u0105cych gry lekkie, \u0142atwe i przyjemne i unikaj\u0105cych konfrontacji i bezpo\u015brednich konflikt\u00f3w El Grande si\u0119 raczej nie sprawdzi. <\/p>\n Zalety:<\/STRONG><\/p>\n Solidna pozycja ci\u0119\u017cszego kalibru Przy du\u017cej liczbie graczy mo\u017ce powstawa\u0107 wra\u017cenie chaotyczno\u015bci – bardzo wiele si\u0119 zmienia z rundy na rund\u0119
\nKlimatyczna plansza
\nBardzo du\u017ca interakcja mi\u0119dzy graczami
\nWady:<\/STRONG><\/p>\n
\nGracze, kt\u00f3rzy nie maj\u0105 szans na zwyci\u0119stwo mog\u0105 mie\u0107 bardzo du\u017cy wp\u0142yw na rozstrzyganie o wygranej w grze (“kingmaking”)
\nNiewielki zwi\u0105zek mechaniki z tematem gry<\/p>\n