Stone Age od samego pojawienia si\u0119 na rynku gier planszowych mia\u0142o bardzo solidn\u0105 pozycj\u0119. Uznany projektant Bernd Brunnhofer (Sankt Petersburg), jedno z najlepszych wydawnictw na \u015bwiecie (Hans im Gl\u00fcck), wreszcie s\u0142ynny grafik \u2013 ilustrator Michael Menzel. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce gra skazana je\u015bli nie na sukces, to przynajmniej na bardzo dobry wynik.<\/p>\n
Nie trzeba by\u0142o te\u017c d\u0142ugo czeka\u0107, a\u017c zacz\u0119to j\u0105 wymienia\u0107 jako jednego z g\u0142\u00f3wnych kandydat\u00f3w do tegorocznego Spiel des Jahres \u2013 nominacj\u0119 do tej nagrody zreszt\u0105 faktycznie otrzyma\u0142a. Czy spe\u0142nia pok\u0142adane w niej nadzieje? Ka\u017cdy musi odpowiedzie\u0107 sobie indywidualnie, recenzja ta natomiast spr\u00f3buje pom\u00f3c tym, kt\u00f3rzy nie wiedz\u0105, czy warto zaryzykowa\u0107 spotkanie z naszymi przodkami z epoki kamienia \u0142upanego.<\/p>\n
Hans im Gl\u00fcck nie zwyk\u0142 wydawa\u0107 gier o oprawie s\u0142abej jako\u015bci, a Michael Menzel dowi\u00f3d\u0142 ju\u017c nie raz, \u017ce jest prawdziwym artyst\u0105 w swym fachu (starczy chyba przypomnie\u0107, \u017ce jest odpowiedzialny za grafik\u0119 w Thurn und Taxis). Dlatego te\u017c wizualnie gra prezentuje si\u0119 naprawd\u0119 okazale. Estetyczne pude\u0142ko, stylowe rewersy kart, a przede wszystkim \u2013 plansza \u2013 prawdziwe cudo. Mo\u017cna z przyjemno\u015bci\u0105 przygl\u0105da\u0107 si\u0119 jej d\u0142ugimi minutami dla samego wyszukiwania malutkich detali, umieszczonych to tu, to tam. Na \u0142owisku grupka my\u015bliwych osaczy\u0142a pot\u0119\u017cnego nied\u017awiedzia, nad rzek\u0105 dw\u00f3ch osadnik\u00f3w macha do innych, odp\u0142ywaj\u0105cych \u0142odzi\u0105, a za za\u0142omem skalnym ukry\u0142 si\u0119 jeden leniwy osobnik i wyleguje, zamiast pomaga\u0107 w pracy swym licznym wsp\u00f3\u0142plemie\u0144com. Poza t\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105 plansz\u0105, na kt\u00f3rej rozgrywa si\u0119 wi\u0119kszo\u015b\u0107 istotnych dla gry spraw, ka\u017cdy z graczy otrzymuje r\u00f3wnie\u017c ma\u0142\u0105 plansz\u0119 indywidualn\u0105, na kt\u00f3rej znajdzie \u015bci\u0105gawk\u0119 z punktacji oraz miejsce na sk\u0142adowanie zdobytych d\u00f3br.<\/p>\n
Poza planszami w pude\u0142ku znajdziemy co nieco drewna w r\u00f3\u017cnych postaciach. B\u0119d\u0105 to po pierwsze drewniane ludziki reprezentuj\u0105ce naszych \u201ejaskiniowc\u00f3w\u201d, a ponadto rozmaite surowce, z jakimi w grze si\u0119 spotkamy. Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce surowce nie s\u0105 jedynie r\u00f3\u017cnokolorowymi sze\u015bcianami, ale ka\u017cdy ich rodzaj ma odpowiedni kszta\u0142t \u2013 drewno znajdziemy w pod\u0142u\u017cnych balach, glin\u0119 w prostopad\u0142o\u015bciennych ceg\u0142ach, a z\u0142oto w sztabkach (aczkolwiek w\u0105tpi\u0119, by w tym okresie historycznym z\u0142oto rzeczywi\u015bcie mo\u017cna by\u0142o spotka\u0107 w sztabkach\u2026). Poza tym wszystkim drewniane s\u0105 r\u00f3wnie\u017c u\u017cywane w grze kostki \u2013 bardzo s\u0142uszne rozwi\u0105zanie, plastik by\u0142by tu wyra\u017anie nie na miejscu. No i element naprawd\u0119 rzadko spotykany w pude\u0142ku do gry planszowej \u2013 sk\u00f3rzany (albo sk\u00f3ropodobny) kubek na ko\u015bci. Po pierwsze doskonale wpasowuje si\u0119 w klimat rozgrywki, po drugie za\u015b jest u\u017cyteczny \u2013 rzucania ko\u015b\u0107mi jest w grze niema\u0142o i mog\u0142oby by\u0107 do\u015b\u0107 niewygodne, gdyby turla\u0142y si\u0119 one luzem po planszy.<\/p>\n
Tematyk\u0105 gry, jak mo\u017cna si\u0119 domy\u015bli\u0107, jest rozw\u00f3j cywilizacyjny pierwotnego plemienia. Wysy\u0142aj\u0105c swoich ludzi do wykonywania rozmaitych prac gromadzimy surowce, zwi\u0119kszamy populacj\u0119, odkrywamy pewne usprawnienia lub te\u017c rozbudowujemy nasz\u0105 wiosk\u0119. Nie oszukujmy si\u0119 jednak \u2013\u00a0 poczucia udzia\u0142u w \u017cyciu prymitywnej spo\u0142eczno\u015bci znajdziemy tu jak na lekarstwo, jego okruchy utrzymuj\u0105 si\u0119 jedynie dzi\u0119ki oprawie gry. Sama bowiem rozgrywka szybko robi si\u0119 abstrakcyjna i zmienia w czysto matematyczn\u0105 kalkulacj\u0119 zdobywanych punkt\u00f3w zwyci\u0119stwa, a o klimatycznym pretek\u015bcie do tych dzia\u0142a\u0144 niemal natychmiast si\u0119 zapomina. Zreszt\u0105 zastosowane rozwi\u0105zania sk\u0142aniaj\u0105 ku takiemu w\u0142a\u015bnie podej\u015bciu \u2013 na przyk\u0142ad wszystkie mo\u017cliwe do konstruowania budynki wygl\u0105daj\u0105 identycznie, nie maj\u0105 nawet w\u0142asnych nazw, a r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 tylko i wy\u0142\u0105cznie materia\u0142ami potrzebnymi do ich postawienia i warto\u015bci\u0105 punktow\u0105. Z kolei dzia\u0142anie i nagrody za zdobywanie kart rozwoju maj\u0105 si\u0119 nijak do przedstawionych na nich obrazk\u00f3w. Dlatego te\u017c po kilku kolejkach gry przestaje si\u0119 je zauwa\u017ca\u0107.<\/p>\n
W grze spotkamy mechanizmy doskonale znane mi\u0142o\u015bnikom produkt\u00f3w planszowych zza naszej zachodniej granicy. Dysponujemy wi\u0119c pewn\u0105 liczb\u0105 pracownik\u00f3w, kt\u00f3rych posy\u0142amy na r\u00f3\u017cne pola w celu uzyskania jakiego\u015b rodzaju profit\u00f3w. Niekt\u00f3re z tych p\u00f3l mieszcz\u0105 tylko jednego osobnika, wi\u0119c wybieraj\u0105c si\u0119 tam blokujemy innym graczom mo\u017cliwo\u015b\u0107 z nich skorzystania, inne z kolei pomieszcz\u0105 wi\u0119ksz\u0105 liczb\u0119 os\u00f3b. Pola w og\u00f3lno\u015bci dziel\u0105 si\u0119 na trzy rodzaje. Pierwszy z nich to miejsca, z kt\u00f3rych pozyskujemy surowce takie jak po\u017cywienie, drewno czy kamie\u0144. Drugi rodzaj umo\u017cliwia nam zwi\u0119kszanie mo\u017cliwo\u015bci w\u0142asnego plemienia, czy to poprzez rozw\u00f3j rolnictwa, czy zwi\u0119kszanie liczebno\u015bci dost\u0119pnych pracownik\u00f3w. Wreszcie zdobyte surowce mo\u017cemy spo\u017cytkowa\u0107 na polach trzeciego typu \u2013 buduj\u0105c chaty w wiosce i odkrywaj\u0105c nowe technologie, co mniej lub bardziej bezpo\u015brednio przek\u0142ada si\u0119 na liczb\u0119 zdobytych punkt\u00f3w zwyci\u0119stwa.<\/p>\n
Zdobywanie surowc\u00f3w wymaga dopowiedzenia kilku s\u0142\u00f3w, gdy\u017c odbywa si\u0119 w spos\u00f3b niecz\u0119sto wykorzystywany w eurograch, a mianowicie przy pomocy rzut\u00f3w kostkami. Ujmuj\u0105c kr\u00f3tko \u2013 rzuca si\u0119 tyle ko\u015bci, ilu ludzi pos\u0142ali\u015bmy w dane miejsce, sum\u0119 dzieli przez wsp\u00f3\u0142czynnik trudno\u015bci pozyskania danego surowca i w wyniku otrzymujemy liczb\u0119 zdobytych jednostek. Trzeba nadmieni\u0107, \u017ce im bardziej rozwini\u0119te plemi\u0119, tym wi\u0119ksze mamy mo\u017cliwo\u015bci manipulacji wynikami za pomoc\u0105 zdobytych przez nas narz\u0119dzi, co w bardziej zaawansowanych etapach gry w znacznej mierze minimalizuje losowo\u015b\u0107 tego rozwi\u0105zania. Niestety w pierwszych rundach, kiedy mo\u017cliwo\u015bci s\u0105 jeszcze niewielkie, szcz\u0119\u015bliwy rzut chocia\u017cby przy zdobywaniu \u017cywno\u015bci mo\u017ce bardzo dobrze gracza \u201eustawi\u0107\u201d i da\u0107 mu zauwa\u017caln\u0105 przewag\u0119 nad przeciwnikami.<\/p>\n
Doda\u0107 jeszcze nale\u017cy, \u017ce ludzi swoich trzeba co rund\u0119 wy\u017cywi\u0107, co wymaga delegowania cz\u0119\u015bci swojej si\u0142y roboczej na \u0142owiska celem pozyskania jedzenia, ale w miar\u0119 rozwoju rolnictwa w wiosce jest to coraz \u0142atwiejsze, a\u017c do zapewnienia ca\u0142kowitej samowystarczalno\u015bci. Z tym elementem rozgrywki wi\u0105\u017ce si\u0119 pewien specyficzny kruczek w zasadach, kt\u00f3ry przez przeciwnik\u00f3w gry jest cz\u0119sto przywo\u0142ywany jako dow\u00f3d niedostatecznego jej przetestowania. Mianowicie do\u015b\u0107 op\u0142acaln\u0105 strategi\u0105 jest ca\u0142kowita rezygnacja z \u017cywienia swojego plemienia, co skutkuje uzyskaniem pewnej liczby punkt\u00f3w karnych, jednak mo\u017cliwych do skompensowania dzi\u0119ki uwolnionej tym sposobem dodatkowej sile roboczej. Pojawi\u0142y si\u0119 ju\u017c erraty utrudniaj\u0105ce stosowanie tej kontrowersyjnej sztuczki.<\/p>\n
Zalet\u0105 Stone Age jest jego prostota. Zasad jest niewiele, jasno przekazanych i intuicyjnych, mimo istnienia kart nie ma konieczno\u015bci zapami\u0119tywania ich indywidualnego dzia\u0142ania by zaplanowa\u0107 rozs\u0105dn\u0105 strategi\u0119 rozwoju. Nie ma te\u017c w instrukcji haczyk\u00f3w i wyj\u0105tk\u00f3w, na kt\u00f3rych pocz\u0105tkuj\u0105cy gracz m\u00f3g\u0142by si\u0119 potkn\u0105\u0107, a rozgrywka jest szybka i nieskomplikowana. Innym wielkim pozytywem gry jest jej doskona\u0142a skalowalno\u015b\u0107. Stone Age dzia\u0142a r\u00f3wnie dobrze na dw\u00f3ch, jak na trzech i czterech graczy. Co wi\u0119cej, dzi\u0119ki modyfikacjom dotycz\u0105cym dost\u0119pno\u015bci p\u00f3l na planszy wersja dwuosobowa nie wykazuje wcale mniejszej interakcji, ni\u017c pozosta\u0142e, co cz\u0119sto spotykane jest w podobnych grach. Mo\u017cna wr\u0119cz powiedzie\u0107, \u017ce blokowanie przeciwnika jest wtedy skuteczniejsze. Przy wi\u0119kszej liczbie graczy partia robi si\u0119 odrobin\u0119 bardziej nieprzewidywalna, ale nadal pozwala na realizacj\u0119 w\u0142asnych plan\u00f3w i utrudnianie plan\u00f3w przeciwnika.\u00a0Z kolei zarzuca si\u0119 grze brak odpowiedniego balansu, wynikaj\u0105cy z niezr\u00f3wnowa\u017cenia si\u0142y kart rozwoju. Faktem jest istnienie kart, kt\u00f3re mog\u0105 na koniec rozgrywki przynie\u015b\u0107 spor\u0105 zdobycz punktow\u0105. Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce stanie si\u0119 tak jedynie wtedy, kiedy zostan\u0105 odpowiednio dopasowane do profilu rozwoju plemienia (wi\u0119kszo\u015b\u0107 kart punktuj\u0105cych to zwyczajne mno\u017cniki dla r\u00f3\u017cnych dziedzin rozwoju, na przyk\u0142ad dla liczby p\u00f3l czy budynk\u00f3w). Moim zdaniem, je\u015bli przeciwnicy pozwol\u0105 komu\u015b kolekcjonowa\u0107 karty idealnie pasuj\u0105ce do tego, co ma na stole, to jest to tylko i wy\u0142\u0105cznie ich wina, a gracz wygra wtedy zas\u0142u\u017cenie. Chocia\u017c teoretycznie w grze mo\u017cna odpu\u015bci\u0107 zupe\u0142nie jakie\u015b pole rozwoju, jednak r\u00f3wnocze\u015bnie nie mo\u017cna pozwoli\u0107, by ca\u0142kowicie zdominowa\u0142a je jedna osoba, bo jest to prosty spos\u00f3b na oddanie jej bez walki ogromnej przewagi.<\/p>\n
Po pierwszych zachwytach coraz cz\u0119\u015bciej da\u0142o si\u0119 spotka\u0107 kierowane wobec Stone Age wypowiedzi sceptyczne, \u017ceby nie powiedzie\u0107 \u2013 krytyczne. Wydaje si\u0119, \u017ce nie znios\u0142a ona ci\u0119\u017caru oczekiwa\u0144 do\u015bwiadczonych graczy g\u0142\u00f3wnie dlatego, \u017ce nie ma w niej niczego szczeg\u00f3lnie innowacyjnego \u2013 ot, dobrze z\u0142o\u017cone od dawna ju\u017c sprawdzone rozwi\u0105zania, kt\u00f3re owszem \u2013 dzia\u0142aj\u0105, ale powiewu nowo\u015bci na rynek nie wnosz\u0105. Jednak dla os\u00f3b nie zmanierowanych jeszcze dziesi\u0105tkami innych eurogier zabawa w epoce kamienia \u0142upanego mo\u017ce si\u0119 okaza\u0107 strza\u0142em w dziesi\u0105tk\u0119. Je\u015bli nie szukaj\u0105 w tej grze prze\u0142omu, to znajd\u0105 obfit\u0105 porcj\u0119 solidnej i eleganckiej rozrywki.<\/p>\n