Ka\u017cde z tych pi\u0119knych i pot\u0119\u017cnych miast (Istambu\u0142, Wenecja, Genua i Walencja) zaczyna\u0142o z jedynie dwoma okr\u0119tami i dziesi\u0119cioma marynarzami. Do podbicia by\u0142o ca\u0142e Morze \u015ar\u00f3dziemne. By\u0142o na nim kilka bardzo bogatych port\u00f3w – s\u0142yn\u0105ca ze szlachetnych kamieni Cyrena, Trypolis i Tunis, gdzie z\u0142oto jest tak tanie jak, nie przymierzaj\u0105c, drewno w Walencji oraz Antioch i Aleksandria, gdzie tajemniczy zapach egzotycznych przypraw rozchodzi si\u0119 w ka\u017cdej uliczce przyportowej… Do kompletu nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c wspomnie\u0107 o kilku pi\u0119knych portach, produkuj\u0105cych mniej luksusowe, jednak niezb\u0119dne do rozwoju i \u017cycia towary, jak drewno, \u017celazo, wino, czy sukna.<\/p>\n
Genua, Wenecja i Istambu\u0142 zacz\u0119\u0142y od stworzenia floty wojennej – wi\u0119kszo\u015b\u0107 marynarzy zosta\u0142a zaokr\u0119towana, niewiele miejsca pozostawiaj\u0105c na towary. M\u0119drcy z Walencji byli nieco bardziej dalekowzroczni – nastawili si\u0119 na handel, ufni, \u017ce je\u015bli nie b\u0119d\u0105 nikogo zaczepia\u0107, to r\u00f3wnie\u017c ich nikt nie zaczepi. Wszystkie okr\u0119ty wyp\u0142yn\u0119\u0142y w morze niemal w tym samym momencie. Jednak to marynarze z Istambu\u0142u pierwsi zawitali do portu w Cyrenie i zaj\u0119li go niezw\u0142ocznie. Genua i Wenecja zaliczy\u0142y drobn\u0105 potyczk\u0119 na morzu, co jednak nie powstrzyma\u0142o ich od zaj\u0119cia Trypolisu i Tunisu. Poczciwi m\u0119drcy z Walencji zostali na lodzie. Nie mieli szans na udzia\u0142 w handlu kt\u00f3rymkolwiek z luksusowych towar\u00f3w bez u\u017cycia przemocy (do kt\u00f3rej wci\u0105\u017c jeszcze \u017cywili nieodparty wstr\u0119t). Z\u0142oto i klejnoty by\u0142y ju\u017c opanowane przez konkurent\u00f3w, a wyprawa po przyprawy na drugi koniec \u015bwiata by\u0142a jeszcze ponad ich si\u0142y.<\/p>\n
Gdy cztery miasta zdo\u0142a\u0142y w miar\u0119 pokojowo podzieli\u0107 mi\u0119dzy siebie wp\u0142ywy w najwa\u017cniejszych portach, dalsza gra koncentrowa\u0142a si\u0119 na systematycznym podbijaniu kolejnych, mniej istotnych port\u00f3w. Ponadto kwit\u0142 handel i dobrobyt, magazyny stopniowo si\u0119 zape\u0142nia\u0142y. M\u0119drcy z Walencji ponownie wykazali si\u0119 przenikliwo\u015bci\u0105 i szybko doszli do wniosku, \u017ce trzymanie pieni\u0119dzy w skarpecie niewiele daje. Zacz\u0119li wi\u0119c na wielk\u0105 skal\u0119 produkowa\u0107 kolejne okr\u0119ty i zaci\u0105ga\u0107 do nich za\u0142ogi. Wkr\u00f3tce podwoili liczb\u0119 swoich okr\u0119t\u00f3w, za to ich skarbiec \u015bwieci\u0142 pustkami. R\u00f3wnie\u017c ich porty by\u0142y obsadzone za\u0142ogami na tyle silnymi, \u017ceby ewentualny awanturnik raczej wola\u0142 poszuka\u0107 sobie \u0142atwiejszego celu. W tym czasie Genua i Wenecja przyj\u0119\u0142y podobn\u0105 strategi\u0119, cho\u0107 p\u00f3\u017aniej i na nieco mniejsz\u0105 skal\u0119. Istambu\u0142 zaniedba\u0142 budow\u0119 kolejnych okr\u0119t\u00f3w i swoj\u0105 mizern\u0105 flot\u0105 podbija\u0142 kolejne porty po swojej stronie morza. G\u0142upcy z Istambu\u0142u zapomnieli przy tym, \u017ce trzeba koniecznie zadba\u0107 o mo\u017cliwo\u015b\u0107 produkcji nowych okr\u0119t\u00f3w. Koniecznie trzeba jak najszybciej zdoby\u0107 i zaopatrzy\u0107 port, w kt\u00f3rym pod dostatkiem by by\u0142o drewna i \u017celaza, surowc\u00f3w niezb\u0119dnych do rozwoju floty. Ciekawym incydentem w tym okresie by\u0142y zap\u0119dy Wenecjan na wsch\u00f3d i bezczelne podbijanie port\u00f3w w samym centrum strefy wp\u0142yw\u00f3w Istambu\u0142u. Inn\u0105 ciekawostk\u0105 by\u0142o podpisane nieoficjalnie porozumienie Istambu\u0142u i Genui o wsp\u00f3\u0142pracy i nieagresji. Oficjalnie obydwa miasta ostro dementowa\u0142y, jakoby jakakolwiek wsp\u00f3\u0142praca mia\u0142a miejsce, ale fakty m\u00f3wi\u0142y same za siebie.<\/p>\n
Ta pi\u0119kna, pokojowa epoka chyli\u0142a si\u0119 ju\u017c jednak ku ko\u0144cowi. Wszystkie porty by\u0142y ju\u017c podbite, wi\u0119kszo\u015b\u0107 mia\u0142a zape\u0142nione magazyny, lub ich w\u0142adcy nie potrafili znale\u017a\u0107 towar\u00f3w, kt\u00f3re by te magazyny mog\u0142y zape\u0142ni\u0107. Znudzeni marynarze pa\u0142\u0119tali si\u0119 bez celu po pok\u0142adach nie widz\u0105c szans na zarobienie na kolejn\u0105 butelk\u0119 rumu. Jak wiadomo z historii, taka sytuacja generuje niezadowolenie spo\u0142eczne. Biedni, g\u0142odni marynarze, kt\u00f3rzy obserwowa\u0107 musieli dobrobyt w portach musz\u0105 znale\u017a\u0107 jakie\u015b uj\u015bcie dla swojej frustracji. M\u0105drzy w\u0142adcy rozumieli to dobrze i szybko zacz\u0119li tworzy\u0107 flot\u0119, kt\u00f3rej nawet najwi\u0119kszy naiwniak nie wzi\u0105\u0142 by za flot\u0119 handlow\u0105. Zacz\u0119\u0142a si\u0119 epoka przemocy. Jedynie biedny Istambu\u0142 ci\u0105gle nie mia\u0142 portu, w kt\u00f3rym by m\u00f3g\u0142 budowa\u0107 okr\u0119ty… Za to prowokowa\u0142 innych, przewo\u017c\u0105c w swoich dw\u00f3ch s\u0142abo obsadzonych okr\u0119tach bardzo po\u017c\u0105dane towary, na kt\u00f3re tylko Istambu\u0142 mia\u0142 monopol – czyli szlachetne kamienie i przyprawy.<\/p>\n
No i doczekali si\u0119. Doprowadzony do ostateczno\u015bci w\u0142adca Walencji, szukaj\u0105c uj\u015bcia dla energii i kreatywno\u015bci swoich wilk\u00f3w morskich, musia\u0142 napa\u015b\u0107 na przypadkiem przep\u0142ywaj\u0105cy nieopodal okr\u0119t. Okr\u0119t mia\u0142 jednego marynarza na pok\u0142adzie i \u0142adunek przypraw. Oczywi\u015bcie poszed\u0142 natychmiast i niemal bez strat po stronie agresora, na dno. Sprawni marynarze z Walencji zd\u0105\u017cyli prze\u0142adowa\u0107 przyprawy na sw\u00f3j okr\u0119t i skierowali si\u0119 ze swoim trofeum do stolicy. Po tym zdarzeniu, kt\u00f3re wstrz\u0105sn\u0119\u0142o ca\u0142ym akwenem, krew zacz\u0119\u0142a si\u0119 la\u0107 niemal strumieniami. Pomijaj\u0105c drobne awantury, istotnym zdarzeniem by\u0142o r\u00f3wnie\u017c podbicie Tunisu przez Walencj\u0119. Genue\u0144czycy z za\u0142ogi portu musieli ucieka\u0107 w g\u0142\u0105b kontynentu i nie liczyli si\u0119 ju\u017c w dalszej grze. Innym istotnym szczeg\u00f3\u0142em by\u0142a dostawa \u017celaza do Modonu, portu nale\u017c\u0105cego do Istambu\u0142u. Dzi\u0119ki temu, Istambu\u0142 m\u00f3g\u0142 w ko\u0144cu wyprodukowa\u0107 nowy okr\u0119t.<\/p>\n
Po wcze\u015bniejszej utracie po\u0142owy swojej floty, Istambu\u0142 wycofa\u0142 si\u0119 w g\u0142\u0105b swojego terytorium i zaj\u0105\u0142 si\u0119 drobnym handlem we w\u0142asnych portach. Wszystkie pozosta\u0142e miasta pokiwa\u0142y w ciszy g\u0142owami nad marnym losem Istambu\u0142u i uzna\u0142y to miasto za nieistotne w dalszej rozgrywce. Rozstrzygni\u0119cia ostateczne zbli\u017ca\u0142y si\u0119 nieuchronnie. M\u0119drcy z Walencji zbudowali najpot\u0119\u017cniejsz\u0105 flot\u0119 wojenn\u0105 w historii. Niepokoili si\u0119, \u017ce wrogowie mog\u0105 pr\u00f3bowa\u0107 podbi\u0107 ich spokojne i dostatnie miasta i w ten spos\u00f3b przechyli\u0107 szal\u0119 zwyci\u0119stwa. Wenecjanie starali si\u0119 koniecznie doko\u0144czy\u0107 ostatnie handle, aby powi\u0119kszy\u0107 swoje bogactwo. Genue\u0144czycy, przera\u017ceni flot\u0105 Walencji pr\u00f3bowali znale\u017a\u0107 spos\u00f3b na zablokowanie tej flocie dost\u0119pu do swojej stolicy (nie wiedzieli, \u017ce ta flota mia\u0142a wy\u0142\u0105cznie zadania obronne). Istambu\u0142em ju\u017c dawno nikt si\u0119 nie przejmowa\u0142.<\/p>\n
Ostatnia runda przynios\u0142a rozstrzygni\u0119cia. Walencja, zdziwiona, \u017ce nikt nie atakuje ich port\u00f3w, postanowi\u0142a zu\u017cy\u0107 swoje si\u0142y atakuj\u0105c porty swojego najwi\u0119kszego konkurenta, Genui. Przynajmniej w\u00f3wczas m\u0119drcy z Walencji tak my\u015bleli. Wys\u0142ali ca\u0142\u0105 swoj\u0105 flot\u0119 wojenn\u0105 do ataku na Genu\u0119. I zdobyli to miasto, okupuj\u0105c to wielkimi stratami. To przekre\u015bli\u0142o jakiekolwiek szanse Genue\u0144czyk\u00f3w na sukces. Wenecjanie dobili ostatnich targ\u00f3w i zarobili nieco pieni\u0119dzy. Istambu\u0142em nadal nikt si\u0119 nie przejmowa\u0142.<\/p>\n
Przysz\u0142o do podlicze\u0144 i rozrachunk\u00f3w. Genua zdoby\u0142a marne 10 punkt\u00f3w. Nie mia\u0142a pod kontrol\u0105 w\u0142asnej stolicy, niewiele mia\u0142a w skarbcu, no i tylko kilka ich port\u00f3w mia\u0142o pe\u0142ne magazyny. Ostani atak Walencji pozbawi\u0142 ich w ko\u0144cu 11 punkt\u00f3w (10 za kontrol\u0119 stolicy i 1 za port z niepe\u0142nym magazynem) Wenecja – 21 punkt\u00f3w. Walencja – 33 punkty. Wiwat! Mia\u017cd\u017c\u0105ca przewaga! Jeszcze tylko formalno\u015b\u0107 – podliczenie Istambu\u0142u. Hm… Istambu\u0142 ma mn\u00f3stwo pieni\u0119dzy (w ko\u0144cu nie m\u00f3g\u0142 przez ca\u0142\u0105 niemal gr\u0119 budowa\u0107 okr\u0119t\u00f3w). Istambu\u0142 ma kilka bogatych port\u00f3w (w ko\u0144cu wi\u0119kszo\u015b\u0107 gry zajmowa\u0142 si\u0119 drobnym handlem). Hm. Istambu\u0142 zdoby\u0142… 38 punkt\u00f3w. Istambu\u0142 wygra\u0142. W\u0142adcy spojrzeli na zegarki. Dochodzi\u0142a pierwsza w nocy. W\u0142adcy przypomnieli sobie, \u017ce ju\u017c nast\u0119pnego dnia trzeba i\u015b\u0107 do pracy. W\u0142adcy z\u0142o\u017cyli ho\u0142d pot\u0119dze Istambu\u0142u i rozeszli si\u0119 w pokoju.<\/p>\n
P.S. Gra\u0142em w t\u0119 gr\u0119 trzeci raz. Potwierdzi\u0142a wcze\u015bniejsze moje o niej zdanie. Gra by\u0142a bardzo przyjemna. Ciekawa i wci\u0105gaj\u0105ca rozgrywka, zwroty akcji, bluff i dyplomacja maj\u0105 wielkie znaczenie w grze. W mi\u0119dzyczasie plansza zosta\u0142a polana niewielk\u0105 ilo\u015bci\u0105 czerwonego wina – po starciu nie by\u0142o na niej najmniejszego \u015bladu po winie, co wiele m\u00f3wi o jako\u015bci wykonania. Rozgrywka pi\u0119knie zmienia\u0142a sw\u00f3j charakter. Na pocz\u0105tku zaci\u0119ta rywalizacja o najwa\u017cniejsze porty – ka\u017cdy chce jak najszybciej wykona\u0107 sw\u00f3j ruch. Chwil\u0119 p\u00f3\u017aniej spokojny rozw\u00f3j ekonomiczny i handel mi\u0119dzy portami (r\u00f3wnie\u017c z portami przeciwnika). Pod koniec – powoli ko\u0144cz\u0105 si\u0119 dost\u0119pne towary, porty si\u0119 zape\u0142niaj\u0105, rozgrywka wchodzi w faz\u0119 militarn\u0105. Teraz z kolei ka\u017cdy woli rusza\u0107 si\u0119 jako ostatni, bo wtedy ma najwi\u0119kszy wp\u0142yw na to kto, kogo i kiedy atakuje. Te aspekty by\u0142o wida\u0107 jak na d\u0142oni. Do tego dochodzi licytacja dotycz\u0105ca kolejno\u015bci ruch\u00f3w graczy w rundzie. To wszystko, okraszone wielk\u0105 niespodziank\u0105 na ko\u0144cu (Istambu\u0142!), z\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 na bardzo przyjemny wiecz\u00f3r.<\/p>\n
Je\u017celi chodzi o wady gry, to zauwa\u017cyli\u015bmy (subiektywnie) nast\u0119puj\u0105ce: – ja osobi\u015bcie wol\u0119 gry, w kt\u00f3rych zarz\u0105dzane terytorium jest bardziej sp\u00f3jne. W Serenissimie mo\u017cliwa jest sytuacja, gdy nasze si\u0142y i posiadane porty s\u0105 rozproszone po ca\u0142ej planszy, co utrudnia zapanowanie nad nimi. – plansza jest zbyt kolorowa, okr\u0119ty trudne do odr\u00f3\u017cnienia. To powoduje, \u017ce \u0142atwo mo\u017cna przeoczy\u0107 jaki\u015b sw\u00f3j okr\u0119t i zapomnie\u0107 o przesuni\u0119ciu go lub roz\u0142adowaniu. Trudno r\u00f3wnie\u017c mie\u0107 pe\u0142ny przegl\u0105d sytuacji. Gdyby okr\u0119ty rozr\u00f3\u017cnia\u0142o si\u0119 po kolorze plastiku a nie tylko po zatkni\u0119tej na nich fladze, sprawa by\u0142a by \u0142atwiejsza. – okr\u0119ty s\u0105 dosy\u0107 niestabilne i \u0142atwo si\u0119 przewracaj\u0105 – trzeba wtedy ratowa\u0107 towary i ludzi z morza. – jeden z graczy (w\u0142adca poszkodowanej najbardziej Genui) stwierdzi\u0142, \u017ce system rozstrzygania walki jest zbyt losowy. Osobi\u015bcie nie zgadzam si\u0119 z tym. My\u015bl\u0119, \u017ce spos\u00f3b przyj\u0119ty w grze jest bardzo dobry.<\/p>\n
I ostatnia uwaga. By\u0142o by dla mnie super ciekawe, gdyby kto\u015b (mo\u017ce jaka\u015b grupa os\u00f3b) przetestowa\u0142a i zrobi\u0142a por\u00f3wnawcze zestawienie kilku gier o zbli\u017conym charakterze – np. Serenissimy, Mare Nostrum i A Game of Thrones. Te gry zdaj\u0105 si\u0119 mie\u0107 wiele wsp\u00f3lnych cech – takich jak zbli\u017cony czas rozgrywki, aspekty strategiczne i dyplomatyczne, nieco (nie za du\u017co) losowo\u015bci, nieco zarz\u0105dzania zasobami i czego\u015b na kszta\u0142t ekonomii. Z drugiej strony cena tych gier zach\u0119ca do powa\u017cnego przyjrzenia si\u0119 im przed zakupem i wybrania tej, kt\u00f3ra dla danego gracza czy grupy b\u0119dzie najlepsza. Takie testy por\u00f3wnawcze w ko\u0144cu s\u0105 powszechnie spotykane w innych dziedzinach – motoryzacja, artyku\u0142y AGD, RTV itp. Dlaczego nie w dziedzinie gier planszowych?<\/p>\n