{"id":725681,"date":"2016-10-12T08:31:14","date_gmt":"2016-10-12T06:31:14","guid":{"rendered":"http:\/\/www.gamesfanatic.pl\/?p=725681"},"modified":"2016-10-12T18:38:12","modified_gmt":"2016-10-12T16:38:12","slug":"wywiad-z-raleenem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/2016\/10\/12\/wywiad-z-raleenem\/","title":{"rendered":"Gry wojenne – czy i dlaczego?"},"content":{"rendered":"

WRS: Gry planszowe stanowi\u0105 swoiste symulacje. Zwykle autor okre\u015bla kilka, kilkana\u015bcie regu\u0142 i stawia wyzwanie przed graczami \u2013 osi\u0105gn\u0105\u0107 w tym modelu sukces. Czasem jest to uciu\u0142anie najwi\u0119kszej liczby punkt\u00f3w, innym razem osi\u0105gni\u0119cie jakiego\u015b celu przed innymi. Niezale\u017cnie od szumnych zapowiedzi dodawany tzw. klimat jest tylko listkiem figowym dla suchego euromechanizmu.<\/em><\/p>\n

Tymczasem gry wojenne, jak je rozumiem i pami\u0119tam, staraj\u0105 si\u0119 odwzorowa\u0107 rzeczywiste wydarzenia zwi\u0105zane z dan\u0105 bitw\u0105, kampani\u0105 czy wojn\u0105. Odda\u0107, za pomoc\u0105 regu\u0142, \u017ceton\u00f3w i planszy wojenny chaos, wysi\u0142ek \u017co\u0142nierzy, geniusz czy mizeri\u0119 ich dow\u00f3dc\u00f3w.<\/em><\/p>\n

Dlaczego wolisz gry wojenne od eurogier?<\/em><\/p>\n

\"A<\/a>Raleen:<\/strong> Lubi\u0119 planszowe gry wojenne mi\u0119dzy innymi za to, \u017ce s\u0105 grami o czym\u015b, a nie tylko suchym mechanizmem opartym na matematycznych kalkulacjach. Za to, \u017ce co\u015b przedstawiaj\u0105 i pozwalaj\u0105 przenie\u015b\u0107 si\u0119 w inny \u015bwiat i poczu\u0107 go. W przypadku gier wojennych tym innym \u015bwiatem jest zazwyczaj przesz\u0142o\u015b\u0107: s\u0142ynne bitwy (czasem tak\u017ce te mniej s\u0142ynne), kampanie, wojny, ale r\u00f3wnie\u017c wielka polityka i dyplomacja, kt\u00f3re na najwy\u017cszym szczeblu z wojn\u0105 nieuchronnie si\u0119 \u0142\u0105cz\u0105. Zdarza si\u0119, \u017ce w grach wojennych pojawiaj\u0105 si\u0119 te\u017c innego rodzaju wydarzenia historyczne, np. zwi\u0105zane ze sztuk\u0105 czy odkryciami geograficznymi.<\/p>\n

Gry wojenne mo\u017cna okre\u015bli\u0107 jako gry z fabu\u0142\u0105. Rol\u0119 fabu\u0142y spe\u0142nia w nich na og\u00f3\u0142 historia. Mo\u017cna na to spojrze\u0107 w ten spos\u00f3b, \u017ce gracz czerpie przyjemno\u015b\u0107 z obcowania z t\u0105 fabu\u0142\u0105. Oczywi\u015bcie gry wojenne nie s\u0105 jedyn\u0105 kategori\u0105 gier, gdzie istotna jest fabu\u0142a. W grach wojennych chodzi nie tylko o samo emocjonalne i powierzchowne wra\u017cenie obcowania z histori\u0105, ale tak\u017ce o to, \u017ce pozwalaj\u0105 one lepiej zrozumie\u0107 mechanizmy rz\u0105dz\u0105ce losem \u017co\u0142nierzy, oddzia\u0142\u00f3w, armii, pa\u0144stw. Cz\u0119sto gra wojenna stawia nas przed dylematami, jakie by\u0142y udzia\u0142em historycznych postaci, dow\u00f3dc\u00f3w b\u0105d\u017a polityk\u00f3w. Tutaj te\u017c, podobnie jak w grach euro, musimy rozwi\u0105zywa\u0107 r\u00f3\u017cne \u0142amig\u0142\u00f3wki, stara\u0107 si\u0119 realizowa\u0107 r\u00f3\u017cne cele, neutralizowa\u0107 zagro\u017cenia albo balansowa\u0107 mi\u0119dzy nimi. Tyle \u017ce wszystko to jest skonstruowane w ten spos\u00f3b, \u017ce odzwierciedla rzeczywiste problemy, ograniczenia i mo\u017cliwo\u015bci, jakie wyst\u0119powa\u0142y w danym konflikcie. Dalsz\u0105 konsekwencj\u0105 tego, o czym wy\u017cej wspomnia\u0142em, jest mo\u017cliwo\u015b\u0107 zmiany w grze biegu historii, oczywi\u015bcie w okre\u015blonych granicach.<\/p>\n

\"Panzer<\/a>Wracaj\u0105c do Twojego pytania, nie bez znaczenia jest dla mnie sama tematyka gier wojennych. Zawsze interesowa\u0142em si\u0119 histori\u0105 i gry wojenne, obok czytania ksi\u0105\u017cek historycznych, s\u0105 w moim przypadku jednym z g\u0142\u00f3wnych sposob\u00f3w rozwijania tych zainteresowa\u0144. Dodam od razu, \u017ce nie trzeba by\u0107 historykiem ani pasjonatem historii, \u017ceby gra\u0107 w tego typu gry i dobrze si\u0119 bawi\u0107. Ja sam historykiem nie jestem.<\/p>\n

Tak jak i ja. Historia jest dla mnie jedn\u0105 z pasji, a nie zawodem czy etapem wykszta\u0142cenia.<\/em><\/p>\n

Owszem cieszy mnie, gdy gra \u2013 jej mechanizmy \u2013 oddaj\u0105 w pewien spos\u00f3b fabu\u0142\u0119. Podam tu przyk\u0142ady takich gier, jak Automobile, Magnaci, K2, Pan Lodowego Ogrodu, \u015awiat bez ko\u0144ca, Wir sind das Volk! Jednak maj\u0105 one \u2013 immamentnie i od pocz\u0105tku \u2013 dystans do \u015bwiata przedstawianego. Autorzy przyjmuj\u0105 pewien zakres realizmu, bazuj\u0105c jednak g\u0142\u00f3wnie na wyobra\u017ani graczy. Jak to okre\u015bli\u0142 J.R.R. Tolkien \u2013 zawieszenie niewiary. I autorzy, i gracze z g\u00f3ry przyjmuj\u0105, \u017ce model jest raczej szkicowy. Ma oddawa\u0107 og\u00f3lny ton, nastr\u00f3j pierwowzoru.<\/em><\/p>\n

Natomiast w grach wojennych \u2013 jak mam wra\u017cenie \u2013 to d\u0105\u017cenie do szczeg\u00f3\u0142owo\u015bci modelu bywa do\u015b\u0107 daleko posuni\u0119te. Te wsp\u00f3\u0142czynniki opisuj\u0105ce morale, straty, r\u00f3\u017cnice w wyszkoleniu i wyposa\u017ceniu\u2026 Czy mo\u017cna liczbami opisa\u0107 takie z\u0142o\u017cone parametry?<\/em><\/p>\n

I rzecz najwa\u017cniejsza dla mnie \u2013 nie potrafi\u0119 zawiesi\u0107 niewiary w przypadku gier wojennych (tych z\u0142o\u017conych) \u2013 jak mo\u017cna uwierzy\u0107 w inny wynik wojny, bitwy, potyczki ni\u017c w rzeczywistej historii?<\/em><\/p>\n

\"Napoleon's<\/a>Musz\u0119 si\u0119 zastrzec, \u017ce nie znam wszystkich spo\u015br\u00f3d wymienionych przez Ciebie tytu\u0142\u00f3w, ale dla mnie tego typu gry s\u0105 jednak g\u0142\u00f3wnie abstrakcyjnymi mechanizmami, do kt\u00f3rych mo\u017ce i do\u0142o\u017cono jak\u0105\u015b fabu\u0142\u0119, ale za wiele jej tam nie ma. Zwykle to jest tak, \u017ce kto\u015b wymy\u015bla jaki\u015b matematyczny mechanizm, a potem na samym ko\u0144cu dorabia do tego jak\u0105\u015b historyjk\u0119. Masz poczucie, \u017ce jak grasz w \u201eK2\u201d, to ma to co\u015b wsp\u00f3lnego ze wspinaczk\u0105 na K2? Ze zdobywaniem g\u00f3r? Tolkien jest zaprzeczeniem takiego podej\u015bcia. Stworzy\u0142 rozbudowany \u015bwiat fantasy, opieraj\u0105c si\u0119 na swojej wiedzy lingwistycznej i z zakresu literatury, wymy\u015bli\u0142 np. specjalne j\u0119zyki ras zamieszkuj\u0105cych \u015ar\u00f3dziemie, masz w jego powie\u015bciach mn\u00f3stwo r\u00f3\u017cnych detali, kt\u00f3re czyni\u0105 je wiarygodnymi. Z przyjemno\u015bci\u0105 si\u0119gam po gry nawi\u0105zuj\u0105ce do wymy\u015blonego przez niego \u015bwiata fantasy, o ile maj\u0105 w sobie to co\u015b…<\/p>\n

Ze szczeg\u00f3\u0142owo\u015bci\u0105 w grach wojennych jest tak naprawd\u0119 r\u00f3\u017cnie. To troch\u0119 tak jak z pisaniem ksi\u0105\u017cki historycznej. Dokonujesz selekcji fakt\u00f3w i innych element\u00f3w opisywanej rzeczywisto\u015bci, skupiaj\u0105c si\u0119 na tym co istotne. W grach mo\u017cesz ten sam konflikt pokazywa\u0107 od r\u00f3\u017cnej strony. Koncentrowa\u0107 si\u0119 na r\u00f3\u017cnych aspektach. Czasem w bitwach wa\u017cniejsze jest uchwycenie jednego czy kilku najwa\u017cniejszych aspekt\u00f3w. Dobrym przyk\u0142adem mo\u017ce tu by\u0107 gra \u201eNapoleon\u2019s Triumph\u201d. Bitwa pod Austerlitz (2.XII.1805) by\u0142a w pewnym sensie pu\u0142apk\u0105, kt\u00f3r\u0105 Napoleon zastawi\u0142 na Sprzymierzonych. Kluczowe w tej bitwie jest to, \u017ce najpierw Sprzymierzeni nacierali, chc\u0105c oskrzydli\u0107 armi\u0119 francusk\u0105, nie wiedz\u0105c, \u017ce w rzeczywisto\u015bci Francuzi b\u0119d\u0105 dysponowali wi\u0119kszymi si\u0142ami ni\u017c to by\u0142o wida\u0107 i nie spodziewaj\u0105c si\u0119 ataku na swoje centrum. Potem w trakcie bitwy role si\u0119 zmieniaj\u0105. Francuzi przechodz\u0105 do dzia\u0142a\u0144 ofensywnych, a armia austriacko-rosyjska stara si\u0119 ju\u017c tylko uratowa\u0107 swoj\u0105 sk\u00f3r\u0119. Wielk\u0105 sztuk\u0105, kt\u00f3ra uda\u0142a si\u0119 autorowi \u201eNapoleon\u2019s Triumph\u201d, jest doprowadzenie do tego, \u017ce mimo i\u017c gracze wiedz\u0105 co si\u0119 wydarzy\u0142o, realizuj\u0105 mniej wi\u0119cej podobny scenariusz w grze i maj\u0105 w swoich posuni\u0119ciach du\u017c\u0105 swobod\u0119, ich dzia\u0142ania nie s\u0105 \u015bci\u015ble zdeterminowane.<\/p>\n

Z mitem o tym, \u017ce inny wynik wojny, bitwy czy kampanii nie jest mo\u017cliwy w przypadku z\u0142o\u017conych gier,\u00a0 przyznam, \u017ce zastanawiam si\u0119, sk\u0105d si\u0119 to bierze w\u015br\u00f3d mi\u0142o\u015bnik\u00f3w gier euro, bo ka\u017cdy, kto cho\u0107 raz zagra\u0142 w gry wojenne (no mo\u017ce par\u0119 razy \u2013 \u017ceby mie\u0107 reprezentatywn\u0105 pr\u00f3bk\u0119), od razu zorientuje si\u0119, \u017ce to nie ma nic wsp\u00f3lnego z rzeczywisto\u015bci\u0105. Oczywi\u015bcie, zw\u0142aszcza w przypadku wojen, s\u0105 takie konflikty, kt\u00f3rych dana strona nie by\u0142a w stanie wygra\u0107, ale wtedy warunki zwyci\u0119stwa gry zwykle konstruowane s\u0105 w taki spos\u00f3b, \u017ce patrzymy, czy graczowi uda\u0142o si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107 wi\u0119cej ni\u017c danej armii, pa\u0144stwu czy wodzowi w historii. To tylko jedna z mo\u017cliwo\u015bci, jak z wojny nie do wygrania zrobi\u0107 gr\u0119, gdzie gracz mo\u017ce wygra\u0107.<\/p>\n

\"k2\"<\/a>Przyznam, \u017ce mnie samego (fana abstrakcyjnych mechanizm\u00f3w) to zaskakuje, ale w\u0142a\u015bnie K2 jest tak\u0105 gr\u0105, gdzie czuj\u0119 odmro\u017cenia, g\u0142\u00f3d tlenowy, gorzkie rozczarowanie kolejnym krokiem (nieudanym) i zawzi\u0119to\u015b\u0107 postanowienia, \u017ce dam rad\u0119 tej g\u00f3rze. Niewiele innych gier tak na mnie podzia\u0142a\u0142o\u2026<\/em><\/p>\n

Odwo\u0142anie do Tolkiena, kt\u00f3ry jest jednym z moich ulubionych autor\u00f3w, wi\u0105\u017ce si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z tym celnym sformu\u0142owaniem dotycz\u0105cym nieformalnego porozumienia mi\u0119dzy autorem a czytelnikami (graczami).<\/em><\/p>\n

Mimo \u2013 mo\u017ce bardziej deklaratywnie ni\u017c w rzeczywisto\u015bci \u2013 g\u0142oszonego przeze mnie lekcewa\u017cenia dla klimatu s\u0105 gry, kt\u00f3re tak\u017ce mnie przekonuj\u0105 do swojej kreacji.<\/em><\/p>\n

Jednak co do gier wojennych, to zasz\u0142o nieporozumienie. Oczywi\u015bcie, \u017ce jest to model bitwy. Ja czuj\u0119 jednak mia\u0142ko\u015b\u0107 ewentualnego sukcesu. C\u00f3\u017c, \u017ce nad Bzur\u0105 uda\u0142o mi si\u0119 uratowa\u0107 sporo jednostek i wzmocni\u0107 obron\u0119 Warszawy\u2026 Chwila refleksji i gorzki py\u0142 w gardle \u2013 przegrali\u015bmy wojn\u0119, nic tego nie odwr\u00f3ci. Chodzi mi w\u0142a\u015bnie o ten moment odej\u015bcia od planszy. W eurogrze od pocz\u0105tku mam do czynienia z \u0107wiczeniem logicznym (czasem z kropl\u0105 klimatu). Nie musz\u0119 odnosi\u0107 tego do \u015bwiata. Gra wojenna, zw\u0142aszcza retrospektywna, jako\u015b mnie nie przekonuje. Ale przyznam, \u017ce opis \u201eNapoleon\u2019s Triumph\u201d mocno mnie zaintrygowa\u0142. Wiedz\u0105 jak by\u0142o, a mimo to dzia\u0142aj\u0105 tak samo\u2026<\/em><\/p>\n

Wci\u0105\u017c licz\u0119, \u017ce powiesz co\u015b wi\u0119cej na temat tych przys\u0142owiowych niemal setek parametr\u00f3w.<\/em><\/p>\n

Je\u015bli zastanawiamy si\u0119 jak to jest z tym odtwarzaniem historii w grach wojennych i mo\u017cliwo\u015bci\u0105 zmiany historycznego wyniku, pos\u0142u\u017c\u0119 si\u0119 mo\u017ce przyk\u0142adem symulacji konflikt\u00f3w rozgrywanych na potrzeby wojska. Du\u017co zale\u017cy w nich od zadania, jakie postawiono danemu zgrupowaniu wojsk. Zadania nie polegaj\u0105 tylko na toczeniu \u201ewalnej bitwy\u201d, ale mog\u0105 polega\u0107 np. na os\u0142onie odwrotu w\u0142asnych oddzia\u0142\u00f3w, utrzymaniu przez okre\u015blony czas jakiego\u015b punktu terenowego i wielu innych dzia\u0142aniach. W takiej sytuacji wojska realizuj\u0105ce os\u0142on\u0119 zwykle s\u0105 s\u0142absze ni\u017c przeciwnik i nie maj\u0105 si\u0142 na toczenie wyr\u00f3wnanego pojedynku, ale ich zadanie nie na tym polega. Podobnie jest w plansz\u00f3wkach wojennych. Warto dobrze zrozumie\u0107 zadanie, jakie mamy do wykonania. To tak samo jak w eurograch, gdzie tak\u017ce musimy wiedzie\u0107, za co dostajemy punkty zwyci\u0119stwa. W przypadku kampanii wrze\u015bniowej sam sztab g\u0142\u00f3wny armii polskiej nie zak\u0142ada\u0142 mo\u017cliwo\u015bci zupe\u0142nego pobicia Niemc\u00f3w wy\u0142\u0105cznie w\u0142asnymi si\u0142ami, bo zdawa\u0142 sobie spraw\u0119 z reali\u00f3w, natomiast gdyby\u015bmy wytrzymali d\u0142u\u017cej, kto wie jak potoczy\u0142yby si\u0119 losy wojny. Nie powinni\u015bmy zapomina\u0107 o mo\u017cliwo\u015bci rozpocz\u0119cia dzia\u0142a\u0144 przeciwko Niemcom na froncie zachodnim (chocia\u017c jest ona mocno dyskusyjna). Nale\u017cy te\u017c na to spojrze\u0107 od jeszcze innej strony: na tym polega walor edukacyjny gry tego typu, \u017ce nie wszystko mo\u017cna. Ma Ci ona pokaza\u0107 historyczne ograniczenia, przed jakimi stan\u0119\u0142y obie strony. Kolejny obszerny w\u0105tek, jaki mo\u017cemy poruszy\u0107, to dlaczego grasz w gry? Wiadomo, \u017ce gracze maj\u0105 r\u00f3\u017cne oczekiwania i akurat w przypadku gry o bitwie nad Bzur\u0105 ci, kt\u00f3rzy po ni\u0105 si\u0119gaj\u0105, wydaje mi si\u0119, \u017ce raczej nie oczekuj\u0105 rozgrywki, gdzie totalnie pobij\u0105 Niemc\u00f3w.<\/p>\n

\"bzura\"<\/a>\u201eBzura 1939\u201d jest raczej wyj\u0105tkiem, je\u015bli chodzi o to, \u017ce \u201ew grze nie mo\u017cna wygra\u0107 przegranej wojny\u201d. Zreszt\u0105 zwr\u00f3\u0107 uwag\u0119, \u017ce sama \u201eBzura 1939\u201d nie zajmuje si\u0119 ca\u0142\u0105 kampani\u0105 wrze\u015bniow\u0105, wi\u0119c nie mo\u017cesz m\u00f3wi\u0107, \u017ce jak przegra\u0142e\u015b bitw\u0119 nad Bzur\u0105, to przegra\u0142e\u015b wojn\u0119. To ju\u017c Ty sobie sam to dopowiadasz. Je\u015bli we\u017amiemy ca\u0142\u0105 wojn\u0119 obronn\u0105 1939 roku, to cz\u0119sto graczy interesuj\u0105 zupe\u0142nie inne rzeczy i pojawiaj\u0105 si\u0119 inne mo\u017cliwo\u015bci, np. wyprowadzenia uderzenia Armii \u201ePrusy\u201d i pokierowania nim inaczej ni\u017c historycznie. Gdy spojrzysz na to, jak by\u0142a ustawiona ta odwodowa armia polska, to nasuwaj\u0105 si\u0119 skojarzenia z wojn\u0105 polsko-bolszewick\u0105 1920 roku i manewrem na ty\u0142y wykonanym przez Pi\u0142sudskiego znad Wieprza. My\u015bl\u0119, \u017ce je\u015bli rozgrywasz ca\u0142\u0105 kampani\u0119 wrze\u015bniow\u0105, to dla graczy obeznanych cho\u0107 troch\u0119 z histori\u0105 pr\u00f3ba jej zmiany na tym odcinku b\u0119dzie du\u017co bardziej interesuj\u0105ca ni\u017c ko\u0144cowy wynik ca\u0142ej kampanii.<\/p>\n

Natomiast w wi\u0119kszo\u015bci gier wojennych, z jakimi mia\u0142em do czynienia, nie ma problem\u00f3w z tym, \u017ce zawsze czy prawie zawsze wygrywa strona, kt\u00f3ra historycznie zwyci\u0119\u017cy\u0142a, bo takiej prawid\u0142owo\u015bci nie ma. Istnieje mo\u017cliwo\u015b\u0107 uzyskania wyniku zupe\u0142nie przeciwnego. W \u201eGrunwaldzie 1410\u201d mo\u017cna bez problemu wygra\u0107 Krzy\u017cakami, w \u201eKircholmie 1605\u201d \u2013 Szwedami, w \u201eWiedniu 1683\u201d \u2013 Turkami, w \u201eWaterloo 1815\u201d \u2013 Francuzami, w \u201eTannenbergu 1914\u201d \u2013 Rosjanami, \u017ce wymieni\u0119 tylko gry wydawnictwa Dragon o znanych bitwach zwi\u0105zanych z histori\u0105 naszego kraju. Jeszcze jedna, znakomita polska gra \u2013 \u201eOstatnia wojna cesarzy\u201d wydawnictwa Novina. Te\u017c mo\u017cna wygra\u0107 i Pa\u0144stwami Centralnymi i Rosjanami. Wspominam o tych starszych grach, bo wychodzi\u0142y w du\u017cych nak\u0142adach, wielu ludzi si\u0119 z nimi zetkn\u0119\u0142o i w oparciu o nie cz\u0119sto wyrabia\u0142o sobie opinie. M\u00f3g\u0142bym wymieni\u0107 wiele tytu\u0142\u00f3w zagranicznych, gdzie te\u017c mo\u017cesz wygra\u0107 stron\u0105, kt\u00f3ra historycznie przegra\u0142a. Moj\u0105 \u201eOstro\u0142\u0119k\u0119 26 maja 1831\u201d (wyd. Instytut Wydawniczy Erica) te\u017c da si\u0119 wygra\u0107 zar\u00f3wno jedn\u0105, jak i drug\u0105 stron\u0105, mimo \u017ce wynik bitwy i sam jej przebieg by\u0142 mocno zdeterminowany. Je\u015bli chcesz analizowa\u0107 te kwestie g\u0142\u00f3wnie czy wy\u0142\u0105cznie w oparciu o gr\u0119 \u201eBzura 1939\u201d, to moim zdaniem\u00a0 b\u0119dzie to ma\u0142o reprezentatywny przyk\u0142ad.<\/p>\n

\"Ko\u0144cowa<\/a><\/p>\n

Wspomnia\u0142e\u015b o \u201esetkach parametr\u00f3w\u201d. Domy\u015blam si\u0119, \u017ce chodzi o parametry oddzia\u0142\u00f3w w grach wojennych. Je\u015bli tak, to mo\u017ce Ci\u0119 zaskocz\u0119, ale znam wiele gier wojennych, gdzie oddzia\u0142y nie maj\u0105 \u017cadnych parametr\u00f3w, albo \u2013 je\u015bli sam\u0105 liczebno\u015b\u0107 uznamy za parametr \u2013 maj\u0105 jeden. Mog\u0119 wymieni\u0107 kilka przyk\u0142ad\u00f3w: \u201eVirgin Queen\u201d, \u201eHere I Stand\u201d, \u201eKutuzov\u201d, \u201eWellington\u201d, \u201eBritannia\u201d. W og\u00f3le je\u015bli przyjrzysz si\u0119 rodzinie gier card driven, <\/em>zwykle liczba parametr\u00f3w jest tam znikoma. Podobnie w przypadku gier bloczkowych. W \u201eOrle i Gwie\u017adzie\u201d na bloczkach masz tylko parametr si\u0142y i ewentualnie jako drugi parametr mo\u017cna potraktowa\u0107 zr\u00f3\u017cnicowanie jednostek na piechot\u0119, kawaleri\u0119 itp. wi\u0119c 1 albo 2 parametry. Tak samo wygl\u0105da to w powo\u0142ywanym wcze\u015bniej \u201eNapoleon\u2019s Triumph\u201d. W grach stosuj\u0105cych \u017cetony i siatk\u0119 heksagonaln\u0105 specjalnie na potrzeby naszej rozmowy postanowi\u0142em policzy\u0107 ile tych parametr\u00f3w \u015brednio jest. W polskich grach wojennych poza dwoma wyj\u0105tkami nie znalaz\u0142em takich, w kt\u00f3rych oddzia\u0142y mia\u0142yby wi\u0119cej ni\u017c 4-5 parametr\u00f3w, a \u015brednia to 3-4 parametry. W \u201eBzurze 1939\u201d, o kt\u00f3rej wcze\u015bniej wspomina\u0142e\u015b, w zale\u017cno\u015bci jak policzysz, oddzia\u0142y maj\u0105 3-4 parametry. W uchodz\u0105cym za najbardziej skomplikowan\u0105 gr\u0119 Dragona \u201eWaterloo 1815\u201d ka\u017cdy oddzia\u0142 posiada \u2013 zn\u00f3w, w zale\u017cno\u015bci od tego co uznamy za parametr \u2013 4 albo 5 parametr\u00f3w. Natomiast gra\u0142em niedawno w wydan\u0105 przez Portal \u201eHeroes of Normandie\u201d, stosunkowo prost\u0105 gr\u0119, przeznaczon\u0105 raczej dla m\u0142odszych graczy, kt\u00f3rej z pewno\u015bci\u0105 nie mo\u017cna uzna\u0107 za gr\u0119 wojenn\u0105 \u201epe\u0142n\u0105 g\u0119b\u0105\u201d, i parametr\u00f3w jest tam wi\u0119cej ni\u017c standardowo w grach wojennych. Wniosek z tego taki, \u017ce liczba parametr\u00f3w oddzia\u0142\u00f3w zwykle ma niewiele wsp\u00f3lnego z poziomem komplikacji gry. Najcz\u0119\u015bciej bardziej skomplikowane gry wcale nie maj\u0105 wi\u0119cej parametr\u00f3w ni\u017c te mniej skomplikowane.<\/p>\n

<\/a>Przyznaj\u0119, \u017ce argument o osi\u0105gni\u0119ciu celu postawionego przed danym zgrupowaniem troch\u0119 mi umkn\u0105\u0142, a wydaje si\u0119 celny. By\u0107 mo\u017ce powinienem traktowa\u0107 gry wojenne bardziej mechanicznie, bez wczuwania si\u0119 w histori\u0119\u2026 W\u00f3wczas by\u0142oby to rozwi\u0105zywaniem zadanego problemu.<\/em><\/p>\n

Pytaj\u0105c mnie, po co gram w gry, poruszasz ciekawy i szeroki temat.<\/em><\/p>\n

Gry maj\u0105 jasne, kompletne i uczciwe (w sensie dla wszystkich od pocz\u0105tku znane) zasady. To na pewno odpr\u0119\u017caj\u0105ce uczucie po zmaganiach z otaczaj\u0105c\u0105 nas rzeczywisto\u015bci\u0105. G\u0105szcz przepis\u00f3w, uk\u0142ady towarzyskie, powi\u0105zania nieformalne, fochy i zawi\u015bci\u2026 to sprawy, kt\u00f3re potrafi\u0105 da\u0107 w sk\u00f3r\u0119 ka\u017cdemu i codziennie. Natomiast gra planszowa, nawet asymetryczna, jasno i wyra\u017anie okre\u015bla przestrze\u0144 mo\u017cliwych dzia\u0142a\u0144. To dla mnie bardzo relaksuj\u0105ce.<\/em><\/p>\n

W grach mog\u0119 \u2013 wci\u0105\u017c w ramach ich regu\u0142 \u2013 robi\u0107 rzeczy, kt\u00f3rych niekoniecznie dopu\u015bci\u0142bym si\u0119 w \u017cyciu. Chodzi tu o intrygi, zdrady sojuszy, wredne dzia\u0142ania przeciw najgro\u017aniejszym oponentom. Gra si\u0119 ko\u0144czy i emocje zostaj\u0105 zamkni\u0119te w skrzyneczce wspomnie\u0144. W \u017cyciu a\u017c nazbyt cz\u0119sto ma to d\u0142ugofalowe konsekwencje.<\/em><\/p>\n

Gra planszowa to zadana \u0142amig\u0142\u00f3wka z dynamicznie zmieniaj\u0105c\u0105 si\u0119 sytuacj\u0105. Ta dynamika wynika z rozwoju sytuacji na planszy i, przede wszystkim, z zachowa\u0144 wsp\u00f3\u0142graczy. Nie grywam zwykle solo, du\u017co wi\u0119cej satysfakcji czerpi\u0119 ze wsp\u00f3lnego rozwi\u0105zywania sytuacji wygenerowanej podczas partii.<\/em><\/p>\n

\"heroes_of_norm_003\"<\/a>Unikam gier z elementem losowym, kt\u00f3rego nie da si\u0119 \u015brodkami oferowanymi przez gr\u0119 zr\u00f3wnowa\u017cy\u0107. Oczywi\u015bcie losowe przygotowanie, wydarzenia dotykaj\u0105ce tak samo wszystkich graczy s\u0105 jak najbardziej akceptowalne. Jednak sytuacja, gdy rzuty ko\u015b\u0107mi maj\u0105 decydowa\u0107 o efektach w grze, jest zwykle dla mnie nie do przyj\u0119cia.<\/em><\/p>\n

Wydaje mi si\u0119, \u017ce eurogry generuj\u0105 swoimi zasadami \u015bwiaty nowe dla wszystkich graczy. Natomiast osadzone w historii gry wojenne daj\u0105 znacz\u0105c\u0105 przewag\u0119 osobie znaj\u0105cej temat. \u015awiadomo\u015b\u0107 rzeczywistego przebiegu walk, znajomo\u015b\u0107 analiz pope\u0142nionych b\u0142\u0119d\u00f3w i przypadkowych wydarze\u0144 przygotowuje gracza do skupienia uwagi na takich kluczowych (mniej lub bardziej) elementach. By\u0107 mo\u017ce st\u0105d wynika trudno\u015b\u0107 w przyci\u0105gni\u0119ciu eurograczy do gier wojennych? A z drugiej strony mo\u017ce w\u0142a\u015bnie gry, kt\u00f3re tylko nawi\u0105zuj\u0105 do historii, daj\u0105c abstrakcyjnym mechanizmom kszta\u0142t gry wojennej czy historycznej maj\u0105 szanse bycia takim mostem mi\u0119dzy tymi dwoma nurtami nowoczesnych plansz\u00f3wek?<\/em><\/p>\n

Z tym wczuwaniem si\u0119 i traktowaniem mechanicznie to troch\u0119 nie tak. Przede wszystkim jedno nie jest przeciwstawne drugiemu. Wydaje mi si\u0119, \u017ce r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy nami polega na tym, \u017ce fani eurogier interesuj\u0105 si\u0119 wydarzeniami historycznymi tylko na takim bardzo powierzchownym poziomie. Troch\u0119 to wida\u0107 w jednym z Twoich wcze\u015bniejszych pyta\u0144 dotycz\u0105cym gry o bitwie nad Bzur\u0105. W odniesieniu do tej gry interesuje Ci\u0119 w zasadzie tylko to, czy Polacy mog\u0105 wygra\u0107 kampani\u0119 wrze\u015bniow\u0105 1939. Na og\u00f3\u0142 skupiacie si\u0119 na podstawowych faktach dotycz\u0105cych danego konfliktu i moim zdaniem, siadaj\u0105c z takim podej\u015bciem do gier wojennych, troch\u0119 tracicie. Tymczasem graczy wojennych zwykle bardziej interesuj\u0105 pewne zale\u017cno\u015bci tkwi\u0105ce g\u0142\u0119biej, tak w grach, jak i w historii (ca\u0142a sztuka polega m.in. na ich dobrym matematycznym odwzorowaniu), a nie ta powierzchowna otoczka, kt\u00f3ra sama w sobie, b\u0105d\u017amy szczerzy, bywa nudna.<\/p>\n

Bardzo dobrze, \u017ce wspomnia\u0142e\u015b o asymetryczno\u015bci. Poj\u0119cie to nie pasuje do kampanii wrze\u015bniowej i wi\u0119kszo\u015bci dawnych wojen, ale jak spojrzymy na popularn\u0105 ostatnimi czasami seri\u0119 COIN (\u201eAndean Abyss\u201d, \u201eCuba Libre\u201d, \u201eFire in the Lake\u201d i inne) specjalizuj\u0105c\u0105 si\u0119 w symulacji konflikt\u00f3w asymetrycznych, to jeszcze \u0142atwiej dostrzec, \u017ce cel gracza i warunki zwyci\u0119stwa nie musz\u0105 oznacza\u0107 ca\u0142kowitego pokonania przeciwnika, zniszczenia wi\u0119kszo\u015bci jego oddzia\u0142\u00f3w itp. Jedn\u0105 ze stron w grach z tej serii bywaj\u0105 np. gangi narkotykowe, kt\u00f3re we wsp\u00f3\u0142czesnym Afganistanie czy w Ameryce Po\u0142udniowej walcz\u0105 o utrzymanie swoich wp\u0142yw\u00f3w i kt\u00f3rych celem nie jest zniszczenie wojsk rz\u0105dowych, bo \u2013 tak jak w rzeczywisto\u015bci \u2013 one s\u0105 w stanie z powodzeniem funkcjonowa\u0107 pod bokiem tych wojsk, byle nikt nie narusza\u0142 ich stref wp\u0142yw\u00f3w i nie przeszkadza\u0142 im w uprawianiu ich procederu. To troch\u0119 jak w piosence T. Love: \u201eNie, nie, nie, nie wszystkich mo\u017cesz zabi\u0107\u201d. I w grach wojennych, wbrew pozorom, te\u017c na og\u00f3\u0142 nie wszystkich mo\u017cesz zabi\u0107\u2026<\/p>\n

\"andean\"<\/a>Przechodz\u0105c do pytania o to, dlaczego gram w gry, uwa\u017cam, \u017ce poruszy\u0142e\u015b ciekawe w\u0105tki. Samo pytanie, jak wiadomo, jest szerokie i mo\u017cna na nie odpowiada\u0107 od r\u00f3\u017cnej strony. R\u00f3wnie\u017c dla mnie gra to odskocznia od rzeczywisto\u015bci w \u015bwiat cz\u0119sto du\u017co ciekawszy ni\u017c ten, w kt\u00f3rym \u017cyjemy. By\u0107 mo\u017ce ciekawszy tylko dlatego, \u017ce inny. To tak\u017ce mo\u017cliwo\u015b\u0107 poznawania innej rzeczywisto\u015bci \u2013 g\u0142\u00f3wnie tej z odleg\u0142ej przesz\u0142o\u015bci. Dzieje si\u0119 tak tylko wtedy, gdy gra w ciekawy i wiarygodny spos\u00f3b j\u0105 przedstawia. Je\u015bli nie jest wy\u0142\u0105cznie abstrakcyjn\u0105 \u0142amig\u0142\u00f3wk\u0105. My\u015bl\u0119, \u017ce mamy zbli\u017cone podej\u015bcie do tematu losowo\u015bci, z tym \u017ce ja jestem tu bardziej tolerancyjny i rozpatruj\u0119 j\u0105 w kontek\u015bcie innych element\u00f3w gry. Idea\u0142em s\u0105 oczywi\u015bcie gry, kt\u00f3re optymalnie \u0142\u0105cz\u0105 jedno z drugim, tzn. takie, gdzie elementy losowe wyst\u0119puj\u0105, ale nie powoduj\u0105, \u017ce ko\u0144cowy wynik gry zale\u017cy od przypadku. Takie gry s\u0105 najlepsze, bo generuj\u0105 najwi\u0119cej emocji, a zarazem nie brakuje w nich my\u015blenia i na koniec ma si\u0119 poczucie, \u017ce przegra\u0142o si\u0119 albo wygra\u0142o nie przez rzut ko\u015bci\u0105 czy jaki\u015b inny losowy efekt.<\/p>\n

Gdy odpowiadamy na pytanie, dlaczego gram w gry, warto si\u0119 zastanowi\u0107 nad tym, czy gram tylko lub g\u0142\u00f3wnie po to, by dowiedzie\u0107 si\u0119, kto wygra, czy interesuje mnie sama rozgrywka jako taka, potrafi\u0119 czerpa\u0107 przyjemno\u015b\u0107 z samej gry i to, czy wygram, czy wygra m\u00f3j przeciwnik, ma dla mnie mniejsze znaczenie. Ta druga postawa nie oznacza oczywi\u015bcie, \u017ce gracze nie staraj\u0105 si\u0119 wygra\u0107 i \u017ce graj\u0105c nie robi\u0105 wszystkiego (albo prawie wszystkiego), co nale\u017cy robi\u0107, \u017ceby wygra\u0107. Nie oznacza to te\u017c, \u017ce zwyci\u0119stwo w og\u00f3le ich nie interesuje, czy \u017ce ma\u0142o ich interesuje. Mam wra\u017cenie, \u017ce w przypadku eurogier dominuj\u0105ce jest to pierwsze nastawienie. Czyli na ko\u0144cowy wynik. Specyfika eurogier jest taka, \u017ce druga z powy\u017cszych postaw jest w ich przypadku czym\u015b nienaturalnym i dla wi\u0119kszo\u015bci graj\u0105cych niezrozumia\u0142ym. Skupiaj\u0105 si\u0119 na \u015bcis\u0142ej optymalizacji, czyli na p\u0142aszczy\u017anie matematycznej. W przypadku gier wojennych bywa r\u00f3\u017cnie i w\u015br\u00f3d graczy mo\u017cna znale\u017a\u0107 bardziej zr\u00f3\u017cnicowane podej\u015bcie. Bierze si\u0119 to st\u0105d, \u017ce gry wojenne maj\u0105 fabu\u0142\u0119, co\u015b przedstawiaj\u0105, nie s\u0105 abstrakcyjne. Fajne jest samo odkrywanie, jak dzia\u0142a mechanizm stworzony przez zasady gry, jego odniesienia historyczne i to czasami bywa ciekawsze ni\u017c ustalenie, kto ostatecznie wygra\u0142.<\/p>\n

Konsekwencj\u0105 tych dw\u00f3ch przedstawionych przeze mnie podej\u015b\u0107 i abstrakcyjno\u015bci gry b\u0105d\u017a jej braku jest stosunek do losowo\u015bci. Je\u015bli kogo\u015b interesuje g\u0142\u00f3wnie czy wy\u0142\u0105cznie ko\u0144cowy wynik i wy\u0142\u0105cznie \u015bcis\u0142a optymalizacja, czyli strona matematyczna, to lepiej zrozumia\u0142e staje si\u0119, dlaczego losowo\u015b\u0107 jest dla niego wrogiem. Z kolei je\u015bli kto\u015b poza stron\u0105 matematyczn\u0105 dostrzega co\u015b wi\u0119cej, \u0142atwiej zrozumie\u0107 dlaczego wy\u017cszy stopie\u0144 losowo\u015bci gry mo\u017ce by\u0107 dla niego akceptowalny. Podobnie jak trafiaj\u0105 si\u0119 gracze, kt\u00f3rzy maj\u0105 do tego r\u00f3\u017cne podej\u015bcie, tak samo bywa w\u015br\u00f3d autor\u00f3w. W wi\u0119kszo\u015bci gry wojenne nie s\u0105 losowe, ale zdarzaj\u0105 si\u0119 w\u015br\u00f3d nich takie, gdzie mamy wy\u017cszy poziom losowo\u015bci, co wynika w\u0142a\u015bnie z okre\u015blonego podej\u015bcia ich tw\u00f3rc\u00f3w. Losowo\u015b\u0107, rozumiana w ten spos\u00f3b, \u017ce wynik ko\u0144cowy gry jest losowy i to, kto wygra, zale\u017cy bardziej od przypadku ni\u017c od czego\u015b innego, nie stanowi jednak jakiej\u015b sta\u0142ej cechy gier wojennych jako takich.<\/p>\n

<\/a>Odno\u015bnie tworzenia nowych \u015bwiat\u00f3w i tego, \u017ce gry wojenne daj\u0105 przewag\u0119 osobom znaj\u0105cym temat, o ile z tym pierwszym jestem w stanie si\u0119 w pewnym sensie zgodzi\u0107, o tyle z tym drugim nie za bardzo. Eurogry tworz\u0105 nowe \u015bwiaty, ale przecie\u017c stosowane w nich mechanizmy te\u017c do pewnego stopnia powtarzaj\u0105 si\u0119 i przy faktycznym braku fabu\u0142y wszystko ogranicza si\u0119 do strony matematycznej. W grach wojennych mechanizmy tak\u017ce si\u0119 powtarzaj\u0105, nawet bardziej i o tyle masz racj\u0119. Natomiast wyst\u0119powanie fabu\u0142y sprawia, \u017ce gry wojenne tworz\u0105 nowe \u015bwiaty. Tylko na innej p\u0142aszczy\u017anie. Co do tego, \u017ce daj\u0105 one przewag\u0119 znaj\u0105cym temat, wynik jakiej\u015b bitwy czy przebieg walk, to przecie\u017c nic nie stoi na przeszkodzie temu, by ka\u017cdy, kto zasiada do gry, zapozna\u0142 si\u0119 z faktami historycznymi jej dotycz\u0105cymi i przy okazji poszerzy\u0142 swoj\u0105 wiedz\u0119. Najcz\u0119\u015bciej gry wojenne zawieraj\u0105 niezbyt d\u0142ugie komentarze historyczne czy opisy wydarze\u0144, kt\u00f3rych dotycz\u0105. Wystarczy je przeczyta\u0107. Po drugie, argument o przewadze wynikaj\u0105cej ze znajomo\u015bci historii wydaje mi si\u0119 nielogiczny, bo na tej samej zasadzie mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce eurogry (i w og\u00f3le wszystkie gry) s\u0105 nieuczciwe, zapewniaj\u0105c przewag\u0119 osobom, kt\u00f3re maj\u0105 wi\u0119ksze zdolno\u015bci analityczne, np. w przypadku dzieci, kt\u00f3re nie mia\u0142y jeszcze w szkole rachunku prawdopodobie\u0144stwa (standardowo jest pod koniec liceum) i nie s\u0105 sobie w stanie dok\u0142adnie policzy\u0107 pewnych rzeczy w grze: osoba, kt\u00f3ra umie to zrobi\u0107, ma nad nimi przewag\u0119.\u00a0 Id\u0105c dalej tym tropem, mo\u017cna si\u0119 doszukiwa\u0107 przewagi u os\u00f3b, kt\u00f3re studiowa\u0142y matematyk\u0119 albo pokrewne kierunki. Podobnie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107, \u017ce jak kto\u015b gra\u0142 ju\u017c w jak\u0105\u015b gr\u0119, to ma nieuczciw\u0105 przewag\u0119 nad tym, kto nie gra\u0142 itd. Moim zdaniem takie rozumowanie nie ma sensu. Ka\u017cdy z nas jest inny i nigdy nie b\u0119dzie tak, \u017ce wszyscy b\u0119d\u0105 tacy sami i b\u0119d\u0105 mieli idealnie r\u00f3wne szanse. Ja np. bardzo lubi\u0119 gra\u0107 w gry wojenne z matematykami, bo nieraz jest tak, \u017ce oni widz\u0105 lepiej pewne rzeczy, z kolei w przypadku niekt\u00f3rych konflikt\u00f3w ja lepiej znam r\u00f3\u017cne niuanse historyczne i tym sposobem si\u0119 uzupe\u0142niamy.<\/p>\n

Wracaj\u0105c do pytania, dlaczego gram w gry, ja gram w nie tak\u017ce po to, \u017ceby pozna\u0107 co\u015b nowego, czego\u015b si\u0119 dowiedzie\u0107. Gra\u0142em np. nie tak dawno temu w gr\u0119 \u201eThe Halls of Montezuma\u201d wyd. GMT Games o wojnie ameryka\u0144sko-meksyka\u0144skiej, tocz\u0105cej si\u0119 w latach 1846-1848. Nie wiedzia\u0142em wcze\u015bniej nic o tym konflikcie. Nie przeszkodzi\u0142o mi to wygra\u0107 z koleg\u0105, kt\u00f3ry przeczyta\u0142 na ten temat kilka ksi\u0105\u017cek. Jednak to, co jest dla mnie najwa\u017cniejsze w tym wszystkim, to \u017ce z tej gry dowiedzia\u0142em si\u0119 wiele o tej wojnie, zobaczy\u0142em jak ona wygl\u0105da\u0142a, mog\u0142em sam spr\u00f3bowa\u0107 pokierowa\u0107 jej przebiegiem, zmieni\u0107 jej losy. To s\u0105 akurat rzeczy, kt\u00f3rych nie da \u017cadna, nawet najlepsza ksi\u0105\u017cka. Moim zdaniem, w przypadku graczy euro zasiadaj\u0105cych do gier wojennych, zw\u0142aszcza tych maj\u0105cych wi\u0119cej chromu (czyli bardziej rozbudowan\u0105 fabu\u0142\u0119), problem wyst\u0119puje, gdy kogo\u015b interesuje wy\u0142\u0105cznie \u015bcis\u0142a optymalizacja, natomiast nie chce si\u0119 niczego nowego dowiedzie\u0107 i poza abstrakcyjnym mechanizmem nic go nie interesuje. Jednak uwa\u017cam, \u017ce nawet przy takim podej\u015bciu w wiele gier wojennych mo\u017cna gra\u0107 z powodzeniem, tzn. wygra\u0107 z lepiej obeznanym w temacie przeciwnikiem.<\/p>\n

\"d303\"<\/a><\/em><\/p>\n

Doceniam prac\u0119 K. Madaja nad trylogi\u0105 o Gwia\u017adzistej Eskadrze, gdzie bardzo proste mechanizmy gry logicznej, wr\u0119cz abstrakcyjnej, pozwalaj\u0105 poczu\u0107 emocje zwi\u0105zane z przewagami i niedostatkami ka\u017cdej ze stron konflikt\u00f3w w nich przedstawionych. Prostota regu\u0142 mimo to nie zmniejsza znaczenia umiej\u0119tno\u015bci graczy (o czym wiem po latach prowadzenia turniej\u00f3w). Mo\u017cna do tych gier zasi\u0105\u015b\u0107 praktycznie bez znajomo\u015bci t\u0142a historycznego, ale jego poznanie dodaje graniu emocji. Czy grami wojennymi s\u0105 \u2018Magnaci\u2019 albo \u2018Wy\u015bcig do Renu\u2019? Oba tytu\u0142y w bardzo specyficzny spos\u00f3b oddaj\u0105 wiele aspekt\u00f3w historii, w kt\u00f3rej s\u0105 osadzone. Uruchamiaj\u0105 w\u015br\u00f3d graczy emocje i ambicje w du\u017cym stopniu analogiczne do tych, kt\u00f3re kierowa\u0142y g\u0142\u00f3wnymi aktorami wydarze\u0144 historycznych. By\u0107 mo\u017ce ten sam mechanizm da\u0142oby si\u0119 zastosowa\u0107 do typowej eurogry, ale czy mia\u0142aby taka gra r\u00f3wnie du\u017c\u0105 si\u0142\u0119 przekonywania?<\/em><\/p>\n

Je\u015bli chodzi o proste gry o tematyce historycznej, jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 tego, co stworzy\u0142 Karol Madaj, czy wspomniani przez Ciebie \u201eMagnaci\u201d, s\u0105 one w gruncie rzeczy eurogrami. W przypadku \u201eWy\u015bcigu do Renu\u201d trudno mi jednoznacznie orzec, wi\u0119c najbezpieczniej powiedzie\u0107, \u017ce jest to hybryda. Z mojego punktu widzenia\u00a0 nie da si\u0119 powiedzie\u0107, by \u2013 jak to uj\u0105\u0142e\u015b \u2013 oddawa\u0142y one w specyficzny spos\u00f3b wiele aspekt\u00f3w historii. Zastan\u00f3wmy si\u0119, czego mo\u017cna si\u0119 dowiedzie\u0107 np. z gry \u201e303\u201d wyd. IPN i jej pochodnych. Tego, \u017ce by\u0142a jaka\u015b bitwa o Angli\u0119. \u017be walczy\u0142 tam polski dywizjon \u201e303\u201d. \u017be walczy\u0142 przeciwko Niemcom a wsp\u00f3lnie z Brytyjczykami. \u017be samoloty dziel\u0105 si\u0119 na bombowce i my\u015bliwce\u2026 Mo\u017ce jeszcze ze trzy czy cztery takie proste fakty. Czy to jest wiele aspekt\u00f3w historii? My\u015bl\u0119, \u017ce ka\u017cdy \u015brednio wykszta\u0142cony cz\u0142owiek zna te wszystkie fakty. Natomiast tego rodzaju wiedzy nie maj\u0105 najm\u0142odsi, do kt\u00f3rych tak naprawd\u0119 adresowana jest ta gra (oraz wiele innych podobnych produkcji) i o tyle IPN robi dobr\u0105 robot\u0119. W og\u00f3le, gdy zastanawiamy si\u0119 nad aspektem edukacyjnym, trzeba osobno rozpatrywa\u0107 przekazywanie wiedzy dzieciom b\u0119d\u0105cym w szkole podstawowej czy gimnazjalistom a osobno graczom b\u0119d\u0105cym ju\u017c na pewnym poziomie dojrza\u0142o\u015bci (poczynaj\u0105c od licealist\u00f3w) Gdy chcemy zacz\u0105\u0107 czyta\u0107 ksi\u0105\u017cki, nie musimy zaczyna\u0107 od literatury dla dzieci, jak bajki Brzechwy czy braci Grimm. Podobnie jest z grami wojennymi.<\/p>\n

Podsumowuj\u0105c chc\u0119 zauwa\u017cy\u0107, \u017ce gry wojenne obros\u0142y stereotypami, kt\u00f3re zwykle nie s\u0105 dla nich korzystne. Okiem fana i znawcy \u0142atwiej wskaza\u0107 ich r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 i bogactwo. Wskazane przyk\u0142ady pokazuj\u0105, \u017ce niewiele trzeba wysi\u0142ku, aby odkry\u0107 zupe\u0142nie nowe, bardzo obiecuj\u0105ce tereny plansz\u00f3wkowego \u015bwiata.<\/em><\/p>\n

Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/em><\/p>\n

Nie pozostaje zatem nic innego jak zach\u0119ca\u0107 do odkrywania tego bogactwa. Co do stereotyp\u00f3w, mam nadziej\u0119, \u017ce dzi\u0119ki tej rozmowie przynajmniej kilka z nich uda\u0142o si\u0119 przezwyci\u0119\u017cy\u0107.<\/p>\n

R\u00f3wnie\u017c dzi\u0119kuj\u0119.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

WRS: Gry planszowe stanowi\u0105 swoiste symulacje. Zwykle autor okre\u015bla kilka, kilkana\u015bcie regu\u0142 i stawia wyzwanie przed graczami \u2013 osi\u0105gn\u0105\u0107 w tym modelu sukces. Czasem jest to uciu\u0142anie najwi\u0119kszej liczby punkt\u00f3w, innym razem osi\u0105gni\u0119cie jakiego\u015b celu przed innymi. Niezale\u017cnie od szumnych zapowiedzi dodawany tzw. klimat jest tylko listkiem figowym dla suchego euromechanizmu.<\/p>\n","protected":false},"author":257,"featured_media":76258,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"cybocfi_hide_featured_image":"","footnotes":""},"categories":[],"tags":[],"post_folder":[],"class_list":["post-725681","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/725681","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/users\/257"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=725681"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/725681\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media\/76258"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=725681"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=725681"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=725681"},{"taxonomy":"post_folder","embeddable":true,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/post_folder?post=725681"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}