{"id":807783,"date":"2021-11-11T11:00:00","date_gmt":"2021-11-11T10:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.gamesfanatic.pl\/?p=807783"},"modified":"2021-11-22T03:05:57","modified_gmt":"2021-11-22T02:05:57","slug":"300-lat-gier-po-polsku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/2021\/11\/11\/300-lat-gier-po-polsku\/","title":{"rendered":"300 lat gier po polsku"},"content":{"rendered":"

Zapewne niewielu graczy wie, \u017ce w tym roku przypada okr\u0105g\u0142a rocznica \u2013 300 lat od wydania pierwszej gry po polsku. Oczywi\u015bcie du\u017co wcze\u015bniej w Polsce znane by\u0142y szachy, warcaby, tryktrak, m\u0142ynek czy forteca ale to s\u0105 wszystko gry niezale\u017cne j\u0119zykowo, nie wymagaj\u0105ce \u017cadnych tekst\u00f3w na planszy. A \u201eGra w\u0142oska ucieszna, g\u0105sk\u0105 nazwana\u201d<\/strong>, wydana w Krakowie w roku 1721 przez Oficyn\u0119 Franciszka Cezarego, by\u0142a pierwsz\u0105 gr\u0105 \u201elokalizowan\u0105\u201d tzn. mia\u0142a na \u015brodku planszy instrukcj\u0119 w j\u0119zyku polskim i polskie nazwy wa\u017cnych dla rozgrywki p\u00f3l, takich jak studnia, wi\u0119zienie czy gospoda.<\/p>\n

<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Kt\u00f3rego dok\u0142adnie dnia gra zosta\u0142a wprowadzona do sprzeda\u017cy, tego niestety nie wiem. Pomy\u015bla\u0142em wi\u0119c, \u017ce najodpowiedniejszym dniem do opublikowania artyku\u0142u rocznicowego b\u0119dzie 11 listopada. Z dw\u00f3ch powod\u00f3w. Po pierwsze to dzie\u0144 \u015awi\u0119ta Narodowego\u00a0 – data chyba najbardziej w\u0142a\u015bciwa do przypominania fakt\u00f3w z polskiej historii. Jest jeszcze drugi pow\u00f3d. Patronem 11 listopada jest \u015bwi\u0119ty Marcin, w tradycji ludowej kojarzony z g\u0119siami i g\u0119sin\u0105, co przejawia si\u0119 np. w powiedzeniu \u201eNa \u015bwi\u0119tego Marcina \u2013 g\u0119\u015b do komina\u201d.<\/p>\n

Kto, kiedy i gdzie wymy\u015bli\u0142 \u201eGr\u0119 w g\u0119\u015b\u201d<\/strong> nie zosta\u0142o dot\u0105d ustalone.\u00a0 Na stronie BoardGameGeek mo\u017cna znale\u017a\u0107 dat\u0119 1587, ale to jest chyba najp\u00f3\u017aniejszy z mo\u017cliwych rok. Sk\u0105d to wiadomo? Ot\u00f3\u017c jak notuj\u0105 kroniki, w\u0142adca Florencji, Franciszek z rodu Medyceusz\u00f3w, podarowa\u0142 egzemplarz \u201eGry w g\u0119\u015b\u201d kr\u00f3lowi Hiszpanii Filipowi II. Jako \u017ce Franciszek zmar\u0142 w roku 1587, gra nie mog\u0142a powsta\u0107 p\u00f3\u017aniej lecz raczej wcze\u015bniej. Przypuszczam, \u017ce zanim gra zosta\u0142a ofiarowana jako prezent jednemu z najpot\u0119\u017cniejszych wtedy w\u0142adc\u00f3w, musia\u0142a zosta\u0107 dobrze przetestowana na dworze Medyceusz\u00f3w. Zreszt\u0105 pierwszy chronologicznie egzemplarz na stronie http:\/\/www.giochidelloca.it<\/a> datowany jest na pierwsz\u0105 po\u0142ow\u0119 XVI wieku i znajduje si\u0119 w\u00a0 Metropolitan Museum of Art w\u00a0 Nowym Jorku.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Jak wida\u0107 na obrazkach, tradycyjna plansza do \u201eGry w g\u0119\u015b\u201d ma kszta\u0142t spirali<\/strong> i sk\u0142ada si\u0119 z 64 p\u00f3l. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 p\u00f3l ma tylko numery, ale na niekt\u00f3rych s\u0105 rysunki, oczywi\u015bcie najcz\u0119\u015bciej jest na nich g\u0119\u015b. Konkretnie: g\u0119\u015b jest na polach 5, 9, 14, 18, 23, 27, 32, 36, 41, 45, 50, 54 i 59. Jest w tym pewna regu\u0142a \u2013 pola z g\u0119si\u0105 stanowi\u0105 dwa ci\u0105gi arytmetyczne o r\u00f3\u017cnicy 9, zaczynaj\u0105ce si\u0119 od p\u00f3l 5 i 9. Je\u017celi w wyniku rzutu kostk\u0105 pionek gracza wchodzi na pole z g\u0119si\u0105, wykonuje jeszcze jeden ruch, o tyle samo p\u00f3l. Gdy znowu trafi na pole z g\u0119si\u0105, porusza si\u0119 jeszcze raz. Ale jest od tego wyj\u0105tek. Gdyby gracz wyrzuci\u0142 w pierwszej kolejce w sumie 9 oczek, jego pionek wszed\u0142by na pole 9 czyli g\u0119\u015b, potem na 18 \u2013 kolejn\u0105 g\u0119\u015b itd. a\u017c do pola 63. Aby tego unikn\u0105\u0107, wprowadzono zasad\u0119, \u017ce po wyrzuceniu w pierwszym ruchu 6 i 3 pionek trafia od razu na pole 26, a po wyrzuceniu 5 i 4 na pole 53 (st\u0105d na tych polach symbole kostek). Po wej\u015bciu na pole 6 czyli most, gracz p\u0142aci do puli stawk\u0119 i przesuwa sw\u00f3j pionek na pole 12. No w\u0142a\u015bnie \u2013 nie napisa\u0142em jeszcze, \u017ce pocz\u0105tkowo G\u0119\u015b by\u0142a gr\u0105 hazardow\u0105. Przed rozpocz\u0119ciem partii ka\u017cdy z graczy wp\u0142aca\u0142 do banku czyli na \u015brodek planszy um\u00f3wion\u0105 stawk\u0119. Pieni\u0105dze, kt\u00f3re zosta\u0142y wp\u0142acone do puli przed rozpocz\u0119ciem gry oraz te, kt\u00f3re trafia\u0142y tam w trakcie rozgrywki, po wej\u015bciu na ka\u017cde z om\u00f3wionych dalej p\u00f3l specjalnych, zabiera\u0142 po zako\u0144czeniu partii jej zwyci\u0119zca. Kolejne pole z obrazkiem to 19 czyli tawerna. Gracz sp\u0119dza dwie kolejki na piciu tego trunku. Na polu 31 mamy studni\u0119, gdzie gracz czeka, \u201ea\u017c kto\u015b inny go z niej wyci\u0105gnie\u201d. Wchodz\u0105c na pole 44 gubi si\u0119 w labiryncie i musi cofn\u0105\u0107 pionek na pole 39. Podobnie jak studnia dzia\u0142a pole 52 czyli wi\u0119zienie. Je\u017celi pionek gracza zatrzyma si\u0119 na tym polu, musi tam czeka\u0107, a\u017c kto\u015b inny go zast\u0105pi. A 58 to szkielet albo czaszka czyli \u015bmier\u0107. Trzeba zaczyna\u0107 gr\u0119 od pocz\u0105tku. Na koniec 62 \u2013 kielich, ale to tylko strata jednej kolejki.<\/p>\n

Z dzisiejszego punktu widzenia<\/strong> G\u0119\u015b jest gr\u0105 o niewielkiej warto\u015bci. Brak jakichkolwiek mo\u017cliwo\u015bci decyzyjnych pozycjonuje G\u0119\u015b jako gr\u0119 wy\u0142\u0105cznie dla dzieci i to raczej dzieci ma\u0142o wymagaj\u0105cych. Niemniej jednak przez kilkaset lat by\u0142a to jedna z najbardziej popularnych w Europie gier towarzyskich. By\u0107 mo\u017ce dlatego, \u017ce jest uwa\u017cana za pierwsz\u0105 gr\u0119 \u201efabularn\u0105\u201d, w kt\u00f3rej fabu\u0142\u0105 jest ludzkie \u017cycie. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c w\u0142a\u015bnie\u00a0 \u201e\u017bycie ludzkie\u201d nazywa\u0142a si\u0119 gra wydana w 1790 roku w Berlinie na jedwabiu. Ka\u017cde pole jej planszy przedstawia\u0142o pewien epizod z \u017cycia cz\u0142owieka i mia\u0142o opis w czterech j\u0119zykach: francuskim, angielskim, niemieckim i polskim (!).<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Pocz\u0105tkowo wszystkie wydania gry mia\u0142y taki sam uk\u0142ad planszy. Oczywi\u015bcie grafika by\u0142a r\u00f3\u017cna, ale zawsze by\u0142a to plansza ze spiralnym torem gry, zawsze g\u0105ski by\u0142y na tych samych polach, czy to by\u0142a wydana w Anglii \u201eRoyal Game of Goose\u201d czy w Polsce \u201eGra ucieszna w\u0142oska, g\u0105sk\u0105 nazwana\u201d. Jedynie w Niemczech zamiast g\u0119si na planszy by\u0142y ma\u0142py, ale wszystko inne by\u0142o bez zmiany. Dopiero w XIX wieku pojawi\u0142y si\u0119 warianty, r\u00f3\u017cni\u0105ce si\u0119 liczb\u0105 i uk\u0142adem p\u00f3l. Niekt\u00f3re z nich mia\u0142y zreszt\u0105 bardzo rozbudowane nazwy, czego najlepszym przyk\u0142adem jest\u00a0 \u201eWielka gra z jeografii Kr\u00f3lestwa Polskiego, czyli najdoskonalszy obraz tego kraju pod wzgl\u0119dem statystycznym, historycznym i opisowym, z dodan\u0105 tablic\u0105 gry, przedstawiaj\u0105c\u0105 64 widoki przyrody, widoki miast, gmachy, ko\u015bcio\u0142y, zwaliska zamk\u00f3w oraz ubiory typowe mieszka\u0144c\u00f3w rozmaitych prowincji z szczeg\u00f3\u0142owym opisem obyczaj\u00f3w i zwyczaj\u00f3w\u201d wydana w 1858 przez Wojciecha Szymanowskiego.<\/p>\n

Lech Pijanowski w ksi\u0105\u017cce \u201ePodr\u00f3\u017ce w krainie gier\u201d ocenia, \u017ce r\u00f3\u017cnych wersji G\u0119si ukaza\u0142o si\u0119 do tej pory kilka tysi\u0119cy<\/strong>. Podobne liczby podaje wspomniana wcze\u015bniej w\u0142oska strona, po\u015bwi\u0119cona tej grze. Zapewne wi\u0119kszo\u015b\u0107 gier dla dzieci, kt\u00f3re zosta\u0142y wydane w Polsce w XIX i chyba r\u00f3wnie\u017c w XX wieku, opiera\u0142y si\u0119 na mechanice G\u0119si<\/strong>. Oczywi\u015bcie r\u00f3\u017cna mog\u0142a by\u0107 grafika, r\u00f3\u017cny uk\u0142ad \u201eprzyg\u00f3d\u201d czyli p\u00f3l, zwi\u0105zanych ze specjaln\u0105 akcj\u0105 \u2013 pozytywnych, daj\u0105cych np. prawo do dodatkowego rzutu kostk\u0105, czy te\u017c negatywnych, powoduj\u0105cych strat\u0119 kolejki czy konieczno\u015b\u0107 cofni\u0119cia si\u0119 o kilka p\u00f3l lub nawet na pole startowe. Na og\u00f3\u0142 by\u0142y to gry czysto rozrywkowe, ale trafia\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c edukacyjne, takie jak wspomniana gra geograficzna. Najbardziej znan\u0105 z nich by\u0142 chyba Assarmot<\/p>\n

https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Assarmot<\/a><\/p>\n

https:\/\/twojahistoria.pl\/2020\/11\/21\/assarmot-pierwsza-polska-fabularna-gra-planszowa\/<\/a><\/p>\n

opracowany przez Klementyn\u0119 z Ta\u0144skich Hoffmanow\u0105 i wydany po raz pierwszy w roku 1829. Ka\u017cde pole na planszy ilustrowane by\u0142o postaci\u0105 lub zdarzeniem z historii Polski, a instrukcja podawa\u0142a kilkuzdaniow\u0105 informacj\u0119 o tym, z czym wi\u0105za\u0142a si\u0119 ilustracja. Gra by\u0142a wydawana przez 30 lat, a w roku 1904 zosta\u0142a wznowiona pod tytu\u0142em Piast.<\/p>\n

https:\/\/polona.pl\/item\/piast-zabawa-historyczna,OTQ1MDQ5OTY\/4\/#info:metadata<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Proste regu\u0142y i proste rekwizyty (opr\u00f3cz planszy do gry potrzebna jest tylko kostka i klika pionk\u00f3w lub drobnych przedmiot\u00f3w, mog\u0105cych pe\u0142ni\u0107 rol\u0119 pionk\u00f3w) spowodowa\u0142y, \u017ce r\u00f3\u017cne wersje G\u0119si pojawia\u0142y si\u0119 jako wk\u0142adki do gazet<\/strong>, z fabu\u0142a nawi\u0105zuj\u0105c\u0105 do jakiego\u015b wydarzenia albo jako gad\u017cety reklamowe<\/strong>. Blisko sto lat temu Centralne Laboratorium Chemiczne reklamowa\u0142o swoje wyroby za pomoc\u0105 \u201eGry kr\u00f3la Stasia\u201d. Wprawdzie kr\u00f3l z gr\u0105 nic wsp\u00f3lnego nie mia\u0142, ale firma produkowa\u0142a wod\u0119 kolo\u0144sk\u0105 \u201ewed\u0142ug jego receptury z roku 1790\u201d i st\u0105d w tytule imi\u0119 monarchy.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Wej\u015bcie na czerwone pola powodowa\u0142o wykonanie akcji specjalnej, kt\u00f3rej opis wygl\u0105da\u0142 np. tak:<\/p>\n

6. S\u0141O\u0143 To m\u0105dre zwierz\u0119 zas\u0142uguje na wyr\u00f3\u017cnienie. A dlaczego? Poniewa\u017c ma tak zdrowe z\u0119by (k\u0142y), jak gdyby stale u\u017cywa\u0142o do ich piel\u0119gnowania s\u0142ynnej od 40 lat pasty, proszku lub myde\u0142ka \u201eTYMENTOL\u201d. Kto zatem trafi na s\u0142onia ma prawo do dalszego jednego rzutu.<\/em><\/p>\n

Centralne Laboratorium Chemiczne to nie jedyna firma z tej bran\u017cy, reklamuj\u0105ca si\u0119 gr\u0105 planszow\u0105. \u201ePouczaj\u0105c\u0105 gr\u0119 Ko\u0142\u0142ontaya\u201d, z licz\u0105c\u0105 150 p\u00f3l plansz\u0105, wyda\u0142a specjalizuj\u0105ca si\u0119 w produkcji myd\u0142a firma Ko\u0142\u0142ontay. Mo\u017cna wi\u0119c powiedzie\u0107, \u017ce jeszcze zanim nasta\u0142a era \u201emydlanych oper\u201d, by\u0142y ju\u017c w Polsce \u201emydlane gry\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zapewne niewielu graczy wie, \u017ce w tym roku przypada okr\u0105g\u0142a rocznica \u2013 300 lat od wydania pierwszej gry po polsku. Oczywi\u015bcie du\u017co wcze\u015bniej w Polsce znane by\u0142y szachy, warcaby, tryktrak, m\u0142ynek czy forteca ale to s\u0105 wszystko gry niezale\u017cne j\u0119zykowo, nie wymagaj\u0105ce \u017cadnych tekst\u00f3w na planszy. A \u201eGra w\u0142oska ucieszna, g\u0105sk\u0105 nazwana\u201d, wydana w Krakowie w roku 1721 przez Oficyn\u0119 Franciszka Cezarego, by\u0142a pierwsz\u0105 gr\u0105 \u201elokalizowan\u0105\u201d tzn. mia\u0142a na \u015brodku planszy instrukcj\u0119 w j\u0119zyku polskim i polskie nazwy wa\u017cnych dla rozgrywki p\u00f3l, takich jak studnia, wi\u0119zienie czy gospoda.<\/p>\n","protected":false},"author":101,"featured_media":807958,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"cybocfi_hide_featured_image":"","footnotes":""},"categories":[2,3,440],"tags":[437,386,438,439],"post_folder":[],"class_list":["post-807783","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cykle","category-felietony","category-historia-gier-w-polsce","tag-437","tag-felieton","tag-gra-w-ges","tag-historia-gier-planszowych"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/807783","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/users\/101"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=807783"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/807783\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media\/807958"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=807783"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=807783"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=807783"},{"taxonomy":"post_folder","embeddable":true,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/post_folder?post=807783"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}