![\"Pude\u0142ko](\"https:\/\/www.gamesfanatic.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/wislaodra.png\")
<\/a>Pude\u0142ko i plansza gry \u201eWis\u0142\u0105 i Odr\u0105 do Ba\u0142tyku”. www.staregraty.pl<\/a><\/p><\/div>\n Dla produkcji i dystrybucji gier planszowych w ca\u0142ym okresie PRLu istotne znaczenie mia\u0142y ustawy o nacjonalizacji przemys\u0142u i handlu. W ramach socjalistycznego podzia\u0142u pracy bran\u017ca zabawkowa, do kt\u00f3rej zalicza\u0142y si\u0119 gry, przydzielona zosta\u0142a sp\u00f3\u0142dzielniom inwalid\u00f3w i sp\u00f3\u0142dzielniom rzemie\u015blniczym. Natomiast handlem detalicznym zarz\u0105dza\u0142y Wojew\u00f3dzkie Przedsi\u0119biorstwa Handlu Wewn\u0119trznego (w skr\u00f3cie WPHW, tylko w Warszawie by\u0142o SPHW, gdzie litera S oznacza\u0142a \u201eSto\u0142eczne\u201d). Je\u017celi wi\u0119c gr\u0119 produkowa\u0142a prywatna firma rzemie\u015blnicza, to nie mog\u0142a jej samodzielnie sprzedawa\u0107. W jej imieniu robi\u0142a to sp\u00f3\u0142dzielnia, do kt\u00f3rej rzemie\u015blnik musia\u0142 nale\u017ce\u0107 i zazwyczaj na pude\u0142ku gry by\u0142a tylko nazwa sp\u00f3\u0142dzielni, a nie konkretnego producenta. Z drugiej strony kierownik sklepu mia\u0142 niewielki wp\u0142yw na to, co b\u0119dzie mia\u0142 na p\u00f3\u0142kach, bo od sp\u00f3\u0142dzielni gry kupowa\u0142o odpowiednie WPHW i rozdziela\u0142o mi\u0119dzy podleg\u0142e sklepy. Pewn\u0105 samodzielno\u015b\u0107 uzyska\u0142a tylko Centralna Sk\u0142adnica Harcerska, kt\u00f3ra by\u0142a g\u0142\u00f3wnym miejscem zakup\u00f3w dla modelarzy, m.in. mi\u0142o\u015bnik\u00f3w enerdowskich kolejek elektrycznych, ale tak\u017ce mia\u0142a do\u015b\u0107 szeroki asortyment gier. Taki system dystrybucji utrzymywa\u0142 si\u0119 do lat 80-tych XX wieku.<\/p>\n Na ciekawe znalezisko natrafi\u0142a Anna Wi\u015bniewska-Grabarczyk, przegl\u0105daj\u0105c wewn\u0119trzne biuletyny G\u0142\u00f3wnego Urz\u0119du Prasy Publikacji i Widowisk. Przedmiotem analizy w biuletynie opublikowanym w marcu 1954 roku by\u0142a gra planszowa Przygody w d\u017cungli<\/em> (w biuletynie \u2013 Przygoda w d\u017cungli<\/em>), kt\u00f3ra mia\u0142a wedle oceniaj\u0105cych odwzorowywa\u0107 idylliczn\u0105 wersj\u0119 starego imperialistycznego porz\u0105dku \u015bwiata. Jednostronicowy materia\u0142 uzupe\u0142niono zdj\u0119ciem planszy, kt\u00f3ra przedstawia\u0142a bia\u0142ego m\u0119\u017cczyzn\u0119, ubranego w tradycyjny str\u00f3j kolonizatora. Przygl\u0105da\u0142 si\u0119 on zabawie \u2013 mo\u017ce ta\u0144cowi rytualnemu \u2013 czarnosk\u00f3rych mieszka\u0144c\u00f3w stereotypowo przedstawionej afryka\u0144skiej wioski.<\/p>\n Zdj\u0119cie planszy do gry Przygody w d\u017cungli<\/em> zamieszczone w biuletynie z marca 1954 roku<\/p><\/div>\n Ten w\u0142a\u015bnie element graficzny wzbudzi\u0142 kontrowersje, gdy\u017c wedle redakcji Biuletynu koncepcja rysunku przedstawia\u0142a idylliczn\u0105 wersj\u0119 wsp\u00f3\u0142\u017cycia kolonizator\u00f3w i kolonizowanych oraz idealizowa\u0142a bia\u0142ych imperialistycznych kolonizator\u00f3w, pokazuj\u0105c zarazem \u201edziko\u015b\u0107\u201d i \u201eni\u017cszo\u015b\u0107\u201d ludzi o ciemnej sk\u00f3rze. Jak si\u0119 jednak okaza\u0142o, gra zosta\u0142a pozytywnie oceniona przez cenzor\u00f3w druk\u00f3w ulotnych w GUKP, kt\u00f3rzy nie spostrzegli b\u0142\u0119dnego uj\u0119cia i szkodliwej wymowy tego rysunku. Przeoczenie to wykryto na dalszych etapach prac cenzorskich, a konsekwencje takiego braku czujno\u015bci funkcjonariuszy narazi\u0142y Sp\u00f3\u0142dzielni\u0119 Przemys\u0142u Zabawkarskiego, kt\u00f3ra zg\u0142osi\u0142a ten projekt gry do druku, na straty materialne.<\/p>\n Grafika musia\u0142a zosta\u0107 zmieniona i gra ukaza\u0142a si\u0119 z nieco inn\u0105 plansz\u0105, na kt\u00f3rej zamiast bia\u0142ego suprematysty pokazana zosta\u0142a bia\u0142a dziewczyna z charakterystyczn\u0105 chust\u0105 radzieckiej pionierki, wys\u0142ana zapewne do Afryki w celu u\u015bwiadomienia klasowego i rasowego rdzennej ludno\u015bci.<\/p>\n Plansza do gry Przygody w d\u017cungli<\/em>. Materia\u0142 ze zbior\u00f3w prywatnych Marka Rutkowskiego<\/p><\/div>\n <\/p>\n Proste gry planszowe, nie wymagaj\u0105ce rekwizyt\u00f3w innych ni\u017c zwyk\u0142e pionki i kostki, by\u0142y od czasu do czasu publikowane na \u201erozk\u0142ad\u00f3wkach\u201d czasopism dla dzieci, takich jak \u015awierszczyk. Tu z kolei czujne oko cenzora zapobieg\u0142o zagro\u017ceniu dla bezpiecze\u0144stwa kraju poprzez ujawnienie informacji o charakterze strategicznym. Ot\u00f3\u017c w grze, polegaj\u0105cej na podr\u00f3\u017cy po Polsce, przedstawiono sie\u0107 dr\u00f3g asfaltowych \u0142\u0105cznie z jedn\u0105 niedawno wybudowan\u0105, kt\u00f3rej istnienie mia\u0142o by\u0107 zachowane w tajemnicy. Ca\u0142y nak\u0142ad \u015awierszczyka poszed\u0142 wi\u0119c na przemia\u0142.<\/p>\n A w co grali doro\u015bli? Jak pisa\u0142em w poprzednim odcinku, Polska by\u0142a w okresie mi\u0119dzywojennym szachow\u0105 pot\u0119g\u0105. W czasach PRLu szachy by\u0142y wzorem radzieckim szeroko propagowane, zorganizowane zosta\u0142y nawet specjalne rozgrywki dla mieszka\u0144c\u00f3w wsi o Z\u0142ot\u0105 Wie\u017c\u0119, ale przedwojennego poziomu sportowego osi\u0105gn\u0105\u0107 si\u0119 nie uda\u0142o. By\u0107 mo\u017ce dlatego, \u017ce zabrak\u0142o szachist\u00f3w z tamtych czas\u00f3w. Z pi\u0105tki zawodnik\u00f3w, reprezentuj\u0105cych Polsk\u0119 na Olimpiadzie Szachowej w Buenos Aires, rozgrywanej na prze\u0142omie sierpnia i wrze\u015bnia 1939 roku, do kraju powr\u00f3ci\u0142 tylko jeden. Mieczys\u0142aw Najdorf przyj\u0105\u0142 obywatelstwo Argentyny i pod imieniem Miguel, graj\u0105c na pierwszej szachownicy, doprowadzi\u0142 reprezentacj\u0119 swojej nowej ojczyzny do trzech srebrnych medali olimpijskich. Paulin Frydman r\u00f3wnie\u017c zosta\u0142 Argenty\u0144czykiem, ale z powod\u00f3w zdrowotnych musia\u0142 wycofa\u0107 si\u0119 z gry turniejowej, Ksawery Tartakower przyj\u0105\u0142 obywatelstwo francuskie i zosta\u0142 w 1953 roku mistrzem Francji, a Franciszek Sulik zdoby\u0142 siedmiokrotnie mistrzostwo Po\u0142udniowej Australii.<\/p>\n Inaczej potoczy\u0142a si\u0119 sprawa bryd\u017ca. W pierwszych latach po wojnie zosta\u0142 uznany za gr\u0119 bur\u017cuazyjn\u0105 i w dodatku hazardow\u0105, wi\u0119c praktycznie musia\u0142 zej\u015b\u0107 do podziemia. \u017badne turnieje nie mog\u0142y by\u0107 organizowane. Prze\u0142omem by\u0142o opublikowanie w pa\u017adzierniku 1954 roku w Tygodniku Kulturalnym artyku\u0142u pod nieortograficznym tytu\u0142em \u201eLepszy brycz ni\u017c nicz\u201d, napisanego przez wp\u0142ywowego pisarza i dzia\u0142acza PZPR Jerzego Putramenta. Od tej chwili w\u0142adze zacz\u0119\u0142y zezwala\u0107 na organizowanie spotka\u0144 bryd\u017cowych w domach kultury i \u015bwietlicach, powstawa\u0142y sekcje bryd\u017cowe, a w pa\u017adzierniku 1956 roku zosta\u0142 za\u0142o\u017cony Polski Zwi\u0105zek Bryd\u017ca Sportowego. I ju\u017c w roku 1963 trzecim miejscem na Mistrzostwach Europy zosta\u0142a zapocz\u0105tkowana d\u0142uga lista sukces\u00f3w polskich bryd\u017cyst\u00f3w.<\/p>\n Wchodzimy w lata sze\u015b\u0107dziesi\u0105te XX wieku. Obiektywnie na sytuacj\u0119 gier planszowych w Polsce wp\u0142ywu to specjalnego nie mia\u0142o. Ale subiektywnie tak. Wszystko, co napisa\u0142em dot\u0105d w tym cyklu oparte by\u0142o na wiedzy, pochodz\u0105cej ze \u017ar\u00f3de\u0142 pisanych. Od tego miejsca dominowa\u0107 b\u0119dzie to, co sam pami\u0119tam.<\/p>\n Pude\u0142ko gry \u201eZawody motocyklowe na \u017cu\u017clu\u201d<\/p><\/div>\n Asortyment gier by\u0142 wtedy w Polsce bardzo ubogi i ogranicza\u0142 si\u0119 do klasyki: szachy, warcaby, chi\u0144czyk, halma, m\u0142ynek, grzybobranie. Poza tym by\u0142y tylko gry, polegaj\u0105ce wy\u0142\u0105cznie na przesuwaniu pionk\u00f3w o liczb\u0119 wyrzuconych oczek, oparte na \u015bredniowiecznej G\u0119si albo W\u0119\u017cach i drabinach oraz gry zr\u0119czno\u015bciowe, takie jak bierki, pche\u0142ki czy skacz\u0105ce czapeczki. Kilka zda\u0144 warto po\u015bwi\u0119ci\u0107 jednak trzem grom z tego okresu. Pierwsza z nich to Wy\u015bcigi motocyklowe na \u017cu\u017clu. Wprawdzie mechanika tej gry r\u00f3wnie\u017c ogranicza\u0142a si\u0119 do rzut\u00f3w kostk\u0105, ale niezaprzeczalnym walorem by\u0142o 16 plastikowych figurek motocyklist\u00f3w.<\/p>\n Plansza gry \u201eWy\u015bcig kolarski\u201d<\/p><\/div>\n Druga to Wy\u015bcig kolarski, gra “zalecana do u\u017cytku w \u015bwietlicach szkolnych pismem Ministerstwa O\u015bwiaty z dnia 23 VI 1964” (taki napis figuruje na pude\u0142ku). Plansz\u0119 tej gry stanowi\u0142a mapa Polski, NRD i Czechos\u0142owacji z zaznaczonymi miastami, po\u0142\u0105czonymi tras\u0105. Przy ka\u017cdym mie\u015bcie umieszczone by\u0142y symbole, okre\u015blaj\u0105ce ga\u0142\u0119zie gospodarki, charakterystyczne dla tego miasta. Nie oznacza to, \u017ce Wy\u015bcig mia\u0142 co\u015b wsp\u00f3lnego z ekonomi\u0105. Jedynym uzasadnieniem tych oznacze\u0144 by\u0142 punkt zasad gry, m\u00f3wi\u0105cy o tym, \u017ce gracz, kt\u00f3rego kolarz przekracza granic\u0119 i wje\u017cd\u017ca do innego kraju, musi odczyta\u0107 nazwy trzech miast z tego kraju i poda\u0107, jakie ga\u0142\u0119zie gospodarki s\u0105 z danymi miastami zwi\u0105zane. Nie wiem, czy kt\u00f3ry\u015b z graczy zapami\u0119ta\u0142 dzi\u0119ki temu, \u017ce na przyk\u0142ad w Pil\u017anie produkowane by\u0142y napoje (przy tym mie\u015bcie by\u0142 symbol butelki), bo oczywi\u015bcie tego przepisu nikt podczas gry nie stosowa\u0142. Ale bez tych oznacze\u0144 gra nie zyska\u0142aby zapewne rekomendacji ministerstwa. Nie by\u0142a to zreszt\u0105 jedyna gra na temat Wy\u015bcigu Pokoju, bo impreza ta mia\u0142a w owych czasach ogromn\u0105 popularno\u015b\u0107.<\/p>\n<\/a><\/a><\/a><\/a>