{"id":808658,"date":"2022-02-18T08:00:00","date_gmt":"2022-02-18T07:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.gamesfanatic.pl\/?p=808658"},"modified":"2022-02-18T08:39:51","modified_gmt":"2022-02-18T07:39:51","slug":"historia-gier-w-polsce-czesc-6-lata-1970-79","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/2022\/02\/18\/historia-gier-w-polsce-czesc-6-lata-1970-79\/","title":{"rendered":"Historia gier w Polsce \u2013 cz\u0119\u015b\u0107 6. Lata 1970-79"},"content":{"rendered":"

Poprzedni odcinek<\/a> historii gier w Polsce zako\u0144czy\u0142em informacj\u0105 o ksi\u0105\u017cce. Od prezentacji kilku ksi\u0105\u017cek chcia\u0142bym z kolei zacz\u0105\u0107 ten tekst. G\u0142\u00f3wnie dlatego, \u017ce w\u0142a\u015bnie ksi\u0105\u017cki i teksty w prasie w du\u017cym stopniu ukszta\u0142towa\u0142y \u201e\u017cycie plansz\u00f3wkowe\u201d w Polsce w latach 70-tych XX wieku.<\/p>\n

<\/p>\n

\"50<\/a>W 1972 roku w nak\u0142adzie 20 tysi\u0119cy egzemplarzy ukaza\u0142a si\u0119 ksi\u0105\u017cka Zdzis\u0142awa Nowaka \u201eMu Torere, Do-Guti i inne. 50 gier na kolorowych planszach\u201d. Podtytu\u0142 trafnie charakteryzuje zawarto\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cki \u2013 gier by\u0142o 50, a plansze du\u017ce i kolorowe. Pewn\u0105 wad\u0105 by\u0142 jednak wyb\u00f3r gier. Wiele z nich mo\u017cna uzna\u0107 za ciekawostki etnograficzno-historyczne ale cho\u0107by wymienione w tytule Mu-Torere i Do-Guti to dla wsp\u00f3\u0142czesnego gracza pozycje najwy\u017cej na jedn\u0105 parti\u0119.<\/p>\n

\"\"<\/a>R\u00f3wnie\u017c w 1972 roku ukaza\u0142 si\u0119 \u201ePrzewodnik gier\u201d Lecha Pijanowskiego. Nie wiem, jaki by\u0142 nak\u0142ad ale z pewno\u015bci\u0105 za ma\u0142y, bo ju\u017c w roku nast\u0119pnym pojawi\u0142o si\u0119 drugie wydanie, w nak\u0142adzie 50 tysi\u0119cy egzemplarzy. W ksi\u0105\u017cce opisane zosta\u0142o kilkaset gier planszowych, karcianych i innych (do \u201einnych\u201d zaliczone zosta\u0142y r\u00f3\u017cne warianty gry w domino oraz gry papier-o\u0142\u00f3wek), a tak\u017ce pasjanse i gry dla samotnych (np. tangram). O ile w ksi\u0105\u017cce Nowaka wyst\u0119powa\u0142y wy\u0142\u0105cznie \u201egry umys\u0142owe\u201d czyli abstrakcyjne gry logiczne, to Pijanowski opisa\u0142 te\u017c sporo gier strategiczno-losowych. Pomin\u0105\u0142 jednak gry czysto losowe, zar\u00f3wno hazardowe, jak i dziecinne (np. Grzybobranie czy W\u0119\u017ce i drabiny).<\/p>\n

\"\"<\/a>Grom losowym po\u015bwi\u0119cona jest za to ksi\u0105\u017cka \u201eFortuna ko\u0142em si\u0119 toczy\u201d. Jest to dzie\u0142o monumentalne \u2013 wydrukowane zosta\u0142o na grubym kredowym papierze, na prawie ka\u017cdej z 400 stron jest jaka\u015b ilustracja (zazwyczaj reprodukcja dzie\u0142a sztuki), a ca\u0142o\u015b\u0107 wa\u017cy prawie 2 kilogramy. Ksi\u0105\u017cka sk\u0142ada si\u0119 z sze\u015bciu rozdzia\u0142\u00f3w \u2013 pierwszy og\u00f3lnie m\u00f3wi o grach, a nast\u0119pne po\u015bwi\u0119cone s\u0105 grom w ko\u015bci, loteriom, zak\u0142adom sportowym, ruletce i grom w karty. Cho\u0107 mo\u017ce bardziej w\u0142a\u015bciwe by\u0142oby stwierdzenie, \u017ce jest to ksi\u0105\u017cka nie tyle na temat gier, co na temat graczy, a 90% tekstu to cytaty z r\u00f3\u017cnych dzie\u0142 literackich oraz z prasy wsp\u00f3\u0142czesnej.<\/p>\n

Teksty na temat gier ukazywa\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w prasie. W Problemach sta\u0142\u0105 rubryk\u0119 mia\u0142 Lech Pijanowski, a po jego \u015bmierci w roku 1974 kontynuowa\u0142 j\u0105 Marek Penszko. Od czasu do czasu do\u015b\u0107 szczeg\u00f3\u0142owe opisy gier (na tyle dok\u0142adne, \u017ce mo\u017cna by\u0142o na ich podstawie tworzy\u0107 samor\u00f3bki) przedstawia\u0142 w Kulisach (dodatku do Expresu Wieczornego) Wojciech Pijanowski. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c by\u0142y to cz\u0119sto gry o do\u015b\u0107 z\u0142o\u017conych rekwizytach, takie jak np. Cluedo czy Formu\u0142a 1.<\/p>\n

\"Dyrektorzy\"<\/a>

Dyrektorzy<\/p><\/div>\n

Jeszcze dalej poszed\u0142 Przegl\u0105d Techniczny \u2013 Innowacje, publikuj\u0105c w podw\u00f3jnym numerze \u015bwi\u0105tecznym w roku 1977 gr\u0119 Dyrektorzy. By\u0142a to po prostu przer\u00f3bka Monopoly, udaj\u0105ca gr\u0119 dla mened\u017cer\u00f3w. Mechanika gry by\u0142a prawie identyczna jak w oryginale, zmieniona zosta\u0142a natomiast fabu\u0142a. Zamiast dzielnic by\u0142y wi\u0119c oznaczone literami rynki, zamiast tytu\u0142\u00f3w w\u0142asno\u015bci \u201ezastrze\u017cenia patentowe dla danego rynku”, zamiast dom\u00f3w i hoteli – magazyny i fabryki. Najbardziej \u201edotkliwa” by\u0142a jednak zmiana tre\u015bci kart losowych. Wszelkie niepowa\u017cne teksty typu \u201eWygra\u0142e\u015b konkurs krzy\u017c\u00f3wkowy” czy \u201eMandat za przekroczenie pr\u0119dko\u015bci” zosta\u0142y zast\u0105pione urz\u0119dowymi komunikatami \u201eWygra\u0142e\u015b spraw\u0119 w arbitra\u017cu” b\u0105d\u017a \u201ePrzegra\u0142e\u015b spraw\u0119 w arbitra\u017cu”. Dla nielicznych os\u00f3b, znaj\u0105cych orygina\u0142, by\u0142a to profanacja, ale dla wi\u0119kszo\u015bci gra mog\u0142a by\u0107 objawieniem.<\/p>\n

\"Sukces\"<\/a>

Sukces<\/p><\/div>\n

W 1979 roku Przegl\u0105d Techniczny w numerze \u015bwi\u0105tecznym zaproponowa\u0142 swoim czytelnikom gr\u0119 Sukces<\/em>. By\u0142a to moim zdaniem niezbyt udana pr\u00f3ba stworzenia gry kooperacyjnej o tematyce gospodarczej. Wsp\u00f3\u0142autorem gry by\u0142 wielki entuzjasta ma\u0142o jeszcze wtedy popularnych gier kooperacyjnych, Rolis\u0142aw Jan Kolbusz, autor pierwszej chyba w Polsce pracy doktorskiej o tematyce zwi\u0105zanej z plansz\u00f3wkami: \u201eGry planszowe w kszta\u0142ceniu kadr i pracy ideowo-wychowawczej\u201d.<\/p>\n

Istotnym wydarzeniem na polskim rynku plansz\u00f3wkowym by\u0142o wydanie przez Krajow\u0105 Agencj\u0119 Wydawnicz\u0105 gry Master Mind na licencji firmy Invicta. Co warte podkre\u015blenia, gra pojawi\u0142a si\u0119 na polskim rynku w chwili, gdy w Wielkiej Brytanii prze\u017cywa\u0142a szczyt popularno\u015bci. W\u0142a\u015bciwie to by\u0142y nawet trzy gry: podstawowy Master Mind, kieszonkowy mini Master Mind i Super Master Mind z 5 otworami i 8 kolorami. Ten ostatni, w wydaniu 8-j\u0119zycznych, opublikowany zosta\u0142 w nak\u0142adzie 100 tysi\u0119cy egzemplarzy.<\/p>\n

W latach 70-tych XX wieku nieco \u0142atwiej ni\u017c wcze\u015bniej by\u0142o wyjecha\u0107 za granic\u0119. W\u015br\u00f3d wyje\u017cd\u017caj\u0105cych byli oczywi\u015bcie te\u017c pasjonaci gier planszowych, kt\u00f3rzy wykorzystywali pobyt na zachodzie do zakupu gier na polskim rynku nieobecnych. Inna sprawa, \u017ce asortyment np. angielskich sklep\u00f3w, cho\u0107 bez por\u00f3wnania lepszy ni\u017c polskich, nie by\u0142 (z dzisiejszego punktu widzenia) rewelacyjny. Popatrzmy chocia\u017cby na list\u0119 najlepszych 20 gier w Anglii w roku 1975:<\/p>\n

\"Master<\/a>\"Super<\/a><\/p>\n

    \n
  1. Scrabble<\/li>\n
  2. Master Mind<\/li>\n
  3. Diplomacy<\/li>\n
  4. Monopoly<\/li>\n
  5. Hare and Tortoise<\/li>\n
  6. Cluedo<\/li>\n
  7. Formula 1<\/li>\n
  8. Risk<\/li>\n
  9. Thoughtwave<\/li>\n
  10. \u00a04000 AD<\/li>\n
  11. Escape from Colditz<\/li>\n
  12. Election X<\/li>\n
  13. The Sigma File<\/li>\n
  14. The Business Game<\/li>\n
  15. Seastrike<\/li>\n
  16. Sleuth<\/li>\n
  17. Speculate<\/li>\n
  18. Acquire<\/li>\n
  19. Flutter<\/li>\n
  20. Campaign<\/li>\n<\/ol>\n

    Wi\u0119kszo\u015b\u0107 czo\u0142\u00f3wki to gry \u201esupermarketowe\u201d, a w drugiej dziesi\u0105tce dominuj\u0105 gry ca\u0142kiem ju\u017c zapomniane. Na rynku zachodnioniemieckim by\u0142o wtedy jeszcze gorzej. Jeszcze nie nadesz\u0142a era nagrody Spiel des Jahres i targ\u00f3w w Essen, wi\u0119c asortyment by\u0142 znacznie ubo\u017cszy ni\u017c w Anglii tym bardziej, \u017ce w RFN nie by\u0142o w sprzeda\u017cy gier wojennych.<\/p>\n

    Do Polski przywo\u017cono zatem przede wszystkim takie gry, jak Monopoly czy Ryzyko. Oczywi\u015bcie jak kto\u015b tak\u0105 gr\u0119 przywi\u00f3z\u0142, to potrzebowa\u0142 wsp\u00f3\u0142graczy. Odbywa\u0142y si\u0119 mniej lub bardziej regularne spotkania nie tylko w mieszkaniach ale tak\u017ce w klubach studenckich. Oczywi\u015bcie poza przywiezionymi z zagranicy oryginalnymi egzemplarzami pos\u0142ugiwano si\u0119 samor\u00f3bkami, powsta\u0142ymi na podstawie opis\u00f3w w prasie i ksi\u0105\u017ckach albo poprzez skopiowanie egzemplarzy po\u017cyczonych od znajomych.<\/p>\n

    W listopadzie 1975 roku powsta\u0142a w Warszawie pierwsza Groteka. Zacz\u0119\u0142o si\u0119 od spotka\u0144 r\u00f3\u017cnego rodzaju hobbist\u00f3w, organizowanych przez Staromiejski Domu Kultury przy ulicy Ciasnej. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce w\u015br\u00f3d tych hobbist\u00f3w przewa\u017caj\u0105 mi\u0142o\u015bnicy plansz\u00f3wek i wkr\u00f3tce w klubie przy Ciasnej zrobi\u0142o si\u0119 dla nich za ciasno. Groteka przenios\u0142a si\u0119 do lokalu nad kawiarni\u0105 \u201eKaprys\u201d przy Alejach Jerozolimskich 2. Oficjaln\u0105 nazw\u0105 tej instytucji by\u0142o M\u0142odzie\u017cowe Centrum Gier i Rozrywek Zarz\u0105du Warszawskiego ZSMP. W 1976 roku powsta\u0142a druga Groteka w M\u0142odzie\u017cowym Domu Kultury przy ulicy Bro\u017cka.<\/p>\n

    Podstawowym atutem obu warszawskich Grotek by\u0142a kadra instruktor\u00f3w, kt\u00f3rzy je\u017adzili po ca\u0142ej Polsce, propaguj\u0105c gry i prowadz\u0105c szkolenia w domach kultury, klubach osiedlowych, jednostkach wojskowych, a nawet remizach stra\u017cackich. Uatrakcyjniali te\u017c grami obozy harcerskie, zimowiska itp. W wielu miastach powsta\u0142y lokalne Groteki, dzia\u0142aj\u0105ce pod patronatem dziennika Sztandar M\u0142odych.<\/p>\n

    W \u201ePrzewodniku gier\u201d Lech Pijanowski zamie\u015bci\u0142 entuzjastyczny \u201eApel do czytelnik\u00f3w\u201d polecaj\u0105cy gr\u0119 w Go. Apel zainteresowa\u0142 przede wszystkim student\u00f3w i absolwent\u00f3w Wydzia\u0142u Matematyki Uniwersytetu Warszawskiego. Stworzyli oni Warszawski Klub Go, kt\u00f3rego spotkania odbywa\u0142y si\u0119 w siedzibie Groteki. Dzi\u0119ki wsp\u00f3\u0142pracy z Ambasad\u0105 Japonii do klubu trafi\u0142 nie tylko sprz\u0119t i literatura fachowa ale tak\u017ce dwaj znakomici gracze, kt\u00f3rzy nauczyli polskich goist\u00f3w podstaw dalekowschodniego stylu gry. W latach 1976 i 1978 w Warszawie go\u015bcili japo\u0144scy zawodowcy, prowadz\u0105c pokazy gry i symultany.<\/p>\n

    \"\"<\/a><\/p>\n

    W 1977 roku do Polski trafi\u0142y \u2026 Polskie Szachy Heksagonalne. Gr\u0119 opracowa\u0142 w 1953 roku W\u0142adys\u0142aw Gli\u0144ski, by\u0142y \u017co\u0142nierz armii Andersa, mieszkaj\u0105cy od 1946 roku w Anglii. Po wielu latach uda\u0142o mu si\u0119 gr\u0119 na tyle spopularyzowa\u0107, \u017ce w 1976 odby\u0142y si\u0119 pierwsze mistrzostwa Wielkiej Brytanii. Od 1977 roku gra zacz\u0119\u0142a by\u0107 propagowana w Polsce. Wsp\u00f3lna Sprawa wyda\u0142a w nak\u0142adzie 100 tysi\u0119cy egzemplarzy tani\u0105 wersj\u0119 szach\u00f3w heksagonalnych z plastikowymi sze\u015bciok\u0105tami, na kt\u00f3rych nalepione by\u0142y symbole figur, natomiast Sp\u00f3\u0142dzielnia Jedno\u015b\u0107 z Cieszyna wypu\u015bci\u0142a na rynek znacznie dro\u017cszy zestaw z drewnianymi figurami. W styczniu 1978 w Grotece odby\u0142 si\u0119 pierwszy oficjalny pokaz i turniej gry, a we wrze\u015bniu w Londynie pierwszy oficjalny mecz mi\u0119dzy dru\u017cynami Wielkiej Brytanii i Polski, kt\u00f3ry do\u015b\u0107 niespodziewanie reprezentacja Polski wygra\u0142a.<\/p>\n

    <\/div>
    <\/div>\n

    Powy\u017cszy tekst jest rozwini\u0119ciem artyku\u0142u z 1 numeru \u015awiata Gier Planszowych<\/p>\n

    Bibliografia:<\/p>\n

      \n
    • Jerzy Gi\u017cycki, Alfred G\u00f3rny \u201eFortuna ko\u0142em si\u0119 toczy\u201d, Wydawnictwo \u201eSport i turystyka\u201d, Warszawa 1976<\/li>\n
    • Janusz Kraszek \u201e\u015awiat Go\u201d, Centralny O\u015brodek Metodyki Upowszechniania Kultury, Warszawa 1989<\/li>\n
    • Zdzis\u0142aw Nowak \u201eMu Torere, Do-Guti i inne. 50 gier na kolorowych planszach\u201d, Horyzonty, Warszawa 1972<\/li>\n
    • Lech Pijanowski \u201ePrzewodnik gier\u201d, Iskry, Warszawa 1972<\/li>\n
    • Przegl\u0105d Techniczny Innowacje 50-51 \u201877<\/li>\n
    • Przegl\u0105d Techniczny Innowacje 51-52 \u201879<\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

      Poprzedni odcinek historii gier w Polsce zako\u0144czy\u0142em informacj\u0105 o ksi\u0105\u017cce. Od prezentacji kilku ksi\u0105\u017cek chcia\u0142bym z kolei zacz\u0105\u0107 ten tekst. G\u0142\u00f3wnie dlatego, \u017ce w\u0142a\u015bnie ksi\u0105\u017cki i teksty w prasie w du\u017cym stopniu ukszta\u0142towa\u0142y \u201e\u017cycie plansz\u00f3wkowe\u201d w Polsce w latach 70-tych XX wieku.<\/p>\n","protected":false},"author":101,"featured_media":808425,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"cybocfi_hide_featured_image":"","footnotes":""},"categories":[3,440],"tags":[439,479],"post_folder":[],"class_list":["post-808658","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-felietony","category-historia-gier-w-polsce","tag-historia-gier-planszowych","tag-historia-gier-w-polsce"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/808658","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/users\/101"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=808658"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/808658\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media\/808425"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=808658"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=808658"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=808658"},{"taxonomy":"post_folder","embeddable":true,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/post_folder?post=808658"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}