{"id":812738,"date":"2022-07-29T09:00:00","date_gmt":"2022-07-29T07:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.gamesfanatic.pl\/?p=812738"},"modified":"2022-07-29T09:13:07","modified_gmt":"2022-07-29T07:13:07","slug":"elementy-gier-w-heraldyce","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/2022\/07\/29\/elementy-gier-w-heraldyce\/","title":{"rendered":"Elementy gier w heraldyce"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-weight: 400;\">Poszukuj\u0105c informacji do Historii Gier w Polsce natrafi\u0142em na tekst profesora Jacka Wiesio\u0142owskiego \u201e<\/span><b>Ho\u0142ub z Bordeaux herbu Wczele<\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u201d, zamieszczony w Roczniku Polskiego Towarzystwa Heraldycznego. Pocz\u0105tkowo mia\u0142em zamiar umie\u015bci\u0107 fragmenty tego opracowania w pierwszym odcinku cyklu ale obj\u0119to\u015b\u0107 dygresji zrobi\u0142a si\u0119 zbyt du\u017ca i w rezultacie postanowi\u0142em napisa\u0107 osobny artyku\u0142 na temat element\u00f3w gier w heraldyce.<\/span><!--more--><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">W \u015bredniowieczu i czasach nieco p\u00f3\u017aniejszych asortyment gier by\u0142 do\u015b\u0107 ubogi i dlatego w herbach wyst\u0119puj\u0105 tylko kostki do gry i elementy zwi\u0105zane z szachami. Zacznijmy od kostek.\u00a0\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Na stronie wikimedia, w kategorii \u201e<\/span><b>Dice in heraldry<\/b><span style=\"font-weight: 400;\">\u201d, mo\u017cna zobaczy\u0107 herby dw\u00f3ch w\u0142oskich rodzin, z bardzo podobnym uk\u0142adem trzech kostek:\u00a0<\/span><\/p>\n<div class=\"su-image-carousel  su-image-carousel-columns-2 su-image-carousel-has-lightbox su-image-carousel-has-outline su-image-carousel-adaptive su-image-carousel-slides-style-photo su-image-carousel-controls-style-dark su-image-carousel-align-center\" style=\"\" data-flickity-options='{\"groupCells\":true,\"cellSelector\":\".su-image-carousel-item\",\"adaptiveHeight\":true,\"cellAlign\":\"left\",\"prevNextButtons\":false,\"pageDots\":false,\"autoPlay\":3000,\"imagesLoaded\":true,\"contain\":false,\"selectedAttraction\":0.025,\"friction\":0.28}' id=\"su_image_carousel_6a05653ddd304\"><div class=\"su-image-carousel-item\"><div class=\"su-image-carousel-item-content\"><a href=\"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/coa_fam_ita_daddi.jpg\" data-caption=\"Herb rodziny Daddi\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"620\" height=\"798\" src=\"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/coa_fam_ita_daddi-796x1024.jpg\" class=\"\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/coa_fam_ita_daddi-796x1024.jpg 796w, https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/coa_fam_ita_daddi-233x300.jpg 233w, https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/coa_fam_ita_daddi-768x987.jpg 768w, https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/coa_fam_ita_daddi.jpg 840w\" sizes=\"auto, (max-width: 620px) 100vw, 620px\" \/><span>Herb rodziny Daddi<\/span><\/a><\/div><\/div><div class=\"su-image-carousel-item\"><div class=\"su-image-carousel-item-content\"><a href=\"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/coa_fam_ita_quadrio.jpg\" data-caption=\"Herb rodziny Quadrio\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"620\" height=\"798\" src=\"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/coa_fam_ita_quadrio-796x1024.jpg\" class=\"\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/coa_fam_ita_quadrio-796x1024.jpg 796w, https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/coa_fam_ita_quadrio-233x300.jpg 233w, https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/coa_fam_ita_quadrio-768x987.jpg 768w, https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/coa_fam_ita_quadrio.jpg 840w\" sizes=\"auto, (max-width: 620px) 100vw, 620px\" \/><span>Herb rodziny Quadrio<\/span><\/a><\/div><\/div><\/div><script id=\"su_image_carousel_6a05653ddd304_script\">if(window.SUImageCarousel){setTimeout(function() {window.SUImageCarousel.initGallery(document.getElementById(\"su_image_carousel_6a05653ddd304\"))}, 0);}var su_image_carousel_6a05653ddd304_script=document.getElementById(\"su_image_carousel_6a05653ddd304_script\");if(su_image_carousel_6a05653ddd304_script){su_image_carousel_6a05653ddd304_script.parentNode.removeChild(su_image_carousel_6a05653ddd304_script);}<\/script>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 zaskakuj\u0105ce, \u017ce kostki do gry znalaz\u0142y si\u0119 w herbach kilku dostojnik\u00f3w ko\u015bcielnych cho\u0107 przecie\u017c jako narz\u0119dzie hazardu by\u0142y cz\u0119sto przez kaznodziej\u00f3w krytykowane.<\/span><\/p>\n<div class=\"su-image-carousel  su-image-carousel-columns-2 su-image-carousel-has-lightbox su-image-carousel-has-outline su-image-carousel-adaptive su-image-carousel-slides-style-photo su-image-carousel-controls-style-dark su-image-carousel-align-center\" style=\"\" data-flickity-options='{\"groupCells\":true,\"cellSelector\":\".su-image-carousel-item\",\"adaptiveHeight\":true,\"cellAlign\":\"left\",\"prevNextButtons\":false,\"pageDots\":false,\"autoPlay\":3000,\"imagesLoaded\":true,\"contain\":false,\"selectedAttraction\":0.025,\"friction\":0.28}' id=\"su_image_carousel_6a05653dde530\"><div class=\"su-image-carousel-item\"><div class=\"su-image-carousel-item-content\"><a href=\"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/1024px-escudo_de_gaspar_de_quiroga_y_vela.svg_.png\" data-caption=\"Herb Gaspara de Quiroga y Vela, \narcybiskupa Toledo w latach 1577-94\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"620\" height=\"621\" src=\"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/1024px-escudo_de_gaspar_de_quiroga_y_vela.svg_-1022x1024.png\" class=\"\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/1024px-escudo_de_gaspar_de_quiroga_y_vela.svg_-1022x1024.png 1022w, https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/1024px-escudo_de_gaspar_de_quiroga_y_vela.svg_-300x300.png 300w, https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/1024px-escudo_de_gaspar_de_quiroga_y_vela.svg_-150x150.png 150w, https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/1024px-escudo_de_gaspar_de_quiroga_y_vela.svg_-768x770.png 768w, https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/1024px-escudo_de_gaspar_de_quiroga_y_vela.svg_-70x70.png 70w, https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/1024px-escudo_de_gaspar_de_quiroga_y_vela.svg_.png 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 620px) 100vw, 620px\" \/><span>Herb Gaspara de Quiroga y Vela, \narcybiskupa Toledo w latach 1577-94<\/span><\/a><\/div><\/div><div class=\"su-image-carousel-item\"><div class=\"su-image-carousel-item-content\"><a href=\"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/escudo_de_don_vasco_de_quiroga.png\" data-caption=\"Herb Vasco de Quiroga,\npierwszego biskupa Michoacanu w Meksyku\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"620\" height=\"518\" src=\"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/escudo_de_don_vasco_de_quiroga-1024x855.png\" class=\"\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/escudo_de_don_vasco_de_quiroga-1024x855.png 1024w, https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/escudo_de_don_vasco_de_quiroga-300x251.png 300w, https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/escudo_de_don_vasco_de_quiroga-768x641.png 768w, https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/escudo_de_don_vasco_de_quiroga.png 1068w\" sizes=\"auto, (max-width: 620px) 100vw, 620px\" \/><span>Herb Vasco de Quiroga,\npierwszego biskupa Michoacanu w Meksyku<\/span><\/a><\/div><\/div><\/div><script id=\"su_image_carousel_6a05653dde530_script\">if(window.SUImageCarousel){setTimeout(function() {window.SUImageCarousel.initGallery(document.getElementById(\"su_image_carousel_6a05653dde530\"))}, 0);}var su_image_carousel_6a05653dde530_script=document.getElementById(\"su_image_carousel_6a05653dde530_script\");if(su_image_carousel_6a05653dde530_script){su_image_carousel_6a05653dde530_script.parentNode.removeChild(su_image_carousel_6a05653dde530_script);}<\/script>\n<div class=\"su-image-carousel  su-image-carousel-columns-2 su-image-carousel-has-lightbox su-image-carousel-has-outline su-image-carousel-adaptive su-image-carousel-slides-style-photo su-image-carousel-controls-style-dark su-image-carousel-align-center\" style=\"\" data-flickity-options='{\"groupCells\":true,\"cellSelector\":\".su-image-carousel-item\",\"adaptiveHeight\":true,\"cellAlign\":\"left\",\"prevNextButtons\":false,\"pageDots\":false,\"autoPlay\":3000,\"imagesLoaded\":true,\"contain\":false,\"selectedAttraction\":0.025,\"friction\":0.28}' id=\"su_image_carousel_6a05653ddf0aa\"><div class=\"su-image-carousel-item\"><div class=\"su-image-carousel-item-content\"><a href=\"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/bishop_of_hugues_des_hazards_arms.png\" data-caption=\"Herb Hugo des Hazards,\nbiskupa Toul w latach 1506-17\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"620\" height=\"661\" src=\"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/bishop_of_hugues_des_hazards_arms-961x1024.png\" class=\"\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/bishop_of_hugues_des_hazards_arms-961x1024.png 961w, https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/bishop_of_hugues_des_hazards_arms-281x300.png 281w, https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/bishop_of_hugues_des_hazards_arms-768x819.png 768w, https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/bishop_of_hugues_des_hazards_arms.png 1150w\" sizes=\"auto, (max-width: 620px) 100vw, 620px\" \/><span>Herb Hugo des Hazards,\nbiskupa Toul w latach 1506-17<\/span><\/a><\/div><\/div><div class=\"su-image-carousel-item\"><div class=\"su-image-carousel-item-content\"><a href=\"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/coat_of_arms_of_ersilio_tonini.png\" data-caption=\"Herb kardyna\u0142a Ersilio Toniniego,\narcybiskupa Rawenny (ur. 1914, zm. 2013)\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"620\" height=\"658\" src=\"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/coat_of_arms_of_ersilio_tonini-965x1024.png\" class=\"\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/coat_of_arms_of_ersilio_tonini-965x1024.png 965w, https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/coat_of_arms_of_ersilio_tonini-283x300.png 283w, https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/coat_of_arms_of_ersilio_tonini-768x815.png 768w, https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/coat_of_arms_of_ersilio_tonini.png 1148w\" sizes=\"auto, (max-width: 620px) 100vw, 620px\" \/><span>Herb kardyna\u0142a Ersilio Toniniego,\narcybiskupa Rawenny (ur. 1914, zm. 2013)<\/span><\/a><\/div><\/div><\/div><script id=\"su_image_carousel_6a05653ddf0aa_script\">if(window.SUImageCarousel){setTimeout(function() {window.SUImageCarousel.initGallery(document.getElementById(\"su_image_carousel_6a05653ddf0aa\"))}, 0);}var su_image_carousel_6a05653ddf0aa_script=document.getElementById(\"su_image_carousel_6a05653ddf0aa_script\");if(su_image_carousel_6a05653ddf0aa_script){su_image_carousel_6a05653ddf0aa_script.parentNode.removeChild(su_image_carousel_6a05653ddf0aa_script);}<\/script>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Mo\u017ce to dlatego, \u017ce w heraldyce kostka symbolizuje sta\u0142o\u015b\u0107, a tak\u017ce m\u0105dro\u015b\u0107,\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">W herbach u\u017cywanych na terenie Polski nie ma chyba jawnie pokazanych kostek. Ale zdaniem heraldyk\u00f3w ustawienie trzech r\u00f3\u017c w herbie <\/span><b>Doliwa<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> mog\u0142o by\u0107 oparte na uk\u0142adzie oczek na \u015bciance kostki.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Znacznie szerzej w polskiej heraldyce wykorzystane zosta\u0142y szachy. Popatrzmy na pokazany poni\u017cej herb <\/span><b>Pierzcha\u0142a<\/b><span style=\"font-weight: 400;\"> albo <\/span><b>Roch<\/b><span style=\"font-weight: 400;\">.<\/span><\/p>\n<div class=\"su-image-carousel  su-image-carousel-columns-2 su-image-carousel-has-lightbox su-image-carousel-has-outline su-image-carousel-adaptive su-image-carousel-slides-style-photo su-image-carousel-controls-style-dark su-image-carousel-align-center\" style=\"\" data-flickity-options='{\"groupCells\":true,\"cellSelector\":\".su-image-carousel-item\",\"adaptiveHeight\":true,\"cellAlign\":\"left\",\"prevNextButtons\":false,\"pageDots\":false,\"autoPlay\":3000,\"imagesLoaded\":true,\"contain\":false,\"selectedAttraction\":0.025,\"friction\":0.28}' id=\"su_image_carousel_6a05653ddfcff\"><div class=\"su-image-carousel-item\"><div class=\"su-image-carousel-item-content\"><a href=\"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/800px-pol_coa_doliwa.svg_.png\" data-caption=\"Herb Doliwa\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"620\" height=\"895\" src=\"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/800px-pol_coa_doliwa.svg_-709x1024.png\" class=\"\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/800px-pol_coa_doliwa.svg_-709x1024.png 709w, https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/800px-pol_coa_doliwa.svg_-208x300.png 208w, https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/800px-pol_coa_doliwa.svg_-768x1109.png 768w, https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/800px-pol_coa_doliwa.svg_.png 800w\" sizes=\"auto, (max-width: 620px) 100vw, 620px\" \/><span>Herb Doliwa<\/span><\/a><\/div><\/div><div class=\"su-image-carousel-item\"><div class=\"su-image-carousel-item-content\"><a href=\"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/roch.jpg\" data-caption=\"\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"426\" height=\"542\" src=\"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/roch.jpg\" class=\"\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/roch.jpg 426w, https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/roch-236x300.jpg 236w\" sizes=\"auto, (max-width: 426px) 100vw, 426px\" \/><span><\/span><\/a><\/div><\/div><\/div><script id=\"su_image_carousel_6a05653ddfcff_script\">if(window.SUImageCarousel){setTimeout(function() {window.SUImageCarousel.initGallery(document.getElementById(\"su_image_carousel_6a05653ddfcff\"))}, 0);}var su_image_carousel_6a05653ddfcff_script=document.getElementById(\"su_image_carousel_6a05653ddfcff_script\");if(su_image_carousel_6a05653ddfcff_script){su_image_carousel_6a05653ddfcff_script.parentNode.removeChild(su_image_carousel_6a05653ddfcff_script);}<\/script>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Legend\u0119 na temat pochodzenia tego herbu, znalaz\u0142em na stronie:<\/span><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.wladcy.myslenice.net.pl\/Polska\/zalaczniki\/herb%20Pierzchala.htm\"><span style=\"font-weight: 400;\">http:\/\/www.wladcy.myslenice.net.pl\/Polska\/zalaczniki\/herb%20Pierzchala.htm<\/span><\/a><\/p>\n<p><i><span style=\"font-weight: 400;\">Jeden z ksi\u0105\u017c\u0105t, w\u0142adaj\u0105cych Mazowszem, nudz\u0105c si\u0119 w obozie podczas zastoju w dzia\u0142aniach wojennych, grywa\u0142 ze swoim rycerzem Pierzcha\u0142\u0105 w szachy. Po szczeg\u00f3lnie zaci\u0119tej grze skromny wojownik da\u0142 swemu w\u0142adcy mata rochem, czyli szachow\u0105 wie\u017c\u0105. W uznaniu przymiot\u00f3w umys\u0142u Pierzcha\u0142a otrzyma\u0142 od ksi\u0119cia herb z wie\u017c\u0105 oraz rozleg\u0142e dobra.<\/span><\/i><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Wyja\u015bnienia wymaga kwestia, dlaczego wie\u017ca nazywana by\u0142a kiedy\u015b w Polsce <\/span><b>rochem<\/b><span style=\"font-weight: 400;\">. Szachy, wywodz\u0105ce si\u0119 z hinduskiej gry <\/span><b>czaturanga<\/b><span style=\"font-weight: 400;\">, do Europy trafi\u0142y z Persji dwiema drogami &#8211; najpierw bezpo\u015brednio na Ru\u015b, p\u00f3\u017aniej do Europy Zachodniej, a konkretnie Hiszpanii, poprzez okupuj\u0105cych j\u0105 Maur\u00f3w. Pocz\u0105tkowo figurami w grze by\u0142y: kr\u00f3l (w Indiach rad\u017ca, w Persji szach), wezyr, \u0142\u00f3d\u017a, s\u0142o\u0144 i ko\u0144. Zachowa\u0142y si\u0119 te nazwy w terminologii rosyjskiej &#8211; jest tam kr\u00f3l (jednak nie car), \u0424\u0435\u0440\u0437\u044c (fjers), \u041b\u0430\u0434\u044c\u044f\u0301 (\u0142adia), \u0421\u043b\u043e\u043d (s\u0142o\u0144) i ko\u0144. P\u00f3\u017aniej Persowie zast\u0105pili \u0142\u00f3d\u017a rydwanem i gra w tej postaci przej\u0119ta zosta\u0142a przez Arab\u00f3w. Ze wzgl\u0119du na przepisy Koranu, wszystkie rze\u017abione figury, przedstawiaj\u0105ce ludzi i zwierz\u0119ta, musia\u0142y zosta\u0107 zast\u0105pione abstrakcyjnymi kszta\u0142tami, aczkolwiek nazwy pozosta\u0142y. I cho\u0107 rydwan przybra\u0142 kszta\u0142t wie\u017cy, zachowa\u0142a si\u0119 jego perska nazwa czyli <\/span><b>rukh<\/b><span style=\"font-weight: 400;\">. W Anglii s\u0142owo rukh przekszta\u0142cone zosta\u0142o w obowi\u0105zuj\u0105ce do dzi\u015b okre\u015blenie <\/span><b>rook<\/b><span style=\"font-weight: 400;\">, natomiast u nas przyj\u0119ta zosta\u0142a nazwa <\/span><b>roch<\/b><span style=\"font-weight: 400;\">. Wprawdzie p\u00f3\u017aniej roch sta\u0142 si\u0119 wie\u017c\u0105 ale \u015blad po nim przetrwa\u0142 do dzi\u015b w s\u0142owie <\/span><b>roszada<\/b><span style=\"font-weight: 400;\">.<\/span><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.gamesfanatic.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/800px-pol_coa_wczele.svg_.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-812742\" src=\"https:\/\/www.gamesfanatic.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/800px-pol_coa_wczele.svg_.png\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"1173\" srcset=\"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/800px-pol_coa_wczele.svg_.png 800w, https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/800px-pol_coa_wczele.svg_-205x300.png 205w, https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/800px-pol_coa_wczele.svg_-698x1024.png 698w, https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/800px-pol_coa_wczele.svg_-768x1126.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/a><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Jeszcze ciekawsza legenda wi\u0105\u017ce si\u0119 z pokazanym powy\u017cej herbem Wczele. Najbardziej chyba znanym (cho\u0107 fikcyjnym) rycerzem, pos\u0142uguj\u0105cym si\u0119 tym herbem by\u0142 Onufry Zag\u0142oba. Sk\u0105d w herbie wzi\u0119\u0142a si\u0119 szachownica, a w zwie\u0144czeniu Murzynka w koronie z obanda\u017cowan\u0105 g\u0142ow\u0105? Nie wiem, czy im\u0107 Onufry potrafi\u0142by to obja\u015bni\u0107 lepiej ni\u017c to uczyni\u0142 <\/span><b>Bartosz Paprocki<\/b><span style=\"font-weight: 400;\">, w wydanym w 1578 roku dziele \u201e<\/span><i><span style=\"font-weight: 400;\">Gniazdo Cnoty, zk\u0105d herby Rycerstwa Polskiego sw\u00f3j pocz\u0105tek maj\u0105\u201d:<\/span><\/i><\/p>\n<p><i><span style=\"font-weight: 400;\">Ho\u0142\u0105b \u015al\u0119zak, m\u0105\u017c zacny, a wielkiej \u015bmia\u0142o\u015bci,<br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">Obje\u017cd\u017caj\u0105c wszytkiego \u015bwiata szeroko\u015bci,<br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">Chc\u0105c, aby potem s\u0142awa jego wiecznie \u017cy\u0142a,<br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">Prze m\u0119stwo po wszem \u015bwiecie by go roznosi\u0142a,<br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">Gdy by\u0142 w ziemi murzy\u0144skiej, o tym mu zna\u0107 dano,<br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">l\u017ce misterstwo jego w igrze widzie\u0107 chciano.<br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">Tego dziewka kr\u00f3lewska w nim do\u015bwiadczy\u0107 chcia\u0142a,<br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">By tylko w swym pa\u0142acu szachy raz z nim gra\u0142a.<br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">Przyszed\u0142 rycerz na pa\u0142ac, by s\u0142awy przymno\u017cy\u0142,<br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">Ufaj\u0105c szcz\u0119\u015bciu swemu, namniej si\u0119 nie trwo\u017cy\u0142.<br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">Spyta panny przy wszytkich: , A o c\u00f3\u017c gra\u0107 chcemy<br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">A bo co za pociech\u0119 w zysku odniesiemy&#8221;.<br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">Panna rzek\u0142a: ,Za\u017c nie wiesz, jak\u0105 korzy\u015b\u0107 maj\u0105<br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">Ci, co z kr\u00f3lewsk\u0105 c\u00f3rk\u0105 \u015bmiele szachy graj\u0105&#8221;.<br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">On rzek\u0142: \u201eGdy mi powiedz\u0105 jak cudzoziemcowi,<br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">Jam si\u0119 zawsze ui\u015bci\u0107 got\u00f3w d\u0142u\u017cnikowi&#8221;.<br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">Powiedzia\u0142a mu panna: \u201eT\u0105 tablic\u0105 pi\u0119kn\u0105<br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">Ten, co przegra, ma wzi\u0105\u015b\u0107 w \u0142eb a\u017c si\u0119 ko\u015bci zl\u0119kn\u0105&#8221;.<br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">Nie straszna rycerzowi ona sztuka by\u0142a,<br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">Kt\u00f3r\u0105 \u015bmiele kr\u00f3lewna na sza\u0144c posadzi\u0142a.<br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">Patrz\u0105 oni, co przedtem z ni\u0105 szachy grawali,<br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">Srogie i nieuczciwe zyski odnaszali.<br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">Stoj\u0105 dworzanie ko\u0142em, kr\u00f3l po\u015brzodku siedzi,<br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">Patrzy, kogo fortuna \u0142askawie nawiedzi.<br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">Rycerz nic nie rozpacza, ufaj\u0105c szcz\u0119\u015bciu swemu,<br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">W czem si\u0119 zaraz \u0142askawe okaza\u0142o jemu.<br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">Wygra\u0142 a ona panna zawstydzona siad\u0142a,<br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">On jej da\u0142 w \u0142eb tablic\u0105, tak a\u017c si\u0119 przepad\u0142a.<br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">Pochwaliwszy rycerza kr\u00f3l z \u015bmia\u0142o\u015bci jego,<br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">Darowa\u0142 znamienicie, tak jako znacznego.<br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">A za herb osobliwie da\u0142 t\u0119 szachownic\u0119,<br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">Pann\u0119 na he\u0142m, dziewk\u0119 sw\u0105, wieczn\u0105 niewolnic\u0119,<br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">Pola bia\u0142e i z\u0142ote, gdy mu ten herb dano,<br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">M\u0119\u017cowi tak s\u0142awnemu nosi\u0107 rozkazano.<br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">Panna koron\u0119 z\u0142ot\u0105 ma te\u017c mie\u0107 na g\u0142owie,<br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">A bia\u0142\u0105 tawt\u0105 czo\u0142o zawi\u0105za\u0142a sobie.<br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">Krwawe krople po twarzy, po tawcie padaj\u0105,<br \/>\n<\/span><\/i><i><span style=\"font-weight: 400;\">Tak w\u0142a\u015bni potomkowie ten herb nosi\u0107 maj\u0105.<\/span><\/i><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Ta w \u015bwietle dzisiejszych kryteri\u00f3w niepoprawna politycznie historia wydaje si\u0119 wyja\u015bnia\u0107 wszystko \u2013 nie tylko elementy herbu, ale r\u00f3wnie\u017c jego nazw\u0119 \u201eWczele\u201d \u2013 od czo\u0142a, w kt\u00f3re oberwa\u0142a przegrana zawodniczka. Czy Bartosz Paprocki to wszystko zmy\u015bli\u0142? Prawda jest bardziej skomplikowana i niew\u0105tpliwie zabawna. Jak ustali\u0142 profesor Jacek Wiesio\u0142owski, we wcze\u015bniejszych wywodach heraldycznych na temat herbu Wczele, napisanych po \u0142acinie, mo\u017cna znale\u017a\u0107 bardzo podobne historie, r\u00f3\u017cni\u0105ce si\u0119 miejscem zamieszkania ksi\u0119\u017cniczki (Etiopia, Granada, Mauretania). Okaza\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce niemal identycznym herbem pos\u0142ugiwa\u0142a si\u0119 ju\u017c wcze\u015bniej rodzina <\/span><b>von Loeben<\/b><span style=\"font-weight: 400;\">, kt\u00f3ra na teren Wielkopolski przyby\u0142a z <\/span><b>Mi\u015bni<\/b><span style=\"font-weight: 400;\">. A historia z Murzynk\u0105 to przer\u00f3bka powsta\u0142ego na pocz\u0105tku XIII wieku francuskiego eposu o rycerzu <\/span><b>Huonie z Bordeaux<\/b><span style=\"font-weight: 400;\">. Trafi\u0142 on na dw\u00f3r sarace\u0144skiego emira i pytany o swoje umiej\u0119tno\u015bci pochwali\u0142 si\u0119, \u017ce jest znakomitym szachist\u0105. Emir zaproponowa\u0142 wi\u0119c, by zagra\u0142 z jego c\u00f3rk\u0105 na takich warunkach, \u017ce jak przegra \u2013 straci g\u0142ow\u0119, a jak wygra, b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 sp\u0119dzi\u0107 noc z emir\u00f3wn\u0105 i dodatkowo otrzyma 100 sztuk z\u0142ota. Pocz\u0105tkowo Huon przegrywa\u0142 ale jego uroda zrobi\u0142a wra\u017cenie na pannie. Nie chcia\u0142a pozbawi\u0107 go \u017cycia, wi\u0119c zacz\u0119\u0142a podstawia\u0107 figury. Na kilka ruch\u00f3w przed ewidentnym matem rycerski Huon zaproponowa\u0142 od\u0142o\u017cenie partii. Emir, widz\u0105c sytuacj\u0119 na planszy, od razu da\u0142 mu przyrzeczone z\u0142oto ale ku ogromnemu rozczarowaniu pokonanej przeciwniczki rycerz zrezygnowa\u0142 z drugiej cz\u0119\u015bci nagrody. Nie wiadomo, czy przer\u00f3bka tej historii nast\u0105pi\u0142a ju\u017c w Mi\u015bni i by\u0142o to zast\u0105pienie francuskiej erotyki niemieckim poczuciem humoru, czy dopiero w Polsce, by uzasadni\u0107 nazw\u0119 herbu.<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Poszukuj\u0105c informacji do Historii Gier w Polsce natrafi\u0142em na tekst profesora Jacka Wiesio\u0142owskiego \u201eHo\u0142ub z Bordeaux herbu Wczele\u201d, zamieszczony w Roczniku Polskiego Towarzystwa Heraldycznego. Pocz\u0105tkowo mia\u0142em zamiar umie\u015bci\u0107 fragmenty tego opracowania w pierwszym odcinku cyklu ale obj\u0119to\u015b\u0107 dygresji zrobi\u0142a si\u0119 zbyt du\u017ca i w rezultacie postanowi\u0142em napisa\u0107 osobny artyku\u0142 na temat element\u00f3w gier w heraldyce.<\/p>\n","protected":false},"author":101,"featured_media":812796,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"cybocfi_hide_featured_image":"","footnotes":""},"categories":[],"tags":[],"post_folder":[],"class_list":["post-812738","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/812738","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/users\/101"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=812738"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/812738\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media\/812796"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=812738"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=812738"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=812738"},{"taxonomy":"post_folder","embeddable":true,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/post_folder?post=812738"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}