{"id":813785,"date":"2022-09-30T09:00:00","date_gmt":"2022-09-30T07:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.gamesfanatic.pl\/?p=813785"},"modified":"2022-09-30T09:10:09","modified_gmt":"2022-09-30T07:10:09","slug":"25-lecie-super-farmera","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/2022\/09\/30\/25-lecie-super-farmera\/","title":{"rendered":"25 lat Super Farmera"},"content":{"rendered":"

We wrze\u015bniu min\u0119\u0142a 25 rocznica<\/strong> wydania najbardziej znanej polskiej gry \u2013 Super Farmera. O tym, \u017ce t\u0119 gr\u0119 wyda\u0142a Granna, a mo\u017ce nawet o tym, \u017ce gra w og\u00f3le zosta\u0142a wydana, zadecydowa\u0142a przypadkowa rozmowa dw\u00f3ch kole\u017canek. Jak to w takich sytuacjach cz\u0119sto bywa, pad\u0142o pytanie \u201eczym si\u0119 zajmujesz ?\u201d a reakcja na odpowied\u017a \u201epracuj\u0119 w firmie wydaj\u0105cej gry\u201d by\u0142a do\u015b\u0107 zaskakuj\u0105ca i jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej okaza\u0142o brzemienna w skutkach. By\u0107 mo\u017ce zdanie: \u201eA wiesz, u nas w domu grywamy w bardzo fajn\u0105 gr\u0119, wymy\u015blon\u0105 jeszcze za okupacji\u201d mia\u0142o zabrzmie\u0107 jako ciekawostka jednak w efekcie powsta\u0142 pomys\u0142, \u017ceby gr\u0119 pokaza\u0107 w\u0142a\u015bcicielom Granny.<\/p>\n

<\/p>\n

Wprawdzie Granna<\/strong> dzia\u0142a\u0142a ju\u017c od blisko sze\u015bciu lat ale mia\u0142a w swojej ofercie tylko kilkana\u015bcie gier, przeznaczonych g\u0142\u00f3wnie dla ma\u0142ych dzieci. Na tle innych polskich wydawnictw, dzia\u0142aj\u0105cych w latach 90-tych XX wieku, Granna wyr\u00f3\u017cnia\u0142a si\u0119 dba\u0142o\u015bci\u0105 o szat\u0119 graficzn\u0105 (zatrudnia\u0142a ju\u017c wtedy czo\u0142owych polskich grafik\u00f3w, m.in. Edwarda Lutczyna) i jako\u015bci\u0105 wykonania, por\u00f3wnywaln\u0105 z jako\u015bci\u0105 importowanych gier renomowanych firm. Nie mia\u0142a jeszcze dzia\u0142u \u201ebada\u0144 i rozwoju\u201d, wi\u0119c na prezentacj\u0119 \u201eHodowli zwierz\u0105tek\u201d zaprosi\u0142a eksperta spoza firmy czyli mnie. W marcu 1997 wnuk autora gry \u2013 profesora Karola Borsuka przyni\u00f3s\u0142 na spotkanie taki oto zestaw rekwizyt\u00f3w:<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Celowo napisa\u0142em \u201ezestaw rekwizyt\u00f3w\u201d a nie gr\u0119, bo by\u0142y to tylko wykonane z tektury kostki i \u017cetony, natomiast nie by\u0142o pude\u0142ka ani instrukcji. Na szcz\u0119\u015bcie wnuk profesora instrukcj\u0119 mia\u0142 w g\u0142owie, wi\u0119c od razu przyst\u0105pili\u015bmy do rozgrywki. Wra\u017cenia z pierwszej partii by\u0142y jak najbardziej pozytywne i praktycznie natychmiast podj\u0119ta zosta\u0142a decyzja o wydaniu gry. Oczywi\u015bcie tekturowe kostki zosta\u0142y zast\u0105pione plastikowymi, a \u017cetony zyska\u0142y now\u0105 grafik\u0119. A przede wszystkim zmieniona zosta\u0142a nazwa. \u201eHodowla zwierz\u0105tek\u201d brzmia\u0142a zbyt infantylnie i staro\u015bwiecko, wi\u0119c przyj\u0119ta zosta\u0142a koncepcja, by gr\u0119 nazwa\u0107 Farmer. Ale \u017ce w tym czasie panowa\u0142a moda na wyraz \u201esuper\u201d (by\u0142y na rynku gry Super Labirynt, Super Salon Gier, Super G\u0142owa i chyba jeszcze kilka innych), wi\u0119c w efekcie gra zosta\u0142a nazwana Super Farmer. Instrukcj\u0119 opracowa\u0142em na podstawie tego, co przedstawi\u0142 wnuk autora, zachowuj\u0105c r\u00f3wnie\u017c podane przez niego przeliczniki zwierz\u0105t. Jedyn\u0105 wprowadzon\u0105 przeze mnie zmian\u0105, maj\u0105c\u0105 na celu przyspieszenie rozgrywki, by\u0142o ograniczenie liczby wymian do jednej.<\/p>\n

W trakcie przygotowa\u0144 do druku Super Farmera uda\u0142o si\u0119 uzyska\u0107 od rodziny autora, a przede wszystkim od jego \u017cony troch\u0119 informacji o historii gry. Dzi\u0119ki temu we wszystkich kolejnych wydaniach instrukcja zaczyna\u0142a si\u0119 od takiego oto wst\u0119pu:<\/p>\n

\"\"<\/a>SUPER FARMER<\/b><\/i> to gra, kt\u00f3ra powsta\u0142a w Warszawie w 1943 roku. Nosi\u0142a wtedy tytu\u0142 \u201eHodowla zwierz\u0105tek\u201d. Jej autorem jest wybitny polski matematyk, profesor <\/i>Karol Borsuk<\/b><\/i>. Gdy Niemcy , zamkn\u0119li Uniwersytet Warszawski, profesor zosta\u0142 bez pracy. W czasie wojny ludzie dokonywali cud\u00f3w pomys\u0142owo\u015bci w poszukiwaniu \u017ar\u00f3de\u0142 utrzymania.<\/i><\/p>\n

Pomys\u0142em profesora na ratowanie bud\u017cetu rodzinnego by\u0142a sprzeda\u017c gry. Zestawy do \u201eHodowli zwierz\u0105tek\u201d przygotowywa\u0142a domowymi metodami \u017cona profesora, pani Zofia Borsukowa. Autork\u0105 rysunk\u00f3w by\u0142a pani Janina \u015aliwicka. Gra zyska\u0142a wielk\u0105 popularno\u015b\u0107 \u2013 najpierw w\u015br\u00f3d przyjaci\u00f3\u0142 rodziny, a potem w szerszych kr\u0119gach os\u00f3b znajomych i nieznajomych. W domu pa\u0144stwa Borsuk\u00f3w rozdzwoni\u0142 si\u0119 telefon, a w s\u0142uchawce co i rusz mo\u017cna by\u0142o us\u0142ysze\u0107 pytanie: \u201eCzy to hodowla zwierz\u0105tek?\u201d Po potwierdzeniu nast\u0119powa\u0142o zam\u00f3wienie i gry trafia\u0142y do sklepu.<\/i><\/p>\n

Gra bawi\u0142a nie tylko dzieci, wci\u0105ga\u0142a tak\u017ce doros\u0142ych, pomagaj\u0105c im przetrwa\u0107 smutne okupacyjne wieczory. Oryginalne egzemplarze gry sp\u0142on\u0119\u0142y wraz z miastem w czasie powstania warszawskiego w sierpniu 1944 roku. Szcz\u0119\u015bliwie jeden z egzemplarzy zachowa\u0142 si\u0119 poza Warszaw\u0105 i wiele lat po wojnie wr\u00f3ci\u0142 do rodziny Borsuk\u00f3w.<\/i><\/p>\n

Z inicjatywy pani Zofii Borsukowej, z okazji jej 90 urodzin oraz w 15 rocznic\u0119 \u015bmierci profesora Karola Borsuka, wznawiamy \u201eHodowl\u0119 zwierz\u0105tek\u201d, by bawi\u0107 kolejne pokolenia dzieci i rodzic\u00f3w. <\/i><\/p>\n

\"Zdj\u0119cie<\/a>

Zdj\u0119cie z imprezy inauguruj\u0105cej Super Farmera. W pierwszym rz\u0119dzie siedz\u0105 cz\u0142onkowie rodziny profesora Borsuka, m.in. wnuk Oskar i \u017cona Zofia.<\/p><\/div>\n

Logicznym wnioskiem z informacji, przekazanych Grannie przez rodzin\u0119 profesora Borsuka by\u0142o to, \u017ce skoro zasady gry opracowa\u0142 matematyk i gra by\u0142a ju\u017c kiedy\u015b wydana, to nie ma powodu, \u017ceby robi\u0107 testy i zmienia\u0107 jakie\u015b parametry gry. Wprawdzie z przeprowadzonej przeze mnie analizy prawdopodobie\u0144stwa r\u00f3\u017cnych wynik\u00f3w rzut\u00f3w wynika\u0142o, \u017ce pocz\u0105tek gry jest zwykle do\u015b\u0107 powolny ale nie uwa\u017cali\u015bmy tego za jaki\u015b problem. Przypominam, \u017ce by\u0142 to rok 1997 i \u201ekonkurencyjne\u201d gry te\u017c zaczyna\u0142y si\u0119 podobnie. Chocia\u017cby najbardziej wtedy popularna gra dla dzieci czyli chi\u0144czyk. Pewnie czytelnicy tego tekstu dawno w chi\u0144czyka nie grali, wi\u0119c przypomn\u0119, \u017ce do rozpocz\u0119cia rozgrywki potrzebne by\u0142o wyrzucenie na kostce sze\u015bciu oczek, na co czasami trzeba by\u0142o czeka\u0107 5 i wi\u0119cej kolejek. A w najpopularniejszej wtedy grze ekonomicznej czyli Monopoly, znanej wtedy w Polsce bardziej w formie r\u00f3\u017cnych podr\u00f3bek, te\u017c niewiele istotnego si\u0119 dzia\u0142o, dop\u00f3ki kto\u015b nie postawi\u0142 na planszy pierwszego domu, a nieraz zdarza\u0142o si\u0119 to dopiero po 15 a nawet 30 minutach rozgrywki. Ale przede wszystkim nikt wtedy nie bra\u0142 pod uwag\u0119 tego, \u017ce gra b\u0119dzie wydawana przez 25 lat, trafi do ponad 30 kraj\u00f3w na kilku kontynentach i \u0142\u0105czny nak\u0142ad osi\u0105gnie 2 miliony egzemplarzy.<\/p>\n

Jak to si\u0119 czasami w \u017cyciu zdarza, problem pojawi\u0142 si\u0119 w najbardziej niesprzyjaj\u0105cym momencie. Gdy Granna zaprezentowa\u0142a Super Farmera na targach zabawek w Norymberdze<\/strong>, gra spotka\u0142a si\u0119 z du\u017cym zainteresowaniem. Mi\u0119dzy innymi zainteresowa\u0142 si\u0119 ni\u0105 potencjalny \u201edu\u017cy klient\u201d \u2013 dyrektor jakiej\u015b hurtowni czy sieci sklep\u00f3w. Ale chcia\u0142 najpierw zobaczy\u0107, jak si\u0119 w to gra. I niestety ko\u015bci by\u0142y przeciwko niemu. Po pi\u0119ciu czy sze\u015bciu rzutach okaza\u0142o si\u0119, \u017ce inni gracze rozwijaj\u0105 swoje hodowle, a tylko on wyrzuca ci\u0105gle dwa r\u00f3\u017cne zwierz\u0119ta i ma wci\u0105\u017c pust\u0105 zagrod\u0119. Uzna\u0142 wi\u0119c, \u017ce to \u201eg\u0142upia losowa gra\u201d i zrezygnowa\u0142 z zakupu.<\/p>\n

\"\"<\/a>Tak si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0142o, \u017ce kr\u00f3tko p\u00f3\u017aniej Granna postanowi\u0142a wyda\u0107 wersj\u0119 \u201ede luxe\u201d Super Farmera<\/strong>, w du\u017cym pude\u0142ku, a przede wszystkim z plastikowymi figurkami ps\u00f3w (w innych wydaniach psy, podobnie jak inne zwierz\u0119ta, maj\u0105 posta\u0107 tekturowych \u017ceton\u00f3w). I przy tej okazji powsta\u0142 pomys\u0142, by co\u015b zrobi\u0107 z tym niemrawym pocz\u0105tkiem gry. W\u0142a\u015bciwie nie tylko pocz\u0105tkiem, bo cz\u0119sto zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce gracz po wyrzuceniu wilka traci\u0142 ca\u0142y dobytek i musia\u0142 startowa\u0107 od zera. I dlatego na zam\u00f3wienie Granny przygotowa\u0142em do tego wydania \u201ewariant dynamiczny\u201d przepis\u00f3w, kt\u00f3ry z czasem zast\u0105pi\u0142 podstawowe zasady gry. R\u00f3\u017cnice nie by\u0142y du\u017ce i dotyczy\u0142y tylko kr\u00f3lik\u00f3w:<\/p>\n

– gracz zaczyna\u0142 rozgrywk\u0119 z jednym kr\u00f3likiem, a nie z pusta zagrod\u0105,<\/p>\n

– wilk nie zjada\u0142 kr\u00f3lik\u00f3w,<\/p>\n

– po wyrzucenia lisa gracz traci\u0142 wszystkie kr\u00f3liki z wyj\u0105tkiem jednego.<\/p>\n

Oczywi\u015bcie wprowadzenie tych zasad zmieni\u0142o w jakim\u015b stopniu balans gry, wzmacniaj\u0105c rol\u0119 kr\u00f3lik\u00f3w. Uznali\u015bmy jednak, \u017ce wa\u017cniejsze jest, by przyspieszy\u0107 pocz\u0105tek rozgrywki i zmniejszy\u0107 szanse na \u201ewyzerowanie\u201d gracza w trakcie partii. Szczeg\u00f3\u0142ow\u0105 analiz\u0119 wp\u0142ywu tej zmiany opisz\u0119 w osobnym tek\u015bcie, kt\u00f3ry za jaki\u015b czas pojawi si\u0119 w dziale \u201eMatematyka w grach\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/a>Super Farmer podbija\u0142 wci\u0105\u017c kolejne rynki, w Finlandii zosta\u0142 nawet uznany za Gr\u0119 Roku, powsta\u0142y wersje z dodatkami, w kt\u00f3rych pojawi\u0142y si\u0119 nowe zwierz\u0119ta \u2013 borsuk, koza i bocian. Dziesi\u0119\u0107 lat temu wydana zosta\u0142a gra Rancho<\/strong>, nawi\u0105zuj\u0105ca w du\u017cym stopniu do Super Farmera, cho\u0107 z innym zestawem zwierz\u0105t (bez \u015bwi\u0144) i z plansz\u0105, na kt\u00f3rej gracz rozmieszcza\u0142 sw\u00f3j inwentarz. Brak \u015bwi\u0144 w grze Rancho sprawi\u0142, \u017ce musia\u0142y zosta\u0107 zmienione \u201ewyra\u017cone w kr\u00f3likach\u201d warto\u015bci kr\u00f3w i koni, a przede wszystkim ps\u00f3w. Ja zreszt\u0105 ju\u017c wcze\u015bniej uwa\u017ca\u0142em, \u017ce psy, szczeg\u00f3lnie du\u017ce, s\u0105 zdecydowanie za drogie ale nie chcia\u0142em zbytnio ingerowa\u0107 w opracowane przez profesora Borsuka przepisy gry. Grafika gry Rancho, opracowana przez Piotra Soch\u0119, zyska\u0142a uznanie klient\u00f3w i w zwi\u0105zku z tym zosta\u0142a r\u00f3wnie\u017c zastosowana w nowym wydaniu podstawowej wersji Super Farmera<\/strong>.<\/p>\n

Kilka lat wcze\u015bniej, jeszcze za \u017cycia Zofii Borsukowej, na podstawie uzyskanych od niej informacji, Granna we wsp\u00f3\u0142pracy z Muzeum Powstania Warszawskiego wykona\u0142a reprint okupacyjnego wydania \u201eHodowli zwierz\u0105tek\u201d<\/strong>. Oczywi\u015bcie nie by\u0142 to reprint \u015bci\u015ble zgodny z orygina\u0142em, bo kostki by\u0142y plastikowe ale oklejone zosta\u0142y obrazkami zwierz\u0105tek w taki spos\u00f3b, \u017ce na pierwszy rzut oka wygl\u0105da\u0142y jak oryginalne. Gra jest ca\u0142y czas do kupienia w sklepie stacjonarnym i internetowym Muzeum.<\/p>\n

Wydawa\u0142o si\u0119 wtedy, \u017ce o historii gry wiemy ju\u017c wszystko, a raczej, \u017ce nic wi\u0119cej si\u0119 nie dowiemy. I wtedy nast\u0105pi\u0142o niespodziewane zdarzenie. W maju 2017 roku, jeden z odwiedzaj\u0105cych stoisko Granny na jakich\u015b targach bran\u017cowych pochwali\u0142 si\u0119, \u017ce ma w domu \u2026 oryginalny egzemplarz Hodowli Zwierz\u0105tek i jest sk\u0142onny go odsprzeda\u0107. Uznali\u015bmy, \u017ce najlepszym miejscem dla takiego zabytku kultury materialnej b\u0119dzie Muzeum Powstania Warszawskiego, zbieraj\u0105ce nie tylko pami\u0105tki zwi\u0105zane z samym powstaniem ale r\u00f3wnie\u017c dokumentuj\u0105ce \u017cycie w okupowanej Warszawie. W\u0142a\u015bciciel gry przyni\u00f3s\u0142 wi\u0119c do Muzeum posiadany egzemplarz i prze\u017cy\u0142em szok. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce wprawdzie \u017cetony zwierz\u0105t s\u0105 identyczne, jak w tym, kt\u00f3ry widzia\u0142em podczas pierwszej prezentacji gry ale inne s\u0105 przepisy i przede wszystkim kostki. By\u0142y oczywi\u015bcie dwunasto\u015bcienne ale rozk\u0142ad zwierz\u0105t by\u0142 na nich nieco inny ni\u017c w Super Farmerze. Najbardziej rzuca\u0142o w oczy si\u0119 to, \u017ce jest na nich wi\u0119cej drapie\u017cnik\u00f3w \u2013 dwa wilki i trzy lisy oraz wi\u0119ksza liczba \u015bwi\u0144 ni\u017c owiec. To ostatnie \u0142atwo zreszt\u0105 uzasadni\u0107 \u201ezoologicznie\u201d \u2013 w rzeczywisto\u015bci \u015bwinie rozmna\u017caj\u0105 si\u0119 szybciej ni\u017c owce. Inne kostki nasuwa\u0142y oczywisty wniosek \u2013 przepisy te\u017c musia\u0142y by\u0107 inne.
\nI rzeczywi\u015bcie:\"\"<\/a><\/p>\n

Zdj\u0119cie przepis\u00f3w nie jest zbyt czytelne, wypunktuj\u0119 wi\u0119c najwa\u017cniejsze r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy Hodowl\u0105 Zwierz\u0105tek a znanym wszystkim Super Farmerem:<\/p>\n

    \n
  1. W grze u\u017cywa si\u0119 po 8 kr\u00f3lik\u00f3w i po 2 owce, \u015bwinie, krowy i konie na ka\u017cdego uczestnika.<\/li>\n
  2. Na pocz\u0105tek gry ka\u017cdy gracz otrzymuje 3 kr\u00f3liki.<\/li>\n
  3. Je\u017celi na kostce wypadnie jedno zwierz\u0119 danego gatunku, to podobnie jak w Super Farmerze gracz dostaje po 1 zwierz\u0105tku za ka\u017cd\u0105 pe\u0142n\u0105 par\u0119. Ale jak na kostkach wypadn\u0105 dwa takie same, gracz otrzymuje tyle nowych zwierz\u0105tek, ile ju\u017c posiada plus 2. Tak wi\u0119c je\u017celi w pierwszym rzucie wypadn\u0105 dwa kr\u00f3liki, to do pocz\u0105tkowych trzech dochodzi 5 nowych.<\/li>\n
  4. Je\u017celi gracz wyrzuci lisa i inne zwierz\u0119 (poza wilkiem i lisem), to traci dwa kr\u00f3liki.<\/li>\n
  5. Je\u017celi gracz wyrzuci wilka i jakie\u015b zwierz\u0119 domowe, to traci wyrzucone wraz z wilkiem zwierz\u0119 i wszystkie owce.<\/li>\n
  6. Je\u017celi gracz wyrzuci dwa lisy, to traci wszystkie kr\u00f3liki ale dostaje na pocieszenie ma\u0142ego psa, chroni\u0105cego w nast\u0119pnych kolejkach przed lisem.<\/li>\n
  7. Je\u017celi gracz wyrzuci wilka i lisa, to traci wszystkie kr\u00f3liki, owce i \u015bwinie.<\/li>\n
  8. Je\u017celi gracz wyrzuci dwa wilki, to traci wszystkie zwierz\u0119ta ale dostaje du\u017cego psa, chroni\u0105cego przed wilkami i lisami.<\/li>\n
  9. Kurs wymiany zwierz\u0105t jest nast\u0119puj\u0105cy: 4 kr\u00f3liki = 1 owca, 2 owce = 1 \u015bwinia, 2 \u015bwinie = 1 krowa, 2 krowy = 1 ko\u0144. Ps\u00f3w kupi\u0107 nie mo\u017cna. A poniewa\u017c w zestawie jest tylko jeden ma\u0142y i jeden du\u017cy pies, po wyrzuceniu dw\u00f3ch lis\u00f3w lub dw\u00f3ch wilk\u00f3w gracz dostaje odpowiedniego psa albo z g\u0142\u00f3wnego stada albo od gracza, kt\u00f3ry tego psa dosta\u0142 wcze\u015bniej.<\/li>\n
  10. Celem gry jest zebranie po parze zwierz\u0105t ka\u017cdego gatunku.<\/li>\n<\/ol>\n

    Por\u00f3wnanie czterech wersji (Hodowli zwierz\u0105tek, Super Farmera z roku 1997, Super Farmera \u201edynamicznego\u201d i Rancha pokazane jest w tabelce:<\/p>\n

    \"\"<\/a><\/p>\n

    W \u201eHodowl\u0119 zwierz\u0105tek\u201d nie gra\u0142em ale mog\u0119 przedstawi\u0107 kilka wniosk\u00f3w na podstawie analizy probabilistycznej i symulacji komputerowej<\/strong>. Gra by\u0142a w por\u00f3wnaniu z Super Farmerem bardziej losowa i zapewne bardziej frustruj\u0105ca. Z jednej strony pomy\u015blnym rzutem (czyli dubletem) mo\u017cna by\u0142o wi\u0119cej zyska\u0107 (np. gracz, kt\u00f3ry ma w swojej zagrodzie 1 \u015bwini\u0119, po wyrzuceniu na obu kostkach \u015bwi\u0144 w Super Farmerze dostaje jedn\u0105, a w Hodowli zwierz\u0105tek trzy), z drugiej strony pechowy rzut m\u00f3g\u0142 przynie\u015b\u0107 znaczne wi\u0119ksze szkody, bo w Hodowli zwierz\u0105tek po wyrzuceniu dw\u00f3ch wilk\u00f3w traci\u0142o si\u0119 wszystkie zwierz\u0119ta, a w Super Farmerze wilk konia nie zjada\u0142. Co gorsza, przed pechowym rzutem zabezpieczy\u0107 si\u0119 nie da\u0142o, bo ps\u00f3w nie mo\u017cna by\u0142o kupi\u0107. A jak gracz zosta\u0142 wyzerowany, to znacznie trudniej by\u0142o mu wr\u00f3ci\u0107 do gry. W Super Farmerze s\u0105 44 mo\u017cliwo\u015bci wyrzucenia pary takich samych zwierz\u0105t czyli szansa na wystartowanie z zera jest ok. 30%, w Hodowli Zwierz\u0105tek takich mo\u017cliwo\u015bci jest tylko 31 czyli 21,5%. W po\u0142\u0105czeniu z du\u017c\u0105 cz\u0119stotliwo\u015bci\u0105 pojawiania si\u0119 drapie\u017cnik\u00f3w daje to bardzo z\u0142e skutki. Wprawdzie gracz ma na pocz\u0105tku 3 kr\u00f3liki, ale ma 4% szans, \u017ce wszystkie straci ju\u017c po pierwszym rzucie. Co gorsza, po drugim rzucie szansa na zerowe stado wynosi 14%, a po trzecim 18%.<\/p>\n

    Frustruj\u0105ce mog\u0142o by\u0107 te\u017c zako\u0144czenie gry, a raczej brak mo\u017cliwo\u015bci jej zako\u0144czenia. Przypominam, \u017ce zwierz\u0105t ka\u017cdego gatunku (poza kr\u00f3likami) by\u0142o w grze po 2 na gracza, a jednocze\u015bnie do zako\u0144czenia gry potrzebne by\u0142o posiadanie pary ka\u017cdego gatunku. W zwi\u0105zku z tym w grze dwuosobowej zgromadzenie np. trzech \u015bwi\u0144 uniemo\u017cliwia\u0142o przeciwnikowi jej zako\u0144czenie, bo zostawa\u0142a dla niego tylko jedna \u015bwinia. Teoretycznie mog\u0142o nawet nast\u0105pi\u0107 \u201ezakleszczenie\u201d: obaj gracze mieli po dwa konie, dwie krowy oraz po kilka kr\u00f3lik\u00f3w, przy czym jeden mia\u0142 dodatkowo trzy owce i jedn\u0105 \u015bwini\u0119, a drugi na odwr\u00f3t \u2013 trzy \u015bwinie i jedn\u0105 owc\u0119. W tej sytuacji nikt nie m\u00f3g\u0142 wygra\u0107 a\u017c do chwili gdy wyrzucony zosta\u0142 wilk, najlepiej z lisem albo z drugim wilkiem. Ale to by\u0142y oczywi\u015bcie bardzo rzadkie sytuacje i zazwyczaj gra ko\u0144czy\u0142a si\u0119 do\u015b\u0107 szybko. Z bada\u0144 symulacyjnych wynika, \u017ce w przypadku rozgrywki pi\u0119cioosobowej \u015brednio po niespe\u0142na 20 rundach.<\/p>\n

    Jak wida\u0107 z tego opisu, przepisy Hodowli zwierz\u0105tek znacznie r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119<\/strong> od tych, kt\u00f3re zaprezentowa\u0142 Grannie wnuk profesora. Sk\u0105d si\u0119 wi\u0119c wzi\u0119\u0142y te zasady?<\/strong> I dlaczego kostki by\u0142y inne? Pewnie nigdy si\u0119 tego nie dowiemy, ale mo\u017cna rozpatrywa\u0107 kilka hipotez. Pierwsza to taka, \u017ce by\u0142y dwa r\u00f3\u017cne wydania Hodowli Zwierz\u0105tek, bo profesor sam, albo na podstawie informacji od graczy uzna\u0142, \u017ce trzeba wprowadzi\u0107 zmiany. Tu dygresja: z tego, co m\u00f3wi\u0142a Zofia Borsukowa wynika\u0142o, \u017ce gr\u0119 profesor tworzy\u0142 sam i dopiero pokaza\u0142 jej finalny efekt. To oznacza, \u017ce gra nie by\u0142a testowana, a przecie\u017c profesor nie mia\u0142 wcze\u015bniej do\u015bwiadczenia w tworzeniu gier. By\u0142 wprawdzie matematykiem, ale specjalist\u0105 od geometrii (i dzi\u0119ki temu nie tylko wiedzia\u0142, \u017ce istnieje taka bry\u0142a jak dwunasto\u015bcian, ale tak\u017ce to, jak j\u0105 wykona\u0107 z tektury), wi\u0119c na rachunku prawdopodobie\u0144stwa zna\u0142 si\u0119 zapewne nieco gorzej. Nie mia\u0142 te\u017c Excela ani nawet kalkulatora, tylko najwy\u017cej suwak logarytmiczny, wi\u0119c przeanalizowanie gry pod k\u0105tem probabilistycznym by\u0142o dla niego do\u015b\u0107 trudne. St\u0105d by\u0107 mo\u017ce nie zdawa\u0142 sobie sprawy z tego, co napisa\u0142em kilka akapit\u00f3w wcze\u015bniej.<\/p>\n

    Druga hipoteza:<\/strong> to, co zosta\u0142o znalezione w Pruszkowie i trafi\u0142o do rodziny profesora to nie by\u0142a gotowa gra, tylko prototyp nowej wersji (jest to o tyle prawdopodobne, \u017ce by\u0142y to same rekwizyty, bez pude\u0142ka i przepis\u00f3w), przy czym zmiany w zasadach gry (w tym przede wszystkim zmiana rozk\u0142adu zwierz\u0105t na kostkach) by\u0142y dzie\u0142em profesora Borsuka.<\/p>\n

    Ale jest te\u017c trzecia mo\u017cliwo\u015b\u0107<\/strong> \u2013 przepisy zosta\u0142y niejako dopasowane do rekwizyt\u00f3w nie przez profesora Borsuka, tylko ju\u017c po jego \u015bmierci, przez kogo\u015b z jego rodziny. Najlepszym \u017ar\u00f3d\u0142em informacji by\u0142aby oczywi\u015bcie Zofia Borsukowa ale niestety nie zd\u0105\u017cyli\u015bmy jej o to zapyta\u0107. W ka\u017cdym razie wnuk profesora, prezentuj\u0105c w telewizji gr\u0119, wszystkie zas\u0142ugi przy jej tworzeniu przypisa\u0142 swojemu dziadkowi.<\/p>\n

    Rocznic\u0119 wydania gry Granna uczci\u0142a specjalnym filmem:<\/p>\n