{"id":825216,"date":"2023-09-01T09:00:00","date_gmt":"2023-09-01T07:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.gamesfanatic.pl\/?p=825216"},"modified":"2023-09-01T10:12:11","modified_gmt":"2023-09-01T08:12:11","slug":"podrozy-riksza-ciag-dalszy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/2023\/09\/01\/podrozy-riksza-ciag-dalszy\/","title":{"rendered":"Podr\u00f3\u017cy riksz\u0105 ci\u0105g dalszy"},"content":{"rendered":"

Przed miesi\u0105cem opublikowa\u0142em tekst, zatytu\u0142owany \u201eRiksza<\/a>\u201d, w kt\u00f3rym przedstawi\u0142em pokazan\u0105 na poni\u017cszym zdj\u0119ciu plansz\u0119 gry, rozgrywanej na tle okupowanej Warszawy.<\/p>\n

<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

W moim tek\u015bcie by\u0142o wi\u0119cej hipotez ni\u017c pewnej wiedzy, wi\u0119c zako\u0144czy\u0142em go apelem do czytelnik\u00f3w, licz\u0105c na to, \u017ce mo\u017ce kto\u015b zetkn\u0105\u0142 si\u0119 z gr\u0105 lub jakimi\u015b informacjami o niej. I ju\u017c po kilku godzinach pojawi\u0142 si\u0119 komentarz Mikosza, zawieraj\u0105cy precyzyjn\u0105 wskaz\u00f3wk\u0119 \u2013 informacj\u0119 o artykule \u201eZabawki ze strych\u00f3w\u201d, z podaniem dok\u0142adnej daty jego publikacji: 30 lipca 1985. Oczywi\u015bcie postanowi\u0142em uda\u0107 si\u0119 do Biblioteki Narodowej, \u017ceby ten tekst przeczyta\u0107 ale Szefowa Redakcji by\u0142a szybsza i poda\u0142a link do zarchiwizowanego numeru \u015awiata M\u0142odych.<\/p>\n

Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce o grze \u201eRiksz\u0105 po Warszawie\u201d jest w tym artykule dos\u0142ownie p\u00f3\u0142 zdania ale najwa\u017cniejsze by\u0142a informacja o tym, kto mo\u017ce by\u0107 w jej posiadaniu. Bo artyku\u0142 w \u015awiecie M\u0142odych opisywa\u0142 kolekcj\u0119 starych zabawek, nale\u017c\u0105c\u0105 do krakowskiego antykwariusza Marka Sosenko. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c podczas przygotowania pierwszego tekstu o Rikszy, poszukuj\u0105c informacji o \u201eFabryce zabawek blaszanych i gier towarzyskich\u201d Zygmunta Tietza kilka razy natkn\u0105\u0142em si\u0119 na wzmianki o kolekcji Marka Sosenko ale niczego zwi\u0105zanego z riksz\u0105 nie znalaz\u0142em. By\u0107 mo\u017ce dlatego, \u017ce za\u0142o\u017cone przez niego Muzeum Zabawek<\/a> jest dopiero na etapie tworzenia i z blisko 40 tysi\u0119cy eksponat\u00f3w zdigitalizowane zosta\u0142o dotychczas tylko 96.<\/p>\n

Wys\u0142a\u0142em wi\u0119c do Muzeum Zabawek zapytanie i ju\u017c po kilku dniach dosta\u0142em zdj\u0119cia zasad i pude\u0142ka gry. Niestety egzemplarz muzealny te\u017c nie jest kompletny wi\u0119c nie wiadomo, jak wygl\u0105da\u0142y pionki \u2013 czy by\u0142y to zwyk\u0142e sto\u017cki czy mo\u017ce figurki riksz.<\/p>\n

Ale wr\u00f3\u0107my do samej gry. Oto jak wygl\u0105da\u0142y jej zasady:<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Wynika z nich, \u017ce gra zosta\u0142a wydana nie w czasie okupacji ale ju\u017c po wojnie. Przede wszystkim w poprzedzaj\u0105cym w\u0142a\u015bciwe przepisy gry, cz\u0119\u015bciowo wierszowanym wst\u0119pie, jest nawi\u0105zanie do spalenia Warszawy w trakcie i po powstaniu. No i oczywi\u015bcie r\u00f3\u017cne antyniemieckie sformu\u0142owania te\u017c nie mog\u0142y by\u0107 u\u017cyte w wydanej pod okupacj\u0105 grze. W\u0142a\u015bcicielka planszy mia\u0142a w chwili wybuchu powstania 4 lata, wi\u0119c zapewne w gr\u0119, wymagaj\u0105c\u0105 umiej\u0119tno\u015bci liczenia i czytania musia\u0142a gra\u0107 ju\u017c po zako\u0144czeniu wojny. I o ile mo\u017cna sobie wyobrazi\u0107, \u017ce wyp\u0119dzane z domu po kapitulacji powstania dziecko mog\u0142o zabra\u0107 ze sob\u0105 ulubion\u0105 lalk\u0119 czy maskotk\u0119, to gry chyba raczej nie.<\/p>\n

Oczywi\u015bcie mog\u0142o by\u0107 te\u017c tak, \u017ce gra pierwotnie zosta\u0142a wydana w czasie wojny, a egzemplarz w kolekcji pana Sosenko to powojenny reprint ze zmienionym tekstem przepis\u00f3w. Bo jako\u015b trudno mi sobie wyobrazi\u0107, \u017ce zaraz po zako\u0144czeniu wojny kto\u015b wybra\u0142 dla maj\u0105cej dawa\u0107 rado\u015b\u0107 dzieciom gry okupacyjn\u0105 sceneri\u0119.<\/p>\n

Przejd\u017amy do konkretnych informacji. Ilustracje do gry stworzy\u0142 Wac\u0142aw Perkowski (na marginesie planszy by\u0142 podpis W. Perkowski) o kt\u00f3rym \u017cadnych informacji nie uda\u0142o mi si\u0119 odnale\u017a\u0107. Nieco wi\u0119cej wiadomo o Julianie Podoskim. By\u0142 to dziennikarz, kt\u00f3ry zacz\u0105\u0142 prac\u0119 ju\u017c w okresie mi\u0119dzywojennym, a po wojnie wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 m.in. z tygodnikiem Stolica, b\u0119d\u0105cym pierwotnie biuletynem Biura Odbudowy Stolicy. Mia\u0142 wi\u0119c zapewne kompetencje, by tworzy\u0107 opis gry z Warszaw\u0105 zwi\u0105zanej. Poprzedzaj\u0105cy gr\u0119 wierszyk zawiera posta\u0107 \u201epanny z mokr\u0105 g\u0142ow\u0105\u201d. To oczywi\u015bcie nawi\u0105zanie do tytu\u0142u ksi\u0105\u017cki Kornela Makuszy\u0144skiego, a mo\u017ce raczej do utworzonego z niego zwi\u0105zku frazeologicznego na okre\u015blenie dziewczyny z szalonymi pomys\u0142ami, wtedy powszechnie stosowanego a dzisiaj ju\u017c chyba ca\u0142kiem zapomnianego.<\/p>\n

Same przepisy by\u0142y bardzo proste i z grubsza pokrywaj\u0105 si\u0119 z tym, co napisa\u0142em w pierwszym artykule. O ruchu pionk\u00f3w decydowa\u0142 rzut kostk\u0105, wej\u015bcie na pole zielone wi\u0105za\u0142o si\u0119 z ruchem do przodu, na \u017c\u00f3\u0142te \u2013 z cofni\u0119ciem o jedno pole, a na czerwone \u2013 strat\u0105 kolejki albo wi\u0119ksza kar\u0105 \u2013 cofni\u0119ciem o kilkana\u015bcie p\u00f3l lub nawet \u201ewycofaniem z gry\u201d.<\/p>\n

Kolejn\u0105 kwesti\u0105 do wyja\u015bnienia by\u0142 wydawca gry. W tek\u015bcie sprzed miesi\u0105ca wyrazi\u0142em przypuszczenie, \u017ce mog\u0142a to by\u0107 \u201eFabryka zabawek blaszanych i gier towarzyskich\u201d Zygmunta Tietza. Ale wtedy zak\u0142ada\u0142em, \u017ce gra by\u0142a wydana w roku 1940 lub 1941. A Zygmunt Tietz najprawdopodobniej zmar\u0142 w roku 1944, wi\u0119c po wojnie gry wyda\u0107 ju\u017c nie m\u00f3g\u0142. Popatrzmy jednak na lewy g\u00f3rny r\u00f3g pude\u0142ka.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Umieszczone wewn\u0105trz ko\u0142a litery ZT\/W mo\u017cna zinterpretowa\u0107 jako Zygmunt Tietz Warszawa. Niewykluczone zatem, \u017ce po wojnie fabryka wznowi\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 pod starym szyldem. Szukaj\u0105c informacji o firmie Zygmunta Tietza trafi\u0142em na stron\u0119 Muzeum Domk\u00f3w, Lalek, Gier i Zabawek<\/a> , kt\u00f3re jest w trakcie tworzenia interaktywnej mapy Mazowieckiego Przemys\u0142u Zabawkarskiego XX Wieku. Niestety dotychczas opracowane zosta\u0142y tam informacje dotycz\u0105ce tylko 9 podmiot\u00f3w, a firma Zygmunta Tietza ma wci\u0105\u017c status \u201ew opracowaniu\u201d. Ale w ubieg\u0142ym tygodniu zadzwoni\u0142a do mnie pani Alicja Sztylko z tego Muzeum, kt\u00f3ra zbieraj\u0105c informacje o wytw\u00f3rni Zygmunta Tietza trafi\u0142a \u2026 na m\u00f3j tekst sprzed miesi\u0105ca. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce ma zdj\u0119cie jednej z wydanych prze t\u0119 firm\u0119 przed wojn\u0105 gier (zreszt\u0105 otrzymane od pana Sosenko) i umieszczone na niej logo jest bardzo podobne do znajduj\u0105cego si\u0119 na obrazku powy\u017cej.<\/p>\n

Wiemy wi\u0119c ju\u017c o grze \u201eRiksz\u0105 po Warszawie\u201d znacznie wi\u0119cej ale oczywi\u015bcie nie wszystko.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Przed miesi\u0105cem opublikowa\u0142em tekst, zatytu\u0142owany \u201eRiksza\u201d, w kt\u00f3rym przedstawi\u0142em pokazan\u0105 na poni\u017cszym zdj\u0119ciu plansz\u0119 gry, rozgrywanej na tle okupowanej Warszawy. W moim tek\u015bcie by\u0142o wi\u0119cej hipotez ni\u017c pewnej wiedzy, wi\u0119c zako\u0144czy\u0142em go apelem do czytelnik\u00f3w, licz\u0105c na to, \u017ce mo\u017ce kto\u015b zetkn\u0105\u0142 si\u0119 z gr\u0105 lub jakimi\u015b informacjami o niej. I ju\u017c po kilku godzinach pojawi\u0142 si\u0119 komentarz Mikosza, zawieraj\u0105cy precyzyjn\u0105 wskaz\u00f3wk\u0119…<\/p>\n","protected":false},"author":101,"featured_media":824396,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"cybocfi_hide_featured_image":"","footnotes":""},"categories":[],"tags":[],"post_folder":[],"class_list":["post-825216","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/825216","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/users\/101"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=825216"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/825216\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":825641,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/825216\/revisions\/825641"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media\/824396"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=825216"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=825216"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=825216"},{"taxonomy":"post_folder","embeddable":true,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/post_folder?post=825216"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}