![\"\"](\"https:\/\/www.gamesfanatic.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/748626.jpg\")
<\/a><\/p>\nJak mo\u017cna przeczyta\u0107 w opisie patentu<\/a>\u00a0dotyczy on planszy gry, nazwanej przez autork\u0119 \u201eThe landlord\u2019s game\u201d. Celem gry jest pomna\u017canie pieni\u0119dzy, a gracz, kt\u00f3ry ma ich na zako\u0144czenie rozgrywki najwi\u0119cej, zostaje zwyci\u0119zc\u0105. Pionki graczy poruszaj\u0105 si\u0119 po planszy w kierunku zegarowym, o liczb\u0119 p\u00f3l wyznaczon\u0105 przez rzuty kostkami, startuj\u0105c z pola Matka Ziemia. Gra ko\u0144czy si\u0119, gdy ostatni z graczy okr\u0105\u017cy plansz\u0119 ustalon\u0105 liczb\u0119 razy, przy czym w dalszej cz\u0119\u015bci opisu jest to dok\u0142adnie pi\u0119\u0107 okr\u0105\u017ce\u0144. Tor, po kt\u00f3rym poruszaj\u0105 si\u0119 pionki graczy jest podzielony na 40 p\u00f3l. Ka\u017cde z nich ma jakie\u015b znaczenie \u2013 s\u0105 pola \u201eniezb\u0119dnych wydatk\u00f3w\u201d (chleb, mieszkanie, w\u0119giel, ubranie), stacji kolejowych, elektryczno\u015bci i wodoci\u0105g\u00f3w. S\u0105 pola, na kt\u00f3rych mo\u017cna kupi\u0107 towary luksusowe, s\u0105 pola parku, przytu\u0142ku i wi\u0119zienia. Nowatorskim pomys\u0142em s\u0105 22 nienazwane pola, na kt\u00f3rych s\u0105 kwoty kolejno od $1 do $22, poprzedzone napisem \u201efor rent\u201d oraz dziesi\u0119ciokrotnie wy\u017csze kwoty \u201efor sale\u201d. Jest to prawdopodobnie pierwsza gra, w kt\u00f3rej gracz mo\u017ce kupi\u0107 pole na planszy po to, by pobiera\u0107 op\u0142aty od innych graczy. Co jeszcze ciekawsze, zamys\u0142em autorki by\u0142o pokazanie graj\u0105cym, \u017ce sytuacja, w kt\u00f3rej jeden z graczy monopolizuje rynek nieruchomo\u015bci jest niew\u0142a\u015bciwa. Autorka napisa\u0142a o tym w artykule opublikowanym w roku 1902<\/a>, a wi\u0119c jeszcze przed opatentowaniem i wydaniem gry. A metod\u0105 na to, by takiej monopolizacji unikn\u0105\u0107 jest podatek od nieruchomo\u015bci, kt\u00f3ry powinien by\u0107 w og\u00f3le jedynym podatkiem i st\u0105d jego nazwa \u201esingle tax\u201d.<\/p>\n Autorem koncepcji \u201esingle tax\u201d by\u0142 ameryka\u0144ski ekonomista Henry George. Przedstawi\u0142 j\u0105 w wydanej w 1879 roku i przet\u0142umaczonej na wiele j\u0119zyk\u00f3w ksi\u0105\u017cce \u201ePost\u0119p i ub\u00f3stwo\u201d. Motorem do reformy systemu podatkowego by\u0142 panuj\u0105cy wtedy kryzys, kt\u00f3ry doprowadzi\u0142 w lipcu 1877 do krwawych star\u0107 w Pittsburghu, w wyniku kt\u00f3rych zgin\u0119\u0142o kilkadziesi\u0105t os\u00f3b, spalonych zosta\u0142o 40 budynk\u00f3w, a zniszczonych ponad 100 lokomotyw i ponad 1000 wagon\u00f3w. Bezpo\u015bredni\u0105 przyczyn\u0105 star\u0107 by\u0142a obni\u017cka p\u0142ac pracownik\u00f3w kolei ale problem narasta\u0142 ju\u017c od lat. Wcze\u015bniejszy okres prosperity spowodowa\u0142 ogromny rozw\u00f3j sieci kolei, przemys\u0142u stalowego i g\u00f3rnictwa naftowego, daj\u0105c mo\u017cliwo\u015b\u0107 stworzenia wielkich fortun tym \u0142atwiejszy, \u017ce nie by\u0142o wtedy w Stanach podatku dochodowego (zosta\u0142 wprowadzony 16 poprawk\u0105 do konstytucji dopiero w roku 1913). Henry George argumentowa\u0142, \u017ce ziemia jest wsp\u00f3lnym dobrem wszystkich mieszka\u0144c\u00f3w kraju, a jej indywidualne posiadanie daje w\u0142a\u015bcicielom mo\u017cliwo\u015b\u0107 czerpania zysk\u00f3w z inwestycji na niej wybudowanych \u2013 dom\u00f3w, fabryk czy linii kolejowych. I dlatego postulowa\u0142, by opodatkowa\u0107 nieruchomo\u015bci w taki spos\u00f3b, by z jednej strony przynios\u0142o to pa\u0144stwu dochody wystarczaj\u0105ce na to, by zlikwidowa\u0107 wszystkie inne podatki, a z drugiej strony wymusi\u0142o na w\u0142a\u015bcicielach racjonalne u\u017cytkowanie ziemi. Ruch na rzecz \u201esingle tax\u201d zyska\u0142 w USA wielu zwolennik\u00f3w, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych by\u0142 m.in. James Magie, a on z kolei przekaza\u0142 t\u0119 ide\u0119 swojej c\u00f3rce Elizabeth, nazywanej zdrobniale Lizzie.<\/p>\n Najprawdopodobniej w 1906 roku gra zosta\u0142a wydana w postaci, pokazanej na obrazku poni\u017cej, pochodz\u0105cym ze strony Landlords-Game.com<\/a><\/p>\n Gra zosta\u0142a opublikowana w niewielkim nak\u0142adzie przez za\u0142o\u017con\u0105 przez autork\u0119 firm\u0119 Economic Game. Jak wida\u0107, na planszy wprowadzone zosta\u0142y pewne zmiany w stosunku do patentu. Dzia\u0142ki zyska\u0142y nazwy nowojorskich ulic i plac\u00f3w, ich ceny na ka\u017cdym z bok\u00f3w kwadratu zosta\u0142y ujednolicone natomiast op\u0142aty za wej\u015bcie ograniczone do liczb parzystych, z przedzia\u0142u od 0 do $22. Gra wielkiego sukcesu rynkowego nie odnios\u0142a ale by\u0142a znana w \u015brodowisku naukowym i oczywi\u015bcie w\u015br\u00f3d zwolennik\u00f3w \u201esingle tax\u201d. Co ciekawe, ju\u017c wtedy nazywana by\u0142a potocznie monopoly.<\/p>\n Na pocz\u0105tku lat 20-tych XX wieku autorka, kt\u00f3ra po wyj\u015bciu za m\u0105\u017c nazywa\u0142a si\u0119 wtedy Elizabeth Magie Phillips, zaproponowa\u0142a wydanie zmodyfikowanej wersji \u201eLandlord\u2019s Game\u201d najwi\u0119kszemu producentowi gier w USA \u2013 firmie Parker Brothers. Gra uznana zosta\u0142a jednak za zbyt polityczn\u0105 i zbyt edukacyjn\u0105, a zatem nie wr\u00f3\u017c\u0105c\u0105 sukcesu rynkowego. George Parker zasugerowa\u0142 jednak autorce, by opatentowa\u0142a now\u0105 wersj\u0119 tym bardziej, \u017ce patent na poprzedni\u0105 po 17 latach wygas\u0142.<\/p>\n <\/p>\n Jak mo\u017cna przeczyta\u0107 w tek\u015bcie decyzji o przyznaniu ochrony<\/a> autorka ju\u017c na wst\u0119pie poinformowa\u0142a, \u017ce jest to gra nie tylko rozrywkowa ale r\u00f3wnie\u017c edukacyjna, pokazuj\u0105ca jak poprzez \u201esingle tax\u201d mo\u017cna ograniczy\u0107 spekulacj\u0119 nieruchomo\u015bciami. W zwi\u0105zku z tym na planszy pojawi\u0142y si\u0119 3 pola podatkowe: na jednym z nich gracz p\u0142aci\u0142 podatek od posiadanej got\u00f3wki, na drugim od nieruchomo\u015bci, a na trzecim od \u201eulepsze\u0144\u201d, czyli inwestycji podwy\u017cszaj\u0105cych op\u0142aty od innych graczy za wej\u015bcie na jego pola. A dzia\u0142ki przesta\u0142y mie\u0107 sta\u0142\u0105 warto\u015b\u0107. Gdy pionek gracza wchodzi\u0142 na pole nieruchomo\u015bci, wszyscy gracze mogli wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w jego licytacji. Kolejn\u0105 zmian\u0105 by\u0142o dodanie ko\u015bci \u201eszansa\u201d, kt\u00f3r\u0105 gracz rzuca\u0142 po wyrzuceniu dubletu. I rzecz by\u0107 mo\u017ce najwa\u017cniejsza \u2013 w zasadach gry, cho\u0107 nie na planszy \u2013 pojawi\u0142o si\u0119 s\u0142owo \u201emonopoly\u201d. Gracz, kt\u00f3ry by\u0142 w posiadaniu wszystkich trzech dworc\u00f3w albo wszystkich trzech obiekt\u00f3w u\u017cyteczno\u015bci publicznej stawa\u0142 si\u0119 monopolist\u0105 i z tego tytu\u0142u pobiera\u0142 wy\u017csze op\u0142aty. Nie wiadomo, kt\u00f3re z tych zmian by\u0142y wynikiem przemy\u015ble\u0144 autorki, a kt\u00f3re powsta\u0142y pod wp\u0142ywem sugestii ze strony graczy. Bo gra coraz bardziej \u201e\u017cy\u0142a swoim \u017cyciem\u201d \u2013 gracze dodawali nowe zasady, zmieniali wygl\u0105d planszy, wprowadzaj\u0105c ulice ze swojego otoczenia itd. I zwykle nazywali j\u0105 monopoly.<\/p>\n W tym czasie ruch \u201esingle tax\u201d straci\u0142 na znaczeniu. M.in. z powodu rewolucji pa\u017adziernikowej w Rosji. Przeciwnicy oskar\u017cali zwolennik\u00f3w programu Henry George\u2019a o ci\u0105goty komunistyczne i ch\u0119\u0107 wprowadzenia w USA ko\u0142choz\u00f3w, cho\u0107 zar\u00f3wno Marks krytykowa\u0142 teori\u0119 George\u2019a, oskar\u017caj\u0105c go o wstecznictwo, jak i George krytykowa\u0142 Marksa uwa\u017caj\u0105c, \u017ce komunizm musi prowadzi\u0107 do autorytaryzmu.<\/p>\n Za to gra ci\u0105gle mia\u0142a swoich zwolennik\u00f3w i w dodatku by\u0142y to osoby kreatywne. Zasady gry by\u0142y wci\u0105\u017c modyfikowane np. zamiast ko\u015bci \u201eszansa\u201d gracze stosowali karty z opisem r\u00f3\u017cnych zdarze\u0144. Kto\u015b z kolei wpad\u0142 na pomys\u0142, \u017ce skoro mo\u017cna monopolizowa\u0107 dworce, to r\u00f3wnie\u017c kolejne dzia\u0142ki mo\u017cna \u0142\u0105czy\u0107 w grupy, oznaczane jednym kolorem. Zamiast \u201eulepsze\u0144\u201d pojawi\u0142y si\u0119 na planszy domy. Zwi\u0105zki z \u201esingle tax\u201d stopniowo znika\u0142y i nawet pole \u201eMatka Ziemia\u201d zacz\u0119\u0142o by\u0107 nazywane Start lub Go.<\/p>\n W 1927 roku jedna z takich zmodyfikowanych wersji trafi\u0142a w r\u0119ce Daniela Laymana, studenta z Williamstown w stanie Massachusetts. Zagra\u0142 on z kolegami, bra\u0107mi Thun, kt\u00f3rzy z kolei wpadli na pomys\u0142, by opr\u00f3cz talii kart \u201eSzansa\u201d doda\u0107 drug\u0105 \u2013 \u201eCommunity Chest\u201d. Gdy Layman sko\u0144czy\u0142 studia i wr\u00f3ci\u0142 do rodzinnego stanu Indianapolis, zaproponowa\u0142 wydanie swojej wersji gry lokalnemu producentowi baterii. Poniewa\u017c nazw\u0119 \u201eMonopoly\u201d uwa\u017ca\u0142 za zbytnio zwi\u0105zan\u0105 z innymi wariantami kr\u0105\u017c\u0105cymi w \u015brodowisku akademickim, nazwa\u0142 swoj\u0105 gr\u0119 Finance.<\/p>\n Jak wida\u0107 na obrazku, pochodz\u0105cym r\u00f3wnie\u017c ze strony https:\/\/landlordsgame.info\/index.html, ulice zosta\u0142y pogrupowane i oznaczone kolorami, a na planszy pojawi\u0142y si\u0119 pola Chance i Community Chest. Na planszy jednak nie wida\u0107 tego, \u017ce na ulicy mo\u017cna by\u0142o zbudowa\u0107 do pi\u0119ciu dom\u00f3w. Gra Laymana nie mia\u0142a \u017cadnych politycznych odniesie\u0144 ale ze wzgl\u0119du na stopie\u0144 skomplikowania r\u00f3wnie\u017c nie znalaz\u0142a uznania w\u015br\u00f3d w\u0142a\u015bcicieli sklep\u00f3w i w ko\u0144cu Layman za 200 dolar\u00f3w odsprzeda\u0142 do niej prawa firmie Knapp Electric.<\/p>\n Jak ju\u017c pisa\u0142em wcze\u015bniej, gra nazywana potocznie monopoly rozpowszechni\u0142a si\u0119 g\u0142\u00f3wnie w formie samor\u00f3bek, w kt\u00f3rych wyst\u0119powa\u0142y lokalne nazwy ulic. Tak te\u017c by\u0142o w przypadku wersji, kt\u00f3r\u0105 stworzy\u0142a grupa znajomych z Atlantic City. Przewa\u017cali w niej nauczyciele ale by\u0142 te\u017c agent nieruchomo\u015bci Jesse Raiford, kt\u00f3ry dostosowa\u0142 ceny do wybranych do gry ulic tego miasta. We wrze\u015bniu 1932 odwiedzi\u0142 go mieszkaj\u0105cy w Filadelfii brat Eugene i wracaj\u0105c do domu oczywi\u015bcie zabra\u0142 ze sob\u0105 kopi\u0119 gry. Eugene Raiford i jego \u017cona Ruth cz\u0119sto grywali w bryd\u017ca z s\u0105siadami, ma\u0142\u017ce\u0144stwem Todd. Nic dziwnego, \u017ce pewnego wieczoru zaproponowali, by tym razem zagra\u0107 w co\u015b innego \u2013 gr\u0119 ekonomiczn\u0105 w handel nieruchomo\u015bciami. Charles Todd natychmiast skopiowa\u0142 plansz\u0119 ale zrobi\u0142 przy tym liter\u00f3wk\u0119, bo zamiast Marven Gardens napisa\u0142 na planszy Marvin Gardens.<\/p>\n Wkr\u00f3tce potem Charles Todd przypadkowo spotka\u0142 na ulicy swoj\u0105 dawn\u0105 kole\u017cank\u0119 ze szko\u0142y Esther Jones. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce Esther w mi\u0119dzyczasie wysz\u0142a za m\u0105\u017c za Charlesa Darrowa. Gdy spotkali si\u0119 we czw\u00f3rk\u0119, po zwyczajowych w takich przypadkach rozmowach o dawnych czasach i o tym, co teraz porabiaj\u0105, Charles Todd zapyta\u0142 Darrow\u00f3w, czy znaj\u0105 gr\u0119 monopoly. Oboje zaprzeczyli, wi\u0119c Todd zaproponowa\u0142, \u017ce nast\u0119pnym razem spotkaj\u0105 si\u0119, \u017ceby zagra\u0107, bo gra jest bardzo ciekawa.<\/p>\n Charles Darrow tak si\u0119 zachwyci\u0142 gr\u0105, \u017ce natychmiast skopiowa\u0142 plansz\u0119 Todda, powielaj\u0105c liter\u00f3wk\u0119 w s\u0142owie Marven. Mia\u0142 te\u017c mn\u00f3stwo szczeg\u00f3\u0142owych pyta\u0144 do zasad gry, na kt\u00f3re Todd nie by\u0142 w stanie odpowiedzie\u0107. Zaproponowa\u0142 wi\u0119c, by zagra\u0107 z ma\u0142\u017ce\u0144stwem Raiford, bo przecie\u017c to w\u0142a\u015bnie od nich nauczy\u0142 si\u0119 gra\u0107. Po kilku rozgrywkach w sz\u00f3stk\u0119 Darrow poprosi\u0142 o tekst zasad gry na pi\u015bmie. Todd by\u0142 skonsternowany. Nigdy nie widzia\u0142 instrukcji gry i nie s\u0142ysza\u0142, by kto\u015b j\u0105 posiada\u0142. Nowi gracze uczyli si\u0119 gra\u0107 od bardziej do\u015bwiadczonych, a gdy sami opanowali zasady, ustnie przekazywali je kolejnym. Spyta\u0142 Darrowa, po co mu w\u0142a\u015bciwie tekst przepis\u00f3w, na co us\u0142ysza\u0142 w odpowiedzi, \u017ce chcia\u0142by kogo\u015b nauczy\u0107 gra\u0107, a nie ma pewno\u015bci, \u017ce wszystko dobrze zapami\u0119ta\u0142. Todd z pomoc\u0105 Raiforda spisa\u0142 wi\u0119c zasady i wr\u0119czy\u0142 Darrowowi, po czym ich kontakt si\u0119 urwa\u0142. Dopiero po d\u0142u\u017cszym czasie Todd zobaczy\u0142 twarz Darrowa \u2026 na plakacie reklamuj\u0105cym gr\u0119 Monopoly.<\/p>\n Charles Darrow by\u0142 w tym czasie w dramatycznej sytuacji. Od trzech lat by\u0142 bezrobotny i tylko od czasu do czasu udawa\u0142o mu si\u0119 znale\u017a\u0107 dorywcze zaj\u0119cie. W dodatku okaza\u0142o si\u0119, \u017ce w wyniku powik\u0142a\u0144 po przebytej szkarlatynie jeden z jego syn\u00f3w ma pora\u017cenie m\u00f3zgowe. Uzna\u0142 wi\u0119c, \u017ce poznana w\u0142a\u015bnie gra mo\u017ce odmieni\u0107 los jego rodziny. Postanowi\u0142 j\u0105 cha\u0142upniczo produkowa\u0107. O pomoc w przygotowaniu rysunk\u00f3w poprosi\u0142 przyjaciela \u2013 Franklina Alexandra, kt\u00f3ry by\u0142 wzi\u0119tym autorem politycznych komiks\u00f3w. I pod koniec 1933 roku uda\u0142o mu si\u0119 sprzeda\u0107 oko\u0142o 100 egzemplarzy oczywi\u015bcie z przepisami, uzyskanymi od Todda. Plany mia\u0142 jednak bardziej ambitne \u2013 chcia\u0142, by kto\u015b od niego kupi\u0142 prawa do wydawania gry. Wys\u0142a\u0142 wi\u0119c oferty kolejno do dw\u00f3ch najwi\u0119kszych producent\u00f3w plansz\u00f3wek, firm Milton Bradley i Parker Brothers. Obie jednak nie by\u0142y zainteresowane jego pomys\u0142em. Nie zra\u017cony tym wyprodukowa\u0142 w nast\u0119pnym roku ju\u017c bardziej profesjonalnie kolejne 500 zestaw\u00f3w. Uda\u0142o mu si\u0119 nawet zainteresowa\u0107 gr\u0105 jedn\u0105 z najwi\u0119kszych sieci sklep\u00f3w z zabawkami F.A.O. Schwartz. I ju\u017c w pa\u017adzierniku, a wi\u0119c jeszcze przed sezonem, wszystkie si\u0119 sprzeda\u0142y i pojawi\u0142y si\u0119 zapytania r\u00f3wnie\u017c z innych sklep\u00f3w. Darrow przygotowa\u0142 wi\u0119c kolejny, znacznie wi\u0119kszy nak\u0142ad, tym razem 7500 sztuk.<\/p>\n Wie\u015b\u0107 o sukcesie sprzeda\u017cowym gry Darrrowa dotar\u0142a do firmy Parker Brothers. (Pono\u0107 jedn\u0105 z klientek, kt\u00f3ra zachwyci\u0142a si\u0119 Monopoly by\u0142a kole\u017canka c\u00f3rki za\u0142o\u017cyciela firmy i to od niej pochodzi\u0142a ta informacja.) W efekcie Darrow odsprzeda\u0142 w marcu 1935 roku prawa do gry za 7000 dolar\u00f3w plus tantiemy od sprzedanych egzemplarzy. By\u0142a to na owe czasy spora kwota, skoro jeden egzemplarz gry kosztowa\u0142 wtedy 2 dolary. W ramach umowy Darrow z\u0142o\u017cy\u0142 o\u015bwiadczenie, \u017ce jest autorem gry i zobowi\u0105za\u0142 si\u0119 do z\u0142o\u017cenia wniosku o ochron\u0119 patentow\u0105.<\/p>\n Umieszczony na pierwszej stronie patentu<\/a> rysunek przedstawia plansz\u0119 z rysunkami Alexandra i napisem Monopoly. Ale oznaczone Fig. 2 pionki pochodz\u0105 ju\u017c z wydania Parker Brothers, bo w wersji Darrowa, podobnie zreszt\u0105 jak w pierwowzorze z Atlantic City \u017cadnych pionk\u00f3w nie by\u0142o. Z tym patentem sprawa jest jednak do\u015b\u0107 podejrzana. Przecie\u017c w tym czasie obowi\u0105zywa\u0142a ochrona patentowa dla drugiej wersji \u201eLandlord\u2019s game\u201d, kt\u00f3r\u0105 Monopoly ewidentnie narusza. Zastanawiaj\u0105ce jest r\u00f3wnie\u017c tempo przyznania patentu. Magie czeka\u0142a na decyzj\u0119 w pierwszym przypadku ponad trzy kwarta\u0142y, a w drugim ponad rok. A Darrow dosta\u0142 patent ju\u017c po 4 miesi\u0105cach.<\/p>\n Kwota przekazana Darrowowi to nie by\u0142y wszystkie koszty Parker Brothers, zwi\u0105zane z wej\u015bciem w posiadanie Monopoly. Trzeba by\u0142o jeszcze \u201eoczy\u015bci\u0107 teren\u201d, czyli wyeliminowa\u0107 z rynku podobne produkty. Bracia Parker kupili wi\u0119c prawa do gry Finance<\/a>,\u00a0kt\u00f3r\u0105 po wprowadzaniu takich zmian, by ewidentnie r\u00f3\u017cni\u0142a si\u0119 od Monopoly, produkowali jeszcze przez ponad 20 lat oraz do gry Inflation<\/a>, za kt\u00f3r\u0105 musieli zap\u0142aci\u0107 ponad 10 tysi\u0119cy dolar\u00f3w.<\/p>\n Pozosta\u0142 jeszcze ostatni problem: Landlord\u2019s Game i jej autorka. W pa\u017adzierniku 1935 George Parker osobi\u015bcie odwiedzi\u0142 ma\u0142\u017ce\u0144stwo Phillips i odkupi\u0142 patent za \u2026 500 dolar\u00f3w, zobowi\u0105zuj\u0105c si\u0119 jednocze\u015bnie, \u017ce gr\u0119 wyda. I rzeczywi\u015bcie zosta\u0142a wydana ale sprzedawa\u0142a si\u0119 na tyle s\u0142abo, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 nak\u0142adu posz\u0142a na makulatur\u0119. Wszystkie poniesione wydatki szybko si\u0119 zwr\u00f3ci\u0142y. Ju\u017c w 1935 roku zosta\u0142o sprzedane 278 tysi\u0119cy egzemplarzy Monopoly, a w 1936 \u2013 1 milion 751 tysi\u0119cy.<\/p>\n Mo\u017ce si\u0119 wydawa\u0107 dziwne, \u017ce firma Parker Brothers zgodzi\u0142a si\u0119 p\u0142aci\u0107 Darrowowi tantiemy i w rezultacie zrobi\u0142a z niego milionera wiedz\u0105c, \u017ce nie jest on autorem gry. Powody s\u0105 dwa. Gra musia\u0142a mie\u0107 autora, bo gdyby (jak szachy czy chi\u0144czyk) by\u0142a w \u201edomenie publicznej\u201d, ka\u017cda inna firma mog\u0142aby wyda\u0107 gr\u0119 z tymi samymi zasadami. Ale w takim razie dlaczego nie zosta\u0142o uznane autorstwo Elizabeth Magie Phillips? Tu mamy drugi pow\u00f3d \u2013 marketingowy. Do promowania gry, polegaj\u0105cej na zarabianiu pieni\u0119dzy przez tworzenie monopoli nie nadawa\u0142a si\u0119 blisko 70-letnia nawiedzona aktywistka dawno zapomnianej teorii, g\u0142osz\u0105cej walk\u0119 z monopolami. A w dodatku trzeba by wtedy poinformowa\u0107, \u017ce to gra sprzed 30 lat, a nie nowy przeb\u00f3j. Za to Darrow, cho\u0107 tw\u00f3rc\u0105 gry nie by\u0142, bardzo dobrze si\u0119 na autora nadawa\u0142. Oto jak wygl\u0105da\u0142a obowi\u0105zuj\u0105ca przez lata wersja historii Monopoly, przedstawiona w ksi\u0105\u017cce \u201ePodr\u00f3\u017ce w krainie gier\u201d:<\/p>\n Monopoly wymy\u015bli\u0142 w 1933 roku, u szczytu kryzysu w Stanach Zjednoczonych, zredukowany sprzedawca wyposa\u017cenia centralnego ogrzewania, pozostaj\u0105cy bez pracy od trzech lat, Charles Darrow z Germantown, przedmie\u015bcia Filadelfii. Sam sobie wykona\u0142 plansz\u0119 i grywa\u0142 w Monopoly z rodzin\u0105 i znajomymi, co wiecz\u00f3r obracaj\u0105c tysi\u0105cami dolar\u00f3w i robi\u0105c znakomite interesy.<\/em><\/p>\n Znajomi domagali si\u0119 plansz do gry w Monopoly, pan Darrow produkowa\u0142 je wi\u0119c cha\u0142upniczo i sprzedawa\u0142. Wreszcie zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do koncernu braci Parker z propozycj\u0105 sprzedania im praw do produkcji i sprzeda\u017cy gry.<\/em><\/p>\n Bracia Parker zapoznali si\u0119 z Monopoly i orzekli, \u017ce w przepisach gry istniej\u0105 pi\u0119\u0107dziesi\u0105t dwa fundamentalne b\u0142\u0119dy i propozycj\u0119 pana Darrowa odrzucili. Produkowa\u0142 wi\u0119c dalej swoj\u0105 gr\u0119 i sprzedawa\u0142 wci\u0105\u017c rosn\u0105cej rzeszy ch\u0119tnych nabywc\u00f3w, a\u017c wreszcie popyt przekroczy\u0142 jego mo\u017cliwo\u015bci produkcyjne. Po dw\u00f3ch latach, w roku 1935, bracia Parker przyznali, \u017ce zrobili pi\u0119\u0107dziesi\u0105ty trzeci wielki b\u0142\u0105d, kt\u00f3ry natychmiast naprawili \u2013 odkupili prawa do Monopoly. Pan Darrow zosta\u0142 autentycznym milionerem, a bracia Parker do dzi\u015b zarabiaj\u0105 na jego pomy\u015ble, sprzedaj\u0105c setki tysi\u0119cy komplet\u00f3w tej gry rocznie.<\/em><\/p><\/blockquote>\n Jak wida\u0107 nawet taki znawca gier, jak Lech Pijanowski, da\u0142 si\u0119 nabra\u0107 marketingowcom Parker Brothers. Przekaz reklamowy by\u0142 sp\u00f3jny \u2013 Darrow przez gr\u0119 o tematyce biznesowej zrealizowa\u0142 \u201eAmerican Dream\u201d \u2013 z bezrobotnego sta\u0142 si\u0119 milionerem. Ale przecie\u017c wiele os\u00f3b wiedzia\u0142o, jaka by\u0142a prawdziwa historia gry. Dlaczego nie zareagowali na ewidentne fa\u0142szerstwo? Niekt\u00f3rzy zareagowali \u2013 pisali sprostowania do prasy, wysy\u0142ali listy do wydawcy ale ich g\u0142osy zosta\u0142y szybko zapomniane. Autorka sprzeda\u0142a prawa do gry, wi\u0119c nie mog\u0142a zrobi\u0107 nic wi\u0119cej poza udzieleniem wywiadu do lokalnej gazety. Za pokrzywdzonych mogli si\u0119 te\u017c uwa\u017ca\u0107 gracze z Atlantic City, bo przecie\u017c to ich dzie\u0142o by\u0142o bezpo\u015brednim wzorcem dla Darrowa. Ale z firm\u0105 Parker Brothers procesowa\u0107 si\u0119 nie chcieli i nie mogli, bo przecie\u017c oni te\u017c gr\u0119 tylko skopiowali i zaadaptowali do lokalnych warunk\u00f3w. Darrow do ko\u0144ca \u017cycia uchodzi\u0142 za tw\u00f3rc\u0119 Monopoly, a firma Hasbro, czyli obecny w\u0142a\u015bciciel marek Parker Brothers i Monopoly do dzi\u015b \u015bwi\u0119tuje kolejne \u201eurodziny\u201d gry, liczone oczywi\u015bcie od roku 1935.<\/p>\n Do tego, by \u015bwiat pozna\u0142 prawdziw\u0105 histori\u0119 Monopoly przyczyni\u0142 si\u0119 w najwi\u0119kszym stopniu ameryka\u0144ski profesor ekonomii Ralph Anspach<\/a>\u00a0(nawiasem m\u00f3wi\u0105c urodzony w Gda\u0144sku). Anspacha dra\u017cni\u0142o to, \u017ce na wyk\u0142adach m\u00f3wi studentom o szkodliwo\u015bci monopoli po czym wieczorem ze swoimi dzie\u0107mi gra w gr\u0119, w kt\u00f3rej tworzenie monopoli jest drog\u0105 do wygranej. Postanowi\u0142 wi\u0119c stworzy\u0107 gr\u0119 pokazuj\u0105c\u0105, jak z monopolami walczy\u0107. Pocz\u0105tkowo chcia\u0142 j\u0105 nazwa\u0107 Trust-Bust, co mia\u0142o nawi\u0105zywa\u0107 do pierwszej ustawy antymonopolowej z ko\u0144ca XIX wieku ale w ko\u0144cu zdecydowa\u0142 si\u0119 na tytu\u0142 Anti-Monopoly. Z propozycj\u0105 jej wydania zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do kilkunastu firm (oczywi\u015bcie nie do Parker Brothers) ale wsz\u0119dzie spotka\u0142 si\u0119 z odmow\u0105. Wszyscy wydawcy bali si\u0119 zadrze\u0107 z gigantem tym bardziej, \u017ce firma Parker Brothers by\u0142a wtedy cz\u0119\u015bci\u0105 General Mills, giganta bran\u017cy spo\u017cywczej. Anspach stworzy\u0142 wi\u0119c w\u0142asne wydawnictwo i nawet gra zacz\u0119\u0142a si\u0119 nie\u017ale sprzedawa\u0107. Ale wtedy przysz\u0142o pismo z kancelarii prawnej, dzia\u0142aj\u0105cej zaprzestania produkcji gry, naruszaj\u0105cej zastrze\u017cony znak towarowy Monopoly\u00ae.<\/p>\n Rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 d\u0142uga batalia prawna, w kt\u00f3rej Anspachowi pom\u00f3g\u0142 przypadek. Pewnego dnia syn przybieg\u0142 do niego z informacj\u0105: \u201eTatusiu, to nie Darrow wymy\u015bli\u0142 monopoly tylko jaka\u015b pani. W tej ksi\u0105\u017cce jest to napisane!\u201d I rzeczywi\u015bcie \u2013 w ksi\u0105\u017cce o historii popularnych zabawek \u201eA toy is born\u201d (autor: Marvin Kaye), w rozdziale dotycz\u0105cym Monopoly znalaz\u0142 nast\u0119puj\u0105cy fragment:<\/p>\n Za autora Monopoly uwa\u017cany jest Charles Darrow ale historycy gier zwracaj\u0105 uwag\u0119 na podobie\u0144stwa do opatentowanej w 1904 roku przez Lizzie Magie \u201eLandlord\u2019s Game\u201d. Prawdopodobnie Darrow tylko rozwin\u0105\u0142 jej pomys\u0142.<\/em><\/p><\/blockquote>\n A dalej by\u0142o mniej wi\u0119cej to, co w ksi\u0105\u017cce Pijanowskiego. Anspach nigdy wcze\u015bniej nie zetkn\u0105\u0142 si\u0119 z nazwiskiem Magie ale postanowi\u0142 i\u015b\u0107 tym tropem, dotar\u0142 do wielu os\u00f3b, o kt\u00f3rych napisa\u0142em w tym artykule i powo\u0142a\u0142 ich na \u015bwiadk\u00f3w tego, \u017ce gra w handel nieruchomo\u015bciami by\u0142a znana przed rokiem 1933 i powszechnie nazywana by\u0142a \u201emonopoly\u201d. Z zebranymi przez Anspacha informacjami mo\u017cna si\u0119 zapozna\u0107 w pliku: https:\/\/landlordsgame.info\/articles\/Anspach-Collection-Description.pdf<\/a><\/p>\n Sp\u00f3r s\u0105dowy Anspacha z wydawc\u0105 Monopoly trwa\u0142 przez kilka lat i zako\u0144czy\u0142 si\u0119 w jakim\u015b stopniu kompromisem. Gra Anti-Monopoly mo\u017ce by\u0107 produkowana (w Polsce wydaje j\u0105 aktualnie Trefl) ale na opakowaniu jest informacja, \u017ce znak towarowy Anti-Monopoly jest w\u0142asno\u015bci\u0105 Hasbro i jest u\u017cywany na podstawie licencji.<\/p>\n <\/p>\n Tekst zosta\u0142 przygotowany na podstawie podlinkowanych materia\u0142\u00f3w z internetu oraz nast\u0119puj\u0105cych ksi\u0105\u017cek:<\/p>\n R\u00f3wno 120 lat temu, 5 stycznia 1904 roku, ameryka\u0144ski urz\u0105d patentowy przyzna\u0142 ochron\u0119 planszy do gry, zg\u0142oszonej przez Lizzie J. Magie….<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n\n
\nPrzedstawiamy histori\u0119 gry Monopoly. To historia jakiej nie znacie!<\/p>\n","protected":false},"author":101,"featured_media":830698,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"cybocfi_hide_featured_image":"","footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"post_folder":[],"class_list":["post-830140","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-felietony"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/830140","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/users\/101"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=830140"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/830140\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":830700,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/830140\/revisions\/830700"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media\/830698"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=830140"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=830140"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=830140"},{"taxonomy":"post_folder","embeddable":true,"href":"https:\/\/wp4wpuw.pedagog.uw.edu.pl\/test\/wp-json\/wp\/v2\/post_folder?post=830140"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}